Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

14 stycznia 2020

NR 37 (Styczeń 2020)

Cała prawda o napojach energetycznych

31

Napoje energetyczne nie są bezpieczne dla dzieci i młodzieży, ale polskie prawo nie zakazuje sprzedaży tych produktów osobom niepełnoletnim. Jednocześnie sami uczniowie nie zawsze zdają sobie sprawę z działania energetyków na organizm, z tego, jakie rzeczywiste zagrożenia niesie ich spożycie, dlatego tak ważne są szeroko pojęta edukacja i profilaktyka w tym zakresie.

Zgodnie z raportem KPMG w 2015 r. Polacy wydali na napoje energetyczne blisko 1,3 mld zł, kupując 118 mln litrów tego produktu. Napoje energetyzujące cieszą się rosnącą popularnością, zarówno w naszym kraju, jak i na całym świecie. Prognozy wskazują, że w kolejnych latach utrzyma się tendencja wzrostowa, średni roczny wskaźnik wzrostu w latach 2016–2020 wyniesie ponad 6,8%, a w 2020 r. wartość sprzedaży detalicznej napojów energetyzujących w Polsce będzie równa prawie 1,8 mld zł1. Jak dużą część zysków wygenerowała najmłodsza grupa społeczeństwa? Na podstawie analizy różnorodnych badań prowadzonych w szkołach i innych placówkach można stwierdzić, że spora część młodych ludzi bardzo często sięga po napoje energetyczne. W ostatnim czasie kilka zagranicznych sieci handlowych wprowadziło zakaz sprzedaży tych napojów dzieciom i młodzieży poniżej 16. roku życia. Litewskie władze poszły nieco dalej i ustawowo zakazały sprzedaży energetyków osobom poniżej 18. roku życia. W Polsce nadal trwają obrady nad możliwością zaostrzenia przepisów w tym zakresie.
Skala problemu jest ogromna, a konsekwencje nie napawają optymizmem, dlatego mimo, że problem nie dotyczy bezpośrednio zachowania ucznia w szkole (energetyki są spożywane najczęściej w czasie wolnym), to powinniśmy reagować. Światowa Organizacja Zdrowia oraz badacze problemu ostrzegają przed siejącymi spustoszenie w młodych organizmach napojach, zawarte w nich substancje pobudzające powodują bowiem palpitacje serca i udary, a co najgorsze, mogą nawet spowodować zgon. Dotychczas nie ustalono, jaka jest bezpieczna dawka spożycia energetyków, jednak naukowcy są zdania, że ich sprzedaż nieletnim powinna podlegać takim samym rygorom jak wyroby tytoniowe, alkohol i leki.
W napojach energetycznych zawarte są m.in. łatwo przyswajalne węglowodany oraz ogromne ilości cukru. Te wysokoenergetyczne składniki mają za zadanie wspomaganie organizmu poprzez dostarczanie mu dodatkowej porcji energii w momencie, kiedy jest on narażony na jej utratę. Według producentów wskazaniami są: długotrwały wysiłek fizyczny lub psychiczny bądź konieczność zwiększenia wytrzymałości. Natomiast w napojach energetyzujących wykorzystuje się dodatkowo kofeinę, taurynę, witaminy, które likwidują symptomy zmęczenia. Te aktywne składniki ingerują w procesy biochemiczne zachodzące w organizmie człowieka, a czasami mogą oddziaływać toksycznie. Wiele badań dowodzi, że napoje energetyczne nie powinny być spożywane przez dzieci i młodzież.
Oprócz tego, że napoje energetyczne zawierają szereg szkodliwych, a nawet powodujących śmierć składników, można się również od nich uzależnić. 

Najczęstsze objawy zespołu odstawiennego to:

  •     wzmożona senność, 
  •     obniżona energia do działania,
  •     szybsze uczucie zmęczenia, 
  •     brak motywacji do działania, 
  •     gorsza zdolność koncentracji, 
  •     nadmierne rozdrażnienie i podenerwowanie.

Jakie działania może podjąć pedagog? 

  1. Rozmowa, spotkanie z rodzicami uczniów
    To najważniejszy etap, w zależności bowiem od tego, jak się potoczy, będziemy podejmować kolejne kroki. Nie możemy nadmiernie zwracać uwagi uczniów na problem, jeśli on nie występuje, bo wówczas mogłoby to odnieść odwrotny skutek. Dlatego w pierwszej kolejności zapytaj o zdanie rodziców, to oni mają większą możliwość obserwacji dziecka w czasie wolnym. Ponadto warto uwrażliwić rodziców na ten problem i uświadomić im, jakie zagrożenie za sobą niesie. Zdarza się bowiem, że osoby dorosłe (rodzice) spożywają energetyki i nie widzą nic złego w tym, by czyniły to również ich dzieci. Warto przedstawić rodzicom skutki spożywania napojów, a następnie zapytać o ich oczekiwania dotyczące działań profilaktycznych oraz wspólnie ustalić pewne kwestie. 
  2. Rozpoznanie
    Można przeprowadzić ankietę dotyczącą różnych spraw, tak żeby nie mówić jedynie o tym problemie; w ankiecie możemy zadać pytanie dotyczące spożycia, częstotliwości, ilości itp. Jeśli skala problemu nie jest zbyt wielka, nasze działania możemy ograniczyć do rozmów i przygotowania ulotek lub gazetek ściennych dotyczących szkodliwości składników, jakie są zawarte w energetykach. Jeśli natomiast diagnoza wskaże, że zjawisko to często dotyka naszych uczniów, należy wprowadzić postępowanie zapobiegające. 
  3. Rzetelna wiedza
    Producenci zachęcają młodych ludzi do spożywania napojów energetycznych. Analizując reklamy tych produktów, można zauważyć, że są one skierowane głównie do młodzieży. Naszym zadaniem jest dostarczyć uczniom autentycznych, prawdziwych informacji na temat szkodliwości tych produktów. Są one często celowo pomijane przez producentów i zastępowane informacjami na temat rzekomych korzyści płynących z wypicia energetyka. 
  4. Czynny sprzeciw
    Znając uczniów i ich sposoby na uzyskanie aprobaty tego, co robią, można się spodziewać, że będą próbowali uzyskać akceptację poprzez zadawanie następujących pytań: Czy istnieje jakaś dozwolona ilość? Czy można spożywać napoje w razie konieczności, jeśli sytuacja tego wymaga (przed sprawdzianem, podczas nauki itp.)? Na takie kwestie powinniśmy reagować definitywnym sprzeciwem, wyrażając się w jasny i zrozumiały sposób, tak aby młodzież nie miała problemów z interpretacją naszych słów. Często, szukając usprawiedliwienia, uczniowie zniekształcają nasze wypowiedzi i tłumaczą je sobie w zależności od potrzeb. Co możemy zrobić, by czynnie sprzeciwić się spożywaniu, a nawet sprzedaży tych produktów?
Tabela 1. Zestawienie najbardziej szkodliwych składników zawartych w napojach energetycznych
Składnik Charakterystyka
Tauryna  To organiczny związek chemiczny. Jest neuroprzekaźnikiem, co oznacza, że wywiera wpływ na ciśnienie krwi. Przekroczenie dopuszczalnej dziennej normy spożycia może być powiązane z wystąpieniem encefalopatii czy zaburzeń funkcji błon komórek układu nerwowego. Należy również mieć świadomość, że związek ten metabolizowany jest również przez nerki, stąd szczególnie roztropnie do suplementacji powinny podchodzić osoby z dysfunkcją tego narządu. Reguluje pracę serca, pobudza pracę mięśni. Ale nadmierne jej spożywanie prowadzi do ogólnego osłabienia organizmu i depresji.
Guarana  To pochodzące z Ameryki Południowej pnącze. Indianie uważają guaranę za afrodyzjak, lekarstwo na problemy jelitowe oraz środek pomagający odzyskać siły.
Guarana znana jest z najwyższej zawartości kofeiny. Jej dodatek do energetyków powoduje zwiększenie całkowitej zawartości kofeiny, co jest bardzo niebezpieczne, ponieważ producenci nie podają informacji, ile kofeiny zawiera guarana, która została dodana do napoju. Warto wiedzieć, że 1 g  guarany zawiera ok. 40 mg kofeiny, dodatkowo guarana zawiera także teobrominę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy