Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna , Otwarty dostęp

11 maja 2021

NR 44 (Maj 2021)

Lista 5, 10, 15

0 138

5/10/15 to narzędzie, którego z powodzeniem można użyć w edukacji wczesnoszkolnej. Na czym polega i jak można je dopasować indywidualnie do różnych uczniów i do całej klasy? Czy faktycznie jest tak proste w zastosowaniu?

Obecnie w edukacji wczes­noszkolnej nauczyciele mogą odczuwać czasem przesyt różnych nowych technologii, możliwości, dróg rozwoju uczniów, szkoleń i wskazówek, którymi mogą podążać. Oczywiście, większość z tych wymienionych elementów jest bardzo ważna, ponieważ pozwala pomagać uczniom w ich edukacji i czynić to w sposób zrównoważony i przyjemny. Co jednak można zrobić, jeśli chce się wesprzeć edukację uczniów w mniejszych blokach czasowych? Z jakiej propozycji narzędzia może skorzystać nauczyciel, aby było to coś krótkiego, energetycznego, możliwego do wykorzystania także w rzeczywistości domowej? Z pomocą przyjdzie lista 5/10/15.
Po raz pierwszy spotkałam się z nią na jednym z blogów o charakterze lifestyle. Jego autorka pisała o tym, że doradzono jej, aby wykorzystywała swój czas efektywnie. Do tego celu stworzyła wyżej wspomnianą listę, która miała za zadanie pomóc jej w bardziej świadomym i efektywnym zarządzaniu czasem oraz różnymi zadaniami. Po bliższym zapoznaniu się z tym narzędziem uznałam, że z powodzeniem można wykorzystać je w edukacji wczesnoszkolnej, zakładając oczywiście drobne modyfikacje i dopasowanie pomysłu do danej klasy czy uczniów.

POLECAMY

Czym jest lista?

Oryginalnie jest to zwykła kartka papieru podzielona na kilka kolumn, w których wpisuje się różnego rodzaju drobne zadania, które można wykonać, biorąc pod uwagę czas wykonania zadania. Zaznaczone na niej zostały trzy granice czasu – to znaczy 5, 10 i 15 minut. Zadaniem auto­­ra jest wymyślenie i wpisanie w odpowiednie rubryki tabeli takich aktywności, które zajmują określony czas. Wtedy, gdy nadarzy się okazja na 10 minut przerwy, od razu po sięgnięciu do listy można wiedzieć, jakie zadanie można wykonać.

Jak ją wykorzystać w edukacji wczesnoszkolnej?

Wielu nauczycieli może zastanawiać się, jak wykorzystać to narzędzie do pracy z uczniami w szkole. Musimy wziąć pod uwagę wiek uczniów oraz ich gotowość do wykonywania pewnych czynności, ale ogólne założenia dotyczące wykorzystania listy w edukacji wczesnoszkolnej mogą być przedstawione w następujących ćwiczeniach:

Ćwiczenie 1
Prosimy uczniów, aby opowiedzieli nam o tym, co lubią robić, kiedy mają trochę wolnego czasu. Zapisujemy wszystkie pomysły uczniów – nawet najbardziej kreatywne i niecodzienne. Staramy się wziąć pod uwagę różne aktywności uczniów, a następnie wpisać je do poszczególnych pól w tabeli, biorąc pod uwagę odpowiednią do ich wykonania ilość czasu. Następnie pytamy uczniów, jak można połączyć spędzanie ich czasu wolnego z czynnościami, które lubią wykonywać w szkole. Przykładowo, jeżeli uczniowie bardzo lubią oglądać gazety i czasopisma z rodzicami, a w szkole poznają określone litery alfabetu – to mogą przez 5 minut szukać z rodzicami w domu odpowiednich literek, których uczą się w szkole i rozpoznawać je w gazetach i czasopismach. Mogą wycinać potem takie wyrazy z danymi literami i robić z nich plakaty, prace plastyczne czy portfolio. Pomysłów jest bardzo wiele. Najważniejsze z nich to zaszczepienie w rodzicach i w uczniach pomysłu na to, że nawet przez 5 minut w zaciszu domowym i w szkole mogą zrobić coś kreatywnego dla swojej edukacji.
Warto zapisać wnioski z tego ćwiczenia, pomoże w tym poniższa tabela.
 

Tab. 1. Lista 5/10/15
Co mogę zrobić, gdy mam…?
5 minut 10 minut 15 minut
     
     
     
     
     
     

 

Tab. 2. Pomysły uczniów na zadania do listy 5/10/15
Pomysły uczniów Pomysły na czynności
dłuższe
Pomysły
na czynności krótsze
Pomysły
do wykorzystania
w domu
Notatki
         
         
         
         
         
         


Ćwiczenie 2
Prosimy uczniów, aby pomyśleli o różnych czynnościach, które lubią robić w szkole. Nie pytamy ich o to teraz, ale staramy się, aby pomyśleli przez kilka minut sami, a następnie porozmawiali z kolegą lub koleżanką na temat tego, co lubią robić w szkole. Następnie zbieramy wszystkie pomysły dotyczące tego, co uczniowie lubią robić w szkole i zapisujemy je wspólnie na plakacie lub szarym papierze. Tablica nie jest właściwa z uwagi na to, że informacje zawarte w tym ćwiczeniu powinny zostać wywieszone w widocznym miejscu, a nie od razu zmazane. Następnie prosimy uczniów o wykonanie podobnego ćwiczenia, z tym że bierzemy pod uwagę sytuacje związane z domem uczniów oraz tym, co lubią w nim robić. Zapisujemy kolejne przykłady lubianych przez uczniów aktywności na osobnej kartce papieru. To ćwiczenie pozwoli nam zobaczyć preferencje uczniów dotyczące różnego rodzaju zadań. Pomoże także stworzyć listę 5/10/15 i zaproponować jej wyniki uczniom.

Ćwiczenie 3
Możemy przeprowadzić także dyskusję w oparciu na kilku następujących pytaniach. Możemy zadawać te pytania w czasie, gdy uczniowie mają dobre nastawienie i gdy prowadzimy zajęcia nie w ławkach szkolnych. 
Pytania:

  • Co lubicie robić najbardziej? 
  • Dlaczego akurat to, a nie coś in­ne­­go? 
  • Ile czasu poświęcacie na zabawę? 
  • W co lubicie się bawić najbardziej? 
  • W co najczęściej bawicie się z rodzi­­­cami w domu? 
  • W co lubicie bawić się ze swoimi koleżankami lub kolegami w szkole i w domu? 
  • Czy lubicie krótsze czy też dłuższe zabawy i dlaczego?

Te przykładowe pytania pozwolą nam zorientować się w różnego rodzaju aktywnościach, które wykonują uczniowie tak, aby na podstawie analizy wyników wybrać idealne aktywności do listy 5/10/15.

Ćwiczenie 4
Możemy przynieść wcześniej przygotowaną przez nas dużą ­listę – to znaczy pustą tabelę z liczbami 5, 10 i 15 do pokazania uczniom. Możemy opowiedzieć uczniom swoją własną historię, w której to, gdy mamy tylko określoną ilość czasu, wykonujemy różne ekscytujące czynności. Opowiadamy, że są to rzeczy, które bardzo lubimy robić i dzięki którym się rozwijamy. Jako, że jesteśmy osobami dorosłymi, możemy podać przykłady ze swojego życia lub wymyślić takie, które będą łatwe do zrozumienia dla uczniów. Przykładowo możemy opowiedzieć, że jeśli mamy 15 minut, to lubimy czytać książki, jeśli mamy 10 minut – uczymy się języka obcego lub wykonujemy ćwiczenia ruchowe. Gdy opowiemy uczniom o swoich własnych przykładach, będzie to dla nich dobra inspiracja do zrozumienia idei listy oraz tego, że korzystanie z takich pomysłów jest przyjemne i bardzo rozwijające. Podanie własnego przykładu pozwala uczniom pomyśleć o tym narzędziu jako o czymś oczywistym i przyjemnym, co zachęci ich do stworzenia własnej listy.  

Na co należy zwrócić uwagę przy korzystaniu z tego narzędzia?

Powinniśmy dokładnie, ale zrozumiale, przedstawić ideę narzędzia uczniom tak, aby wszyscy je zrozumieli. Jeśli zorientujemy się, że nie wszystkie osoby w klasie wiedzą, jaki jest cel takiego narzędzia, to powinniśmy jeszcze raz wyjaśnić najważniejsze zasady, aby wszyscy dobrze je poznali. Listę zamiast w formie pisemnej możemy także wprowadzić w formie ustnej, stosując poniższe zasady.
Wymyślajmy wspólnie z uczniami aktywności do wypełnienia tego narzędzia. Nie możemy z góry założyć, że dla każdej klasy wszystkie aktywności będą dokładnie takie same. Oczywiście, będą pewne elementy spójne, ale każda klasa jest inna, a uczniowie realizują inną część materiału. Wpływa to na to, że aktywności związane z listą będą inne.
Zwracajmy także uwagę na to, że uczniowie mają różne preferencje dotyczące uczenia się. Dlatego też warto wziąć pod uwagę zadania dla wzrokowców, słuchowców, kinestetyków. Łączenie różnych zmysłów w edukacji jest bardzo ważne – dlatego też na liście powinny znaleźć się zadania sensoryczne, gdyż wielu uczniów będzie mogło połączyć sensorykę z edukacją.
 


Wyzwania

Co możemy zrobić, jeśli uczniowie nie znają jeszcze liter i nie potrafią czytać?
Wydawać się może, że to narzędzie może być wykorzystane tylko przez dzieci, które czytają, ale nie jest to do końca prawdą. Możemy przedstawić narzędzie w formie rysunków i symboli. Przykładowo, jeśli wspólnie z uczniami ustalimy, że ich 5-minu­towym zadaniem będzie podskakiwanie, bieganie, klaskanie w dłonie i liczenie na głos – to w tabeli, w miejscu 5 minut, uczniowie mogą narysować symbol dłoni, stóp i strzałki obrazujące skakanie. Każde zadanie może zostać zakodowane w ten sposób. Dodatkowo może być to element rywalizacji, ponieważ uczniowie mogą w domu prosić swoich rodziców o odgadnięcie, co kryje się pod danym symbolem. Dobrym pomysłem jest przygotowanie kopii listy 5/10/15 w formie pisemnej, która będzie wklejona do zeszytu przedmiotowego lub zeszytu korespondencji. Każdy rodzic będzie miał wtedy dostęp do takiej listy, aby przekonać się, jakie zadania są proponowane dla uczniów. Uczeń będzie miał swoją listę z obrazkami, a rodzice wersję pisemną. Aby maksymalnie ułatwić sobie przygotowanie takiej listy, dobrym krokiem jest przygotowanie szablonu 5/10/15 i po wpisaniu danych aktywności wydrukowanie ich – każde z dzieci otrzyma swoją mniejszą kopię do zeszytu dla rodziców.

Co zrobić, jeśli uczniowie nie mają pomysłów na aktywność do wpisania?
W takim przypadku możemy wcześniej przygotować swoje propozycje aktywności dla uczniów, biorąc pod uwagę program nauczania oraz to, co będzie przedstawione uczniom w klasie w niedalekiej przyszłości. Biorąc pod uwagę to, co lubią nasi uczniowie, możemy po bliższym ich poznaniu zaproponować do każdej z tabeli po około 5 różnych aktywności jako inspiracje dla uczniów. Możemy także zaproponować typy aktywności, które będą uzupełnione przez uczniów. Przykłady takich czynności to: słuchanie przez x minut dziennie bajki czytanej przez rodzica, a następnie opowiadanie o tym, co się usłyszało, liczenie różnych przedmiotów, dodawanie swoich zabawek, rozpoznawanie poznanych w szkole literek w ulubionych bajkach do czytania,  wykonywanie prostych eksperymentów w kuchni (na przykład lepienie z masy solnej, plasteliny lub modeliny i tym podobne). Zadań i aktywności nic nie ogranicza, ważne jest jedynie, aby te zadania były dostosowane do wieku i możliwości uczniów oraz aby ich wykonanie było bezpieczne. Przykładowo, jeśli uczniowie nie opanowali jeszcze bezpiecznego posługiwania się nożyczkami, to w przykładach ich aktywności do listy nie powinno znajdować się wycinanie i operowanie nożyczkami.

Co zrobić, jeśli uczniowie nie chcą wspomóc się tym narzędziem?
Jeśli nasi uczniowie nie mają motywacji lub też nie są zbytnio przekonani do korzystania z takiego narzędzia, to możemy wykonać kilkanaście różnych rzeczy. Przede wszystkim możemy to narzędzie wprowadzić stopniowo, rozbijając je na elementy. Nie musimy go od razu wprowadzać w całości, tylko przedyskutujmy z uczniami lub zaproponujmy to, co mogą robić przez 5 minut w domu, a co pomoże im w rozwijaniu poznawanych w szkole rzeczy. Jeżeli chcemy, może być to także element związany z zadaniem domowym. Dana czynność wykonywana przez 5 minut może być potraktowana jako praca domowa. Pamiętajmy jednak o tym, aby było to coś łatwego i przyjemnego dla uczniów, aby nie kojarzyło się z nudnym i monotonnym wykonywaniem różnych rzeczy 
codziennie.
Gdy uczniowie oswoją się z ideą 5-minutowych czynności, możemy wprowadzić czynności 10-minutowe na lekcji. Przez 10 minut możemy wykonywać z uczniami elementy do pracy plastycznej, czytać książkę, prowadzić improwizowane przedstawienie. Następnie wprowadzamy elementy 15-minutowe, a gdy uczniowie się z nimi zapoznają, opowiadamy o tym narzędziu na końcu. Uczniowie wtedy wiedzą, że jest to coś łatwego i przyjemnego, a zebranie różnych pomysłów w tabeli nie przysparza im problemów, bo przecież testowali je już wcześniej, tylko robili to nieświadomie.

Co w przypadku, gdy narzędzie nie sprawdzi się we wszystkich klasach?
Gdy okaże się, że nie wszystkie klasy w szkole lub nie wszyscy uczniowie w danej klasie będą entuzjastami tego rozwiązania, możemy dać tym uczniom czas na przekonanie się do tego narzędzia. Bardzo ważne jest, aby uczniowie traktowali je jako coś przyjemnego i dodatkowego, a nie obowiązkowego. Możemy więc pozwolić uczniom korzystać z tego narzędzia dobrowolnie, a potem stopniowo obserwować, ilu z nich przekona się do takiego rozwiązania. Możemy też przemyśleć stopniowe, opisane powyżej, wprowadzenie tego rozwiązania dla uczniów tak, aby to było dla nich coś prostego i naturalnego. Jeśli jednak prowadzimy listę od początku, a nie wszyscy uczniowie będą chcieli z niej korzystać, możemy jeszcze skontaktować się z rodzicami poprzez na przykład krótką wiadomość wklejoną do zeszytu korespondencyjnego, aby porozmawiali ze swoimi pociechami i postarali się przekonać ich do korzystania z tego narzędzia. Jeśli jednak finalnie okaże się, że nie każdy uczeń chce z niego skorzystać, powinniśmy to zaakceptować. Nie możemy zmuszać uczniów do korzystania z czegoś, co nie jest obowiązkowe, a do czego nie są przekonani. Bardzo ważne jest to, aby nie czuli presji i przymusu. Zawsze istnieje szansa, że po pewnym czasie sami się do tego przekonają.

Zalety narzędzia

Trudno czasem uwierzyć w to, że narzędzie tak proste może być zarazem tak efektywne. Zakładając, że uczniowie zrozumieją ideę i będą chcieli z niej skorzystać, otrzymają gotowe aktywności w formie listy, którą będą mogli wykorzystać także w domu.
Inną niewątpliwą zaletą takiego rozwiązania jest to, że uczniowie mogą pracować z danymi aktywnościami także w domu po szkole. Dodatkowo, rodzice czują się bardziej zaangażowani w proces edukacji swoich dzieci, są też bardziej świadomi tego, co dzieje się w szkole i jak mogą wspierać swoje dzieci.
Lista daje także możliwość cyklicznego zmieniania zadań. Jeśli uczniowie realizują nową część materiału w szkole, można z łatwością wymienić różne rodzaje aktywności, aby dopasować się do tego, co dzieje się w szkole.
Powinniśmy także pamiętać, że na takiej liście powinny znajdować się aktywności nie tylko przyjemne dla uczniów, ale i rozwijające sprawności ruchowe i motoryczne, tak aby nie były to aktywności takie same, jak te wykonywane w szkole.
Możemy wprowadzić także elementy rywalizacji między uczniami lub grupami uczniów tak, aby wspierało to ich motywację do wykonywania danych zadań. Należy to robić bardzo ostrożnie z uwagi na to, aby uczniowie nie czuli się w obowiązku rywalizacji i aby nie rodziła ona niezdrowych emocji. Elementy rywalizacji można wprowadzić dopiero wtedy, gdy uczniowie i ich emocje na to pozwalają.
Kolejny plus to różne zadania. Warto pamiętać i przedstawić to uczniom, że nie wszystkie zadania należy wykonywać codziennie. To nie ma być przykry obowiązek, ale lekka przyjemność. Jeśli zaplanujemy zadania z listy 5/10/15 jako element pracy domowej, to uczniowie powinni sami wybrać sobie pewne zadania z ustalonej wcześniej listy. Jeśli natomiast rodzice wspierają uczniów w domu, to tam powinna panować zupełna dowolność w dobieraniu zadań z listy. Taka lista jest też bardzo dobrym motywatorem, ponieważ jeśli okaże się, że cała klasa powinna przeczytać dane opowiadanie, to taki rodzaj zadania może być ujęty w liście 5/10/15 i realizowany za jej pomocą.

Kreatywność

Lista wpływa i rozwija oraz stymulu­­je kreatywność u uczniów oraz nau­­­czycieli, ponieważ pozwala na do­­­wolne zamienianie zadań, wymyślanie nowych, dzielenie się swoimi odkryciami z innymi nauczycielami i uczniami oraz rodzicami. Każdy uczeń poprzez dobór zadań w swojej liście może pracować nad obszarami, które wymagają większego skupienia i które sprawiają tymczasowy kłopot. Z drugiej strony, lista może być używana przez uczniów także jako aktywność będąca wynagrodzeniem danego zadania.

Wsparcie rodziców

Dzięki wykorzystaniu tej listy rodzice biorą aktywny udział w edukacji swojego dziecka, jeśli tylko mają na to ochotę. Dobrym rozwiązaniem jest zaproponowanie na zebraniu rodziców wprowadzenie takiego narzędzia lub poinformowanie rodziców w inny sposób, aby wiedzieli o proponowanym rozwiązaniu. Oczywiście, nie żyjemy w idealnym świecie, gdzie każdy rodzic codziennie będzie wykonywał z dzieckiem dane aktywności, ale nawet biorąc pod uwagę, że będzie to 2 lub 3 razy w tygodniu i tak wpłynie to pozytywnie na edukację szkolną dziecka. Biorąc jeszcze pod uwagę to, że aktywności w liście 5/10/15 będą zmieniane, rodzice mogą w prosty sposób zorientować się, na jakim etapie edukacyjnym znajdują się ich dzieci i na co powinni zwrócić uwagę.
 

CO MOGĄ ROBIĆ RODZICE Z LISTĄ 5/10/15?

  • Rodzice mogą dodawać lub wymyślać swoje własne aktywności, które będą wykonywać ­wspólnie z dziećmi tak, aby wesprzeć ich edukację w łatwy i przyjemny sposób. To rodzice przecież znają swo­je dzieci najlepiej i wiedzą, jakiego rodzaju talenty i zdolności posiadają.
  • Mogą także wspierać uczniów i po­­magać im w wykonywaniu określonych zadań z listy tak, aby pogłębiała się więź między rodzicem a dzieckiem.
  • Rodzice mają także bardzo duży wpływ na to, jak dzieci wykonują dane zadania i jakie jest ich nastawienie do tego narzędzia wspierającego edukację. Swoją postawą dają uczniom bardzo dobry przykład do naśladowania. Tak więc, jeśli będą otwarci na powracanie do tego narzędzia poza szkołą, to wpłynie to na większe zainteresowanie uczniów tym narzędziem.


Podsumowanie

Lista 5/10/15 to tylko przykład narzędzia, które może być bardzo pomocne w edukacji wczesnoszkolnej, jeśli jest właściwie wykorzystane i dobrane do poziomu i możliwości uczniów. Dzięki temu, że daje nieograniczone możliwości wykorzystywania i modyfikacji, może być bardzo cennym dodatkiem wpływającym na to, że dla uczniów nauka będzie lżejsza, łatwiejsza i przyjemniejsza.

Przypisy