Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

1 sierpnia 2018

NR 28 (Lipiec 2018)

Jak się nie dać pseudonauce i fake newsom
NARZĘDZIOWNIA

0 56

Przydatne informacje i definicje:

Teoria naukowa
System pojęć, definicji i twierdzeń, które tworzą spójny system pojęciowy, opisujący i wyjaśniający wybrane zagadnienie z obszaru jakiejś nauki.
Teoria naukowa to najbardziej rzetelna i kompletna, a przez to – wiarygodna – forma wiedzy naukowej. A jest taka, ponieważ podlega bardzo rygorystycznej weryfikacji. Z tego powodu należy zawsze odróżniać ją to od potocznego rozumienia słowa teoria, sugerującego coś niepotwierdzonego i jedynie przypuszczalnego – to rozumienie jest w rzeczywistości bliższe definicji hipotezy naukowej.
W przypadku nauk przyrodniczych, ścisłych, społecznych czy humanistycznych teorie mają za zadanie opisywać, porządkować i wyjaśniać fakty a także umożliwiać przewidywanie przyszłych wydarzeń bądź dokonywanie nowych odkryć i wynalazków.

Hipoteza naukowa
Propozycja twierdzenia naukowego, przypuszczenie, które podlega weryfikacji (konfirmacji – czyli potwierdzeniu lub falsyfikacji – zaprzeczeniu) na drodze badań naukowych.
Każde badania naukowe zaczynają się od postawienia hipotezy, czyli snucia przypuszczeń na podstawie posiadanej wiedzy bądź poczynionych obserwacji. Np. zgodnie ze słynną anegdotą o Newtonie zaobserwował on, że jabłko spadło z drzewa (i uderzyło go w głowę), co doprowadziło go do odkrycia prawa powszechnego ciążenia. Najpierw była obserwacja spadającego jabłka i zadanie sobie pytania, co i w jaki sposób może sprawiać, że jabłko spada właśnie tak, a nie inaczej? Odpowiedzią na to pytanie była hipoteza dopuszczająca możliwość istnienia jakiejś siły, która odpowiada zarówno za spadanie obiektów na Ziemi, jak i ruch ciał niebieskich. Newton nie poprzestał jednak na samej hipotezie, ale zaczął ją testować, robiąc eksperymenty i obliczenia, dzięki czemu udowodnił słuszność swojego myślenia i stworzył spójną teorię grawitacji. Współczesne teorie naukowe są tworzone w podobny sposób, ale weryfikowane w sposób o wiele bardziej staranny i rzetelny, dzięki czemu są jeszcze bardziej wiarygodne.
Stawianie i testowanie (poprzez badania i eksperymenty) hipotez to jeden z podstawowych procesów twórczego myślenia i fundament uprawiania nauki. Ale hipotezy stawiamy na swój sposób również w codziennym życiu (np. skończył mi się proszek do prania, czy jeśli zamiast nasypać proszku naleję do pralki automatycznej mydła w płynie, to też uda mi się zrobić pranie? – niestety, ta hipoteza jest nieprawdziwa i jej testowanie może skończyć się rzeką piany na podłodze łazienki – bo mydło nie jest przeznaczone do pralek automatycznych i bardzo się pieni, a proszek do prania nie).

Pseudonauka
Powszechnie nieakceptowany przez środowisko naukowe zbiór twierdzeń aspirujących do miana nauki, ale niespełniających jej podstawowych wymogów, w tym zwłaszcza nieopartych na metodzie naukowej i nieweryfikowalnych (tzn. niemających oparcia w wynikach badań przeprowadzonych zgodnie z wymogami metodologii naukowej).
Osoby uprawiające pseudonaukę często posługują się naukową terminologią, aby stworzyć iluzję wiarygodności i naukowości swoich tez, które w rzeczywistości często stoją wręcz w sprzeczności z prawdziwymi teoriami naukowymi. Pseudonauka najczęściej daje też proste wyjaśnienie dla złożonych problemów np. „lewoskrętna witamina C leczy raka”, podczas gdy w rzeczywistości istnieje wiele różnych rodzajów nowotworów (w tym raków), a ich leczenie jest bardzo skomplikowane (i niestety witamina C nie ma takich właściwości).

Teoria spiskowa
Będące w opozycji do powszechnie przyjętej i oficjalnie uznanej wersji wyjaśnienie zaistniałych faktów, wynikające z przekonania o istniejącym spisku...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy