Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

21 maja 2019

NR 33 (Maj 2019)

Zdrowie psychiczne a rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych

0 121

Bez wątpienia pojawienie się nowoczesnych technologii diametralnie zmieniło ludzką rzeczywistość, a co za tym idzie – i nasze życie. Już dzisiaj nikt z nas nie wyobraża sobie świata bez Internetu, komputera, komórki – te dobra na stałe zagościły w naszej codzienności.

Nowoczesne media stały się determinantem sukcesu, szczęścia, spełnienia, są narzędziem służącym do podejmowania większości aktywności, wykonywania zadań, codziennych obowiązków i nawiązywania kontaktów. Warto podkreślić, że z ich użytkowaniem związane są nie tylko korzyści, lecz także zagrożenia. Coraz więcej badań dowodzi, że za nadmierne korzystanie z dobrodziejstw informatyki i technologii płacimy wysoką cenę w postaci utraty zdrowia psychicznego. Faktem stało się, że nowoczesne media odciskają piętno na naszej psychice. 

Czym jest zdrowie psychiczne? 

Zdrowe psychiczne, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), jest jednym z podstawowych elementów ogólnego zdrowia i oznacza nie tylko brak zaburzeń czy choroby, lecz także potencjał psychiczny, umożliwiający jednostce zaspokajanie swoich potrzeb, osiąganie sukcesów, czerpanie radości i satysfakcji z życia, zwiększający zdolność rozwoju, uczenia się, radzenia sobie ze zmianami i pokonywania trudności, a także sprzyjający nawiązywaniu i utrzymywaniu dobrych relacji z innymi ludźmi oraz aktywnemu udziałowi w życiu społecznym1.

Zdrowie psychiczne zasługuje na szczególną ochronę i warto podkreślić, że jest ono najważniejszym ogniwem napędzającym pozostałe sfery rozwoju.

Dowodem tego, że technologie stały się częścią życia niemal każdego młodego człowieka, są wyniki raportu „Nastolatki 3.0”. Zgodnie z nimi, z Internetu w domu nie korzysta zaledwie 0,7% badanych nastolatków, 93,4% czyni to kilkukrotnie w ciągu dnia, mając stały dostęp do sieci. Najczęściej działalność online dzieci i młodzieży ogranicza się do funkcji rozrywkowej oraz śledzenia powiadomień i sprawdzania, co dzieje się u ,, znajomych” w portalach społecznościowych. Ponadto z cyberkolegami nawiązują kontakt za pomocą mobilnych urządzeń nawet kilkanaście razy w ciągu doby. Analizując wyniki badań, można zauważyć duży wzrost częstotliwości korzystania z urządzeń mobilnych. Również zagraniczne badania wskazują, że nastolatkowie w wieku od 13 do 17 lat spędzają w sieci od 5 do 6 godzin oraz więcej niż 6 godzin. Fakt, że technologie mobilne są ogólnodostępne i wykorzystywane powszechnie przez rodziców, ma wpływ na pojawianie się technologii w życiu dzieci. Własne urządzenie mobilne w postaci smartfona posiada ponad połowa dzieci, a sprzęt komputerowy jest w posiadaniu większości młodych użytkowników. Jednoznaczne wyznaczenie granic wiekowych odnośnie do korzystania z mediów powoduje wiele wątpliwości wśród pediatrów. Wcześniej zalecano, aby dzieci do 2. roku życia nie korzystały z komputerów czy smartfonów. Obecnie American Academy of Pediatrics z uwagi na powszechność wykorzystywania mediów wydała nowe zalecenia. Pierwszy dokument zawiera rekomendacje dla niemowląt oraz dzieci w wieku przedszkolnym do 5 lat. Drugi dokument to rekomendacja dla dzieci od lat 5 do 18. Lekarze pediatrzy, mimo że zmienili swoje nastawienie do mediów, ciągle zalecają ostrożne ich wykorzystywanie przez dzieci ze względu na ich ewentualną szkodliwość. Nie zalecają już jednak całkowitej rezygnacji, ponieważ dostrzegają potencjał edukacyjny, jaki niosą media dla dzieci od 18. miesiąca życia. Zdaniem pediatrów, duża odpowiedzialność spoczywa w tym zakresie na rodzicach. Powinni być oni czynnie zaangażowani w czasie korzystania z mediów przez ich dzieci.
 

Rys. 1. Najistotniejsze komponenty zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży2


Jak Internet wpływa na nasze mózgi?

Ostatnie doniesienia amerykańskich naukowców informują, że mózg ulega licznym zmianom pod wpływem Internetu. Gary Small i Gigi Vorgan przeprowadzając eksperyment, wykonali rezonans magnetyczny mózgu dwóch grup osób. Pierwsza z nich to osoby sprawnie obsługujące komputer, w drugiej natomiast znalazły się osoby niekorzystające z tej technologii. W wyniku eksperymentu okazało się, że w czasie czytania książki u osób z obu grup aktywne były te same obwody nerwowe. Rezonans wykonany w czasie korzystania z Internetu unaocznił znaczne różnice w pracy mózgów. Osoby biegle obsługujące komputer używały połączeń neuronów w korze lewego płata czołowego, a u nowicjuszy połączenia te były nieaktywne. Wyniki nie uległy zmianie po kilkudniowym korzystaniu z Internetu przez laików. Dowodzi to, że korzystanie z Internetu powoduje uaktywnienie się obwodów neuronowych w strefie odpowiedzialnej za podejmowanie decyzji i łączenie informacji. Korzystanie z Internetu, w czasie kiedy mózg jest ukształtowany, nie powoduje tego zjawiska. W związku z tym współczesna młodzież, mająca stały kontakt z wirtualnym światem, widzi rzeczywistość i przetwarza informacje w inny sposób. Młodzi ludzie preferują komunikację obrazową, mają problemy z zapamiętywaniem długiego tekstu czy wykładu, mogą natomiast bez problemu czytać tekst i oglądać obrazy na ekranach telefonów czy komputerów pochodzące z wielu źródeł. Szybciej oceniają informacje i podejmują decyzje, wykonują kilka czynności równocześnie, mają doskonałą koordynację i są spostrzegawczy, można więc stwierdzić, że media poprawiają poznawcze funkcjonowanie. Jednak oprócz pozytywnych stron korzystania z Internetu występują również negatywne. Młodzież często bezkrytycznie przyjmuje wszystkie podawane w sieci informacje, szybkie i powierzchowne czytanie może doprowadzić do braku umiejętności czytania ze zrozumieniem złożonych tekstów. Korzystanie z Internetu bez ograniczeń może doprowadzić do uzależnienia, problemów ze skupieniem uwagi, kłopotów w kontaktach w realnym świecie. Tylko wykorzystywanie elektronicznych mediów w sposób wyważony i mądry sprzyja ciągłemu rozwojowi oraz odkrywaniu nowych możliwości. Analizując najnowsze doniesienia ze świata nauki, można zauważyć, że całościowe zaburzenia rozwojowe występują jedynie w krajach mających dostęp do nowoczesnych technologii i mimo że nie jest to determinantem pojawienia się zaburzenia, to w jakimś stopniu z pewnością ma w nim swój udział. 
 

WAŻNE!

Analizując literaturę przedmiotu oraz wyniki światowych badań, można zauważyć, jakie korzyści przynosi odcięcie się od współczesnych dobrodziejstw. Już po tygodniu technologicznego detoksu widoczne są zdrowotne korzyści w postaci zmniejszenia się hormonu stresu. Innymi słowy, można rzec, że mózg potrzebuje odpoczynku od nadmiaru bodźców.


Media społecznościowe

Korzystanie z portali społecznościowych powoduje taką samą reakcję w mózgu, jak spożywanie alkoholu – pobudza układ nagrody i uwalnia zastrzyk dopaminy; żądni większej jej ilości, coraz częściej śledzimy informacje i wydarzenia na portalach. Wielu z nas narażonych jest na uzależnienie, w szczególności jednak są to osoby z problemami natury emocjonalnej oraz z trudnościami w nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych. Lekarstwo na swoje kompleksy, problemy i ograniczenia odnajdują w świecie wirtualnym, gdzie mogą być, kim tylko chcą. Proces wygląda identycznie jak w przypadku uzależnienia od substancji – odkrywamy moc nowoczesnych technologii lub Internetu, zauważamy, jak pozytywnie na nas wpływają i ile szczę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy