Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

1 sierpnia 2018

NR 28 (Lipiec 2018)

Uzależnienie behawioralne
– w niewoli czynności

0 61

Uzależnienie ­behawioralne (czynnościowe) to ­zespół objawów związanych z utrwa­lonym, wielokrotnym powtarzaniem określonej czyn­ności (lub grupy czynności) w celu uzyskania takich stanów emocjonalnych, jak przyjemność, euforia, ulga, uczucie zaspokojenia. Pojęcie uzależnienia czynnościowego po raz pierwszy wprowadził austriacki psychoanalityk Otto Fenichel w 1945 roku w swoim dziele Teorie psychoanalityczne neuroz. Uzależnienia behawioralne to uzależnienia psychiczne, zwane również zachowaniami kompulsywnymi. Dotyczą one różnych czynności, np. opalania, zakupów, ćwiczeń na siłowni, gier, hazardu, dostępu do Internetu, jedzenia. 
Amerykańskie Towarzystwo Psychiat­ryczne formalnie potwierdziło istnienie uza­leżnień/nałogów behawioralnych w ma­ju 2013 roku poprzez opublikowanie piątej rewizji klasyfikacji DSM i włączenie zaburzenia uprawiania hazardu do kategorii zaburzeń i nałogów. 
Specjaliści uważają, że nie ma wyraźnych różnic między uzależnieniem od substancji psychoaktywnych i uzależnieniem od czynności. Różnica polega na tym, że w pierwszym przypadku osoby uzależnione poszukują kontaktu z substancją, drugi zaś wiąże się z możliwością wykonywania określonych czynności. Uzależnienia od czynności są to wszelkie nałogowo powtarzane czynności, w które nie są zaangażowane substancje psychoaktywne. Należą do nich zachowania lub działania, które są społecznie akceptowane, takie jak jedzenie, granie w gry hazardowe, robienie zakupów, korzystanie z internetu, oglądanie telewizji, dbanie o swój wygląd, zaspokajanie potrzeb seksualnych, używanie telefonu, praca itp. Zachowania te stają się zagrażające i mogą przejść w uzależnienia wówczas, gdy tracimy kontrolę nad daną czynnością. Odczuwamy wówczas przymus – czyli silne pragnienie wykonywania danej czynności, mimo jej negatywnego wpływu na nasze funkcjonowanie. Kiedy natomiast nie możemy jej wykonywać, doznajemy różnych dolegliwości, np. rozdrażnienia, złości, niepokoju.
Do niedawna uważano, że można się uzależnić tylko od substancji psychoaktywnych, a więc od alkoholu, tytoniu, leków i narkotyków. Okazuje się jednak, że w dobie nowoczesnych technologii informatycznych dorastające dzieci są coraz bardziej narażone na inne zagrożenia, które określa się jako uzależnienie od czynności lub uzależnienie behawioralne. Szybki rozwój nowych mediów ­powoduje, że dzieci na co dzień wychowują się z komórką, komputerem, Internetem, które otwierają przed nimi świat cyberprzestrzeni. Z jednej strony nowe media rozwijają dziecko, dostarczając mu edukacji, rozrywki i kontaktów towarzyskich, z drugiej niosą potencjalne zagrożenia, takie jak: cyberseks, hazard online, uwikłanie w internetową sieć niepożądanych kontaktów, pokazują treści i obrazy, które mogą wypaczać normy i wartości.

Do podstawowych kryteriów służących do opisu (i diagnozy) uzależnień behawioralnych należą:

  • zaabsorbowanie – oznacza, że dane zachowanie zaczyna dominować nad pozostałymi, staje się najważniejszą aktywnością,
  • modyfikacja nastroju – odnosi się do efektu, jaki przynosi dane zachowanie – najczęściej stanowi przejaw (nieprzystosowawczych) mechanizmów radzenia sobie (ang. coping mechanisms) np. z problemami czy z negatywnym nastrojem,
  • tolerancja – odnosi się do rosnącego zapotrzebowania na dane zachowania w celu uzyskania podobnego poziomu gratyfikacji – taką gratyfikacją jest najczęściej modyfikacja nastroju,
  • symptomy odstawienia – oznaczają symptomy psychiczne i/lub fizyczne w przypadku utrudnienia lub uniemożliwienia wykonania pożądanego zachowania (np. poirytowanie, złość, smutek czy drżenie rąk),
  • konflikt – rozdźwięk na trzech poziomach – między osobą a jej najbliższym otoczeniem, np. rodziną czy przyjaciółmi (tzw. konflikt interpersonalny), między osobą a jej innymi aktywnościami, np. pracą, nauką czy zainteresowaniami, i konflikt intrapsychiczny (tzw. intrapersonalny), który można opisać jako przeżywanie negatywnych emocji na skutek angażowania się w dane zachowania (lub na skutek subiektywnego wrażenia utraty kontroli nad nim),
  • nawroty – tendencja powracania do tych samych czy podobnych wzorców danego zachowania po okresach całkowitej lub częściowej abstynencji.
  • Hazard

Do najbardziej popularnych form hazardu wśród nastolatków należą automaty do gry (np. automaty „z pulą do wygrania”, automaty „zabawa z nagrodą”, tzw. jednoręki bandyta), lotto i konkursy SMS-owe. Bardzo dużą popularnością cieszą się gry w Internecie o charakterze hazardowym, tzw. e-hazard, karty, kości. Patologiczny hazard polega na częstym, powtarzającym się uprawianiu gier hazardowych, czynności, która zaczyna przeważać w życiu nastolatka, mimo doświadczania przez niego strat materialnych, rodzinnych, zdrowotnych. Czynnikami, które sprzyjają hazardowi u młodych ludzi, są: dobra zabawa, przeżywanie silnych emocji, wiara w łatwość zdobycia pieniędzy oraz chęć ucieczki przed nawarstwiającymi się problemami.

  • Siecioholizm

Z badań „Nastolatki wobec Internetu 3.0” 
(NASK, Warszawa 2017) wynika, że zdecydowana większość korzysta z internetu wiele razy dziennie lub cały czas, w domu (80...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy