Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekosystem

18 czerwca 2018

NR 27 (Maj 2018)

Wszędobylskie owady a środowiska ekstremalne

0 49

Qwady są najliczniejszą grupą stawonogów, której przedstawiciele występują niemal we wszystkich ekosystemach lądowych i wodnych. Siedliska nieposiadające swojej entomofauny to tylko rowy ocea­niczne oraz głębie mórz i oceanów. Pod względem różnorodności, liczby ga­­tun­­ków, liczebności osobników oraz rozprzestrzenienia owady osiągnęły najwiękzy sukces ewolucyjny wśród wszystkich zwierząt na naszej planecie. A ponieważ te małe, często niezauważane istoty charakteryzują się nadzwyczajnymi zdolnościami adaptacyjnymi, niewykluczone, że w końcu zapanują na Ziemi. Na lądzie owady są szeroko rozpowszechnione i występują niemal we wszystkich biotopach: można je spotkać od biegunów, na obu strefach podbiegunowych, po równik. Owady roją się na pustyniach, w lasach, pływają w wodzie, drążą korytarze głęboko w glebie, żyją w ciemnościach głębokich mrocznych jaskiń i latają ponad szczytami Himalajów. Mimo że są one głównie formami lądowymi, niektóre przystosowały się do życia w wodach słodkich, pewne gatunki żyją w gorących słonych źródłach wulkanicznych, a nawet w kałużach ropy naftowej wypływającej z ziemi.

Owady mórz i oceanów

Owady są typowymi stawonogami pierwotnie lądowymi. Dotychczas poznano ponad 1 000 000 gatunków, a prawdopodobnie drugie tyle czeka na opisanie. Liczba ta stanowi ponad 75% wszystkich gatunków zwierząt na Ziemi (Ward, 1995). Mniej licznie występują w środowiskach wodnych: w morzach kilka gatunków, w wodach słodkich 100 000, przy czym często można spotkać owady żyjące w wodzie tylko jako larwy, które do środowiska wodnego przystosowały się wtórnie (Mielewczyk, 2000). Niektóre pluskwiaki różnoskrzydłe (Heteroptera, Gerridae, Halobatinae) można spotkać na otwartych wodach mórz i oceanów, w odległości kilku tysięcy kilometrów od wybrzeży (Gębicki i in., 2000).

Nartniki z rodzaju Halobates żyją na powierzchni wody, stanowiąc element neustonu. Do tego rodzaju zalicza się 106 gatunków, z czego 5 żyje tysiące kilometrów na oceanie (H. micans, H. germanus, H. sericeus, H. splendens i H. sobrinus), a pozostałe bytują pomiędzy glonami i wodorostami wód przybrzeżnych i szelfowych (Cheng, 1975). Pierwszy raz zostały zebrane i opisane przez Johanna Friedricha von Eschscholtza, doktora biorącego udział w rosyjskiej ekspedycji „Rurika” w latach 1815 – 1818. Przedstawiciele rodzaju Halobates żyją zwykle w ciepłych i dobrze zasolonych morzach. Gatunki są spotykane na całym świecie, zwłaszcza w pobliżu równika. Zamieszkują głównie wody Oceanu Spokojnego i Indyjskiego, a tylko jeden gatunek – Halobates micans – spotykany jest na Oceanie Atlantyckim. Przyczyn tego zjawiska może być wiele. Atlantyk to najmłodszy ocean, więc kolonizowanie go przez owady jeszcze się nie dokonało. Brak na nim również raf koralowych oraz innych gatunków z rodzaju: Acropora, Porpita, Physalia i Salpa (Andersen i in., 2004). Kopalne ślady w bałtyckim bursztynie wskazują na występowanie wymienionego rodzaju na wodach Bałtyku. Nartniki mierzą od 3,5 do 6,5 mm. Ich ciało zbudowane jest z grubego i krótkiego odwłoka, który może mieć kolor: brązowy, szary, srebrzysty lub czarny, niekiedy na ciele obserwuje się różnokolorowe plamy. Na powierzchni oskórka występują hydrofobowe włoski, które chronią przed zamoczeniem oraz pomagają w utrzymaniu się na powierzchni wody. Skrzydła są silnie zredukowane. Owady te charakteryzują się długimi odnóżami, które ułatwiają im utrzymanie się na powierzchni wody. Druga i trzecia para odnóży służy do pływania. Pluskwiaki te poruszają się w specyficzny sposób, wykorzystując napięcie powierzchniowe wody: specyficzna budowa wachlarzowa składanych szczecinek na odnóżach pomaga w utrzymaniu się na powierzchni cieczy i ślizganiu się po tafli. Owady te mogą poruszać się tylko w jednym kierunku, aby go zmienić, muszą się zatrzymać i odwrócić. Mogą osiągać prędkość 0,1–1 m/s, średnio poruszają się z szybkością 0,8–0,9 m/s. Podczas przemieszczania podskakują (ang. sea skater). Są z reguły aktywniejsze w nocy aniżeli w dzień. Narząd Johnstona pomaga przy nawigacji i zapobiega zderzeniu się ze sobą podczas pływania (Andersen i in., 2004). Przedstawiciele rodzaju Halobates są drapieżnikami, żywią się one meduzami, skorupiakami, zooplanktonem i młodymi rybami, a wiele z nich zjada koralowce rafotwórcze. Owady te składają jaja wielkości 0,2–1 mm na skałach lub przyczepione do pływających przedmiotów, np. muszli, roślin czy ciał innych zwierząt. Występuje 5 stadiów larwalnych, a rozwój przebiega bez przeobrażenia. Populacje są w większości tworzone przez samice.

W strefie dennej oceanów brak jest jakichkolwiek owadów i jest to najprawdopodobniej związane z: nadmierną ucieczką wody z organizmu owada na drodze osmozy przy bardzo dużym ciśnieniu parcjalnym, a ponadto z brakiem miejsc do rozmnażania, bardzo małą ilością roślin okrytozalążkowych, niezdolnością owadów do oddychania pod wodą, brakiem odpowiednich kwasów 18-węglowych w składnikach pokarmowych i konkurencją ze strony skorupiaków. Wszystkie te czynniki sprawiają, że w wodzie morskiej dla niektórych grup zwierząt życie jest niemożliwe (Maddrell, 2009).

Owad żyjący w ropie naftowej

Rodzina wodarkowatych (Ephydridae) liczy na całym świecie 2000 gatunków, a ich przedstawiciel: Helaeomyia petrolei C. (syn. Psilopa petrolei C.) jest gatunkiem muchówki (Diptera, Ephydridae) występującej w Kalifornii w USA. Jest to jedyny przykład owada znany nauce, który rozwija się w ropie naftowej – substancji, która normalnie jest nieprzyjaznym zwierzętom środowiskiem i jest dla nich toksyczna. Owady te po raz pierwszy zostały opisane w ropie nafto­­wej w La Brea Tar Pits niedaleko Los Angeles w Kalifornii. Jest to obszar bogaty...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy