Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

20 września 2018

NR 29 (Wrzesień 2018)

Fobie, lęki i zaburzenia XXI wieku

0 251

Zgodnie z definicją Słownika medycznego, fobia jest to zaburzenie na tle nerwowym, które objawia się uporczywym lękiem przed określonymi zjawiskami, stanami, sytuacjami, przedmiotami, zwierzętami itp. Osoba cierpiąca na tę chorobę stara się w miarę możliwości unikać kontaktu z czynnikami wywołującymi strach lub niechęć, gdyż w przypadku zetknięcia z nimi występuje szereg negatywnych objawów. Chorzy zazwyczaj są świadomi faktu, że ich lęk jest irracjonalny, ale mimo to nie są w stanie wyzbyć się uczucia niepokoju.

Wielu badaczy problemu, a wśród nich prof. Manuel Gamez z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Autonomicznego w Madrycie, twierdzi, że współczesne fobie są raczej wyrazem uzależnienia. W takiej właśnie kategorii powinno się je rozpatrywać, dobierając odpowiednią terapię. Opisane sytuacje zostały zaobserwowane przez specjalistów całkiem niedawno, gdyż są charakterystyczne dla współczesności. Z uwagi na ich krótkotrwałe występowanie nie zostały jeszcze trafnie sklasyfikowane. Wielu badaczy uważa, że są to choroby cywilizacyjne, inni natomiast twierdzą, że źródłem określonych zachowań są fobie. 

Zaburzenia, fobie charakterystyczne dla współczesnych czasów
Nazwa fobii Opis, charakterystyka
Hikikomori Słowo „hikikomori” to japoński termin opisujący ludzi, którzy odmawiają wychodzenia z domu lub ze swojego pokoju, odrzucając całe społeczeństwo, łącznie z własną rodziną. Jedynym miejscem, w którym nawiązują kontakty interpersonalne, jest Internet. Osoby te nie mają oznak typowych dla agorofobii. Częściej problem ten dotyczy płci męskiej.
Hikikomori (ang. social withdrawal), według Japońskiego Ministerstwa Zdrowia, to osoba, która izoluje się od życia społecznego przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, i nie jest to wynikiem choroby lub zaburzeń natury psychicznej.
Charakterystyka – jaka jest osoba cierpiąca na hikikomori:
  • Ma trudności z rozwiązywaniem problemów.
  • Jest źle traktowana przez rówieśników.
  • Przykre doświadczenia sprawiają, że stopniowo i dobrowolnie wycofuje się z życia społecznego.
  • Za jedyną bezpieczną przestrzeń uważa własny dom lub pokój, w którym się zamyka.
  • Nie wywiązuje się z obowiązków, przestaje chodzić do szkoły.
  • Jeśli przyczyna nie leży po stronie rodziny, to zdarza się, że utrzymuje z nią sporadyczne kontakty.
  • Chcąc ograniczyć kontakty z domownikami, prowadzi nocny tryb życia i tylko o tej porze wychodzi z zamkniętego pomieszczenia.
  • Zdarza się, że jednocześnie cierpi na zaburzenia depresyjne, schizofreniczne, fobię społeczną lub zaburzenia osobowości typu schizoidalnego.
  • Znajomych poznanych w sieci traktuje jako ważniejszych nawet od rodziny.
  • Jego główną formą rozrywki stają się gry komputerowe, a oknem na świat Internet.
  • Kontakty interpersonalne nawiązuje jedynie w cyberprzestrzeni: rozmowy na czatach, komunikatorach, portalach, wspólne granie w gry.
  • Osoby poznane w sieci mają najczęściej ten sam problem, co je jeszcze bardziej zbliża.
Nomofobia Pojęcie „nomofobia” to skrót od słów „no mobile phobia”, oznaczających strach przed brakiem telefonu komórkowego. Nomofobii towarzyszą następujące symptomy: ataki paniki, zawroty głowy, nudności, podwyższone tętno, wzmożona potliwość, duszności, ból w klatce piersiowej. 
Z badania zrealizowanego przez Harris Interactive w 2013 roku wynika, że 63% osób sprawdza powiadomienia telefonu co godzinę, a aż 9% respondentów stwierdziło, że sprawdza je co 5 minut, 63% ankietowanych stwierdziło, że są zdenerwowani, gdy wyjdą z domu bez telefonu, duży odsetek z nich postanawia wrócić po telefon, nawet jeśli wybrali się jedynie na chwilę do sklepu.
Nomofobia została wpisana do DSM-V (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – oficjalnego rejestru klasyfikującego choroby i zaburzenia psychiczne, tworzonego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. 
Charakterystyka ucznia cierpiącego na nomofobię:
  • Odczuwa ciągłą potrzebę korzystania z telefonu.
  • Chce mieć telefon przy sobie przez całą dobę – zasypia z telefonem, bierze kąpiel, uczestniczy w mszy, w lekcji itp.
  • Tuż po przebudzeniu sprawdza aktualne raporty, powiadomienia,
  • Preferuje nawiązywanie kontaktów telefonicznych, unika natomiast tych bezpośrednich.
  • Stara się nie doprowadzać do sytuacji wyczerpania baterii w telefonie.
  • Jeśli zorientuje się, że zapomniał zabrać telefon, jest w stanie wrócić po niego nawet z drugiego końca miasta.
  • Telefon jest dla niego najważniejszym gadżetem, istotną częścią życia. 
  • Odczuwa wysoki niepokój, lęk, wpada w panikę, gdy nie ma przy sobie telefonu lub gdy komórka się rozładuje.
  • Zdarza się, że słyszy dzwonek telefonu, nawet gdy ten nie dzwoni (syndrom fantomowego dzwonka). Według badań doktora Larry’ego Rosena, autora książki iDisorder, blisko 70% użytkowników komórek przynajmniej raz doświadczyło tegoż syndromu.
  • Ma wrażenie, że jego telefon wibruje, nawet gdy nie ma go przy sobie.
  • Telefon traktuje bardzo osobiście, jak rodzaj pamiętnika; zabezpiecza go hasłem, kodem przed innymi osobami.
Fear 
of missing out syndrom
FOMO (z ang. fear of missing out) to lęk przed tym, że coś omija daną osobę. Nieustające poczucie dyskomfortu, gdy z jakiegoś powodu jednostka nie może być na bieżąco – w przeciwieństwie do JOMO (joy of missing out), kiedy tylko czeka na moment, gdy zniknie z pola zasięgu. Zjawisko „fear of missing out syndrom” po raz pierwszy opisał Dan Herman w swoim artykule opublikowanym w 2000 roku w „Forbes” The Fear of Missing Out (FOMO). FOMO to zamknięte koło. Możemy mówić o występowaniu syndromu w następującej sytuacji: gdy jesteś w pracy, zastanawiasz się, co omija cię w domu, natomiast będąc w domu, myślisz o tym, że w pracy dzieje się coś, o czym nie wiesz. FOMO nie jest jednostką chorobową. 
Charakterystyka ucznia, u którego występuje „fear of missing out syndrom”:
  • Nie może żyć bez ciągłego kontaktu ze światem.
  • Stale telefonuje, sprawdza konta na portalach społecznościowych, forach itp.
  • Wciąż chce wiedzieć, co dzieje się w miejscach, gdzie aktualnie nie przebywa (często wyznacznikiem tych miejsc jest cyberprzestrzeń).
  • Jest podirytowany myślą, że życie może toczyć się bez jego udziału.
  • Ciągle odnosi wrażenie, że gdy nie będzie trzymał ręki na pulsie, coś go ominie.
  • Cały czas nachodzą go myśli, co w danym momencie robią inni.
  • Nie ma czasu na rozwijanie własnych pasji, uprawianie sportu, podejmowanie aktywności.
  • Nie ma czasu na odpoczynek, wciąż chce „śledzić innych”.
  • Nie potrafi zagospodarować czasu wolnego.
  • Uważa, że jeśli nie będzie na czasie, nie uzyska społecznej akceptacji.
  • Bardzo dobrze czuje się w cyberświecie, wzrasta u niego poziom dopaminy, gdy odnosi sukcesy w sieci.
  • Cyberświat jest dla niego dużo ważniejszy od realnego. 
  • Odrzuca własną intymność, robi zdjęcia w różnych, nawet krępujących sytuacjach życiowych i zamieszcza je na portalach.
  • Jest zewnątrzsterowny, potrzebuje komunikatów ze strony społeczeństwa.
Fear 
of living offline syndrom
FOLO (fear of living offline), czyli lęk przed byciem offline. Cechą charakterystyczną lub wyznacznikiem tego syndromu jest ciągłe robienie i udostępnianie w sieci zdjęć. 
Charakterystyka ucznia, u którego występuje „fear of living offline syndrom”:
  • Odczuwa potrzebę, a nawet przymus bycia online 24 godziny na dobę.
  • Swoją obecność w cyberświecie dokumentuje głównie poprzez zamieszczanie ogromnej liczby zdjęć.
  • Fotografuje niemal każdą chwilę swojego życia i natychmiast chce pokazać innym zrobione zdjęcia.
  • Jest przerażony sytuacją, w której nie ma możliwości dostępu do Internetu.
  • Nosi przy sobie niezliczoną ilość zapasowych źródeł energii – powerbank. 
Dysmorfofobia  Zgodnie z definicją Zbigniewa Lwa-Starowicza, jest to zaburzenie psychiczne charakteryzujące się występowan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy