Dołącz do czytelników
Brak wyników

Laboratorium

1 września 2022

NR 52 (Wrzesień 2022)

Kameleon z probówki

0 68

Może być z probówki lub innego naczynia laboratoryjnego – zależy to wyłącznie od naszych zasobów i wyobraźni. Zanim jednak wykonamy doświadczenie, zapoznajmy się ze zwierzętami, które użyczyły swego imienia opisywanemu eksperymentowi.

Kameleony Chamaeleonidae należące do rzędu łuskonośnych Squamata to rodzina gadów słynąca ze zdolności do zmiany ubarwienia, metody polowania z wykorzystaniem długiego języka i oryginalnych kształtów ciała. Ich nazwa wywodzi się z greckiego χαμαιλέων (khamailéōn), będącego złożeniem słów χαμαί (khamaí) ,,na ziemi” i λέων (léōn) ,,lew”. Słowo ,,kameleon” znaczy więc ,,ziemny lew”, co wiąże się zapewne z wojowniczym zachowaniem tego zwierzęcia w momentach zagrożenia.
Kameleony są w większości zwierzętami dość mocno wyspecjalizowanymi w kierunku nadrzewnego trybu życia. Ich ciało jest wyraźnie spłaszczone bocznie, co widać zwłaszcza w części grzbietowej, na której skóra tworzy wzniesienie o ostrej krawędzi. Kończyny kameleonów są stosunkowo cienkie i równej długości. Ich dystalne odcinki mają specyficzną budowę, ponieważ wszystkie palce są przeciwstawne i zrośnięte po dwa lub trzy. Dzięki temu tworzą rodzaj szczypiec. Rolę dodatkowej kończyny spełnia długi i chwytny ogon. Głowa jaszczurki jest kanciasta, często sklepiona, bywa też pokryta rogowymi naroślami [1]. 
Niesamowite wrażenie sprawiają oczy kameleonów. Poruszają się niezależnie od siebie, tak że każde może patrzeć w inną stronę. Powieki z kolei są zrośnięte na tyle, że zostaje tylko niewielki otwór źreniczny. Pole widzenia kameleonów jest więc olbrzymie. Taki aparat wzroku umożliwia także widzenie stereoskopowe przy jednoczesnym skierowaniu obu oczu na ten sam obiekt. Chwytny język jest bardzo długi, na końcu szeroki i pokryty lepkim śluzem, co umożliwia chwytanie owadów stanowiących pokarm.
Kameleony są chętnie hodowane w ogrodach zoologicznych i domowych terrariach. Jednym z częściej spotykanych gatunków jest kameleon jemeński Chamaeleo calyptratus, należący do największych jaszczurek (Fot. 1).
 

POLECAMY

Fot. 1. Kameleon jemeński


Bardzo znana jest szczególna zdolność kameleonów do zmiany ubarwienia. Należy jednak zauważyć, że – wbrew popularnemu przekonaniu – gady te nie dostosowują swojej barwy do warunków otoczenia. W rzeczywistości ich barwa zmienia się wraz ze zmianą stanu fizycznego oraz emocjonalnego, prawdopodobnie jest także formą komunikacji z innymi osobnikami. Z drugiej strony kameleony stosują w pewnym stopniu mimikrę, ponieważ ich barwa jest często zbliżona do barwy otoczenia. 
W naszej pracowni możemy przeprowadzić doświadczenie, którego nazwa pochodzi od opisanego powyżej niezwykle interesującego zwierzęcia. Będzie to chemiczny kameleon w formie roztworu zmieniającego swoją barwę [2].

Doświadczenie

Musimy zgromadzić substancje z poniższej listy:

  • manganian(VII) potasu (nadmanganian potasu) KMnO4,
  • wodorotlenek sodu NaOH,
  • glukoza C6H12O6.

W tym doświadczeniu wykorzystuje się NaOH, który jest mocną zasadą i ma silne działanie żrące. Manganian(VII) potasu jest szkodliwy oraz bardzo silnie barwi tkaniny i skórę. Należy stosować odpowiednie środki ochrony osobistej.
W handlu manganian(VII) potasu jest często nazywany nadmanganianem potasu i znajduje bardzo szerokie zastosowanie w przemyśle, syntezie i analizie chemicznej. Wykorzystuje się go także w lecznictwie jako środek dezynfekcyjny [3, 4]. Można go z łatwością kupić w aptekach. Z powodu swojej barwy bywa nazywany fioletem (tym samym popularnym określeniem nazywa się też często inne substancje). W normalnych warunkach związek ten ma postać ciemnofioletowych kryształków (Fot. 2).
 

Fot. 2. Kryształy manganianu(VII) potasu


Manganian(VII) potasu doskonale rozpuszcza się w wodzie, a jego roztwór ma właściwości antyseptyczne (Fot. 3).
 

Fot. 3. Kryształy manganianu(VII) potasu rozpuszczające się w wodzie


Glukoza jest organicznym związkiem chemicznym, należącym do cukrów prostych z grupy aldoheksoz. Jest białym, drobnokrystalicznym ciałem stałym (Fot. 4). Z roztworów wodnych łatwo krystalizuje jako monohydrat. Smak wodnych roztworów tej substancji jest słodki, jednak nieco mniej niż w przypadku sacharozy.
 

Fot. 4. Glukoza


Glukoza stanowi podstawowy związek energetyczny dla większości organizmów, przechowywany pod postacią polimerów – głównie skrobi i glikogenu. Jest cukrem najłatwiej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy