Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

19 lipca 2018

NR 21 (Maj 2017)

Lew azjatycki

429

Lwy nieodmiennie kojarzą się z Afryką. I tak jest w rzeczywistości – obecnie niemal wszystkie dziko żyjące lwy, występują na Czarnym Lądzie. W Azji zachowała się tylko jedna ostoja tego drapieżnika na zachodzie Indii. Ale przed 2. tysiącami lat, azjatyckie lwy żyły także na południowym wschodzie Europy. 

Lew Panthera leo do czasów współczesnych przetrwał w liczbie 5–6 podgatunków, w tym jeden żyjący w Azji – lew azjatycki Panthera leo persica. Obok tygrysa Panthera tigris, lew należy do największych dzikich kotowatych. Samce lwów afrykańskich dorastają przeciętnie do 290–310 cm długości, choć rekordową długość 360 cm posiadał samiec ubity jesienią 1973 r. na południu Angoli. Lwice są wyraźnie mniejsze i lżejsze: dorastają do 2,5 m długości i ważą zazwyczaj do 180 kg. Potężniejsze od nich samce osiągają ciężar do 250 kg, ale jeden z nich, zastrzelony w 1936 r. na obszarze Transvalu (RPA) ważył aż 313 kg. 

Lew azjatycki jest nieco mniejszy od lwów afrykańskich: samce azjatyckiej formy lwa mierzą do 270–280 cm, a rekordowo osiągają 290 cm długości, ważą zaś przeciętnie do 190 kg, podczas gdy waga samic to zaledwie 120 kg (dla porównania samce tygrysa syberyjskiego Panthera tigris altaica – największego przedstawiciela wśród współczesnych kotowatych – osiągają 370 cm długości, a ważą do 325 kg). 

W przeciwieństwie do pozostałych kotowatych, u lwów występuje wyraźny dymorfizm płciowy – samce są nie tylko zauważalnie większe od samic, ale posiadają wyraźna grzywę, obejmującą całą niemal głowę bez „twarzy” oraz szyję i pierś. Inną wyjątkową cechą lwów jest „pędzel” ciemnych włosów na końcu ogona. U lwa azjatyckiego dodatkowo występują jeszcze kępki ciemnych włosów na łokciach przednich kończyn oraz wyraźna fałda brzuszna, „ozdobiona” częściowo dłuższymi ciemnymi włosami. 

Umaszczenie lwów jest – mniej lub bardziej – jasnobrązowe, zaś grzywa wraz z wiekiem samca staje się coraz bardziej ciemna. Lwiątka posiadają w tylnej części tułowie wyraźne cętki, zanikające w wieku młodzieńczym. 

Lwia rodzina

Lew w odróżnieniu od pozostałych kotowatych, wyróżnia się prowadzeniem stadnego trybu życia. U lwa azjatyckiego rodzinę tworzy kilka (2–5) lwic z potomstwem, natomiast samce przebywają z samicami zazwyczaj tylko w okresie rui oraz podczas polowania na dużą zdobycz (u lwów afrykańskich samce niemal stale przebywają z samicami). Usamodzielniające się młodociane samce opuszczają rodzinne stado, natomiast młode samice z reguły w nim pozostają. Lwy z Gir regularnie polują na antylopy nilgau Boselaphus tragocamelus i dwa gatunki jeleni – sambara Rusa unicolor i aksisa Axis axis oraz dzika Sus scrofa. Żywią się także wypasanymi na obrzeżach ostoi zwierzętami domowymi, zwłaszcza bydłem. Notowane są również przypadki atakowania ludzi. 

Areał

Jeszcze 2 tysiące lat temu, naturalny zasięg lwa azjatyckiego obejmował ogromny obszar, rozciągający się na długości 6 tys. km, od południowej części Półwyspu Bałkańskiego na zachodzie, do Subkontynentu Indyjskiego na wschodzie, a na północ sięgał do pogranicza dzisiejszej Albanii i Czarnogóry, Serbii i opierał się o dolny bieg Dunaju w Bułgarii, a w rejonie Kaukazu docierał do dzisiejszej Abchazji i Dagestanu. Występował też na pograniczu obecnego Iranu i Turkmenistanu oraz w całym niemal Afganistanie. Bliski Wschód przed wiekami był skolonizowany przez lwa azjatyckiego, jednak nie występował on na obszarze pustyń wnętrza Półwyspu Arabskiego. Przez obszar dzisiejszego Pakistanu, lew azjatycki sięgał do Indii, a skrajnie wschodnimi obszarami jakie tam zasiedlał, były terytoria dzisiejszych stanów Bihar i Orisa, nie docierając do dolnego biegu Gangesu. Wybrzeże Oceanu Indyjskiego stanowiło południową granicę zasięgu tego lwa. 

Lew azjatycki jest on nieco mniejszy od lwów afrykańskich: samce azjatyckiej formy lwa mierzą do 270 – 280 cm, a rekordowo osiągają 290 cm długości, ważą zaś przeciętnie do 190 kg, podczas gdy waga samic to zaledwie 120 kg.

W Europie

Lew azjatycki niemal do końca czasów starożytnych zamieszkiwał Europę. Obszar dzisiejszej Grecji, Albanii, Macedonii i Bułgarii stanowił centrum występowania lwa na naszym kontynencie. Północna granica jego areału, sięgała do podnóża Gór Dynarskich na pograniczu dzisiejszej Albanii i Czarnogóry, po czym dalej przebiegała na wschód przez Serbię i opierała się o dolny bieg Dunaju, docierając do Morza Czarnego na terenie Dobrudży. 

Jest bardzo prawdopodobne, że w starożytności do południowo-wschodnich krańców Europy, a więc na tereny północnego przedpola Kaukazu, docierały pojedyncze lwy, pochodzące z istniejącej wówczas populacji ­zasiedlającej obszar dzisiejszej zachodniej Gruzji, zwłaszcza Abchazji. 

Natomiast zaskakujące są informacje zawarte w średniowiecznych kronikach o ubitych lwach na terenie dzisiejszych Węgier oraz na czarnomorskim wybrzeżu obecnej Ukrainy. Te zdarzenia miały mieć miejsce podczas polowań monarchów. Sprawa jest o tyle skomplikowana, że dotyczy czasów, w których obecna nauka wyklucza egzystencję lwa we wczesnym średniowieczu na obszarze basenu Morza Czarnego. Natomiast obecność tam lwa – zwłaszcza w okresie wcześniejszym, tj. w starożytności – była jak najbardziej możliwa, z racji wędrówek młodych samców tego gatunku, poszukujących dla siebie wolnych rewirów. 

Czynnikiem ograniczającym dalszą ekspansję lwa w Europie – poza klimatem (śnieżne i mroźne zimy), karczowaniem lasów i wypalaniem zarośli oraz zubażaniem naturalnej bazy pokarmowej (wybijaniem dzików i jeleniowatych) – był niewątpliwie rozwój cywilizacji człowieka, zwłaszcza w Grecji. Nie można wykluczyć chwytania na Bałkanach niektórych lwów, w celu dostarczenia ich na areny Cesarstwa Rzymskiego, gdzie ginęły, dając „rozrywkę” zgromadzonej gawiedzi … 

Tępienie tego wielkiego kota zapewniało przede wszystkim bezpieczeństwo ludziom, zwłaszcza pasterzom oraz kupcom i wędrowcom. Zabicie lwa było wówczas czynem wyjątkowym, wręcz bohaterskim, zarezerwowanym z reguły dla monarchów i przedstawicieli arystokracji. Możliwe, że dochodziło wówczas również do zjawisk, które obecnie określamy jako kłusownictwo, szczególnie kiedy lwy nagminnie atakowały ludzi, bądź stada zwierząt domowych. W obronie własnej oraz swoich stad, ludzie z tzw. pospólstwa zmuszeni byli łamać ówczesne prawo, by skutecznie bronić się przed napastującymi ich lwami. 

Według ocen specjalistów, ostatnie lwy z populacji bałkańskiej przeżyły co najmniej do I wieku po Chrystusie. Z czasów późniejszych nie posiadamy już żadnych pewnych świadectw egzystencji lwa w Europie. 

Niemal do szczętu … 

Niewiele lepiej wiodło się lwom azjatyckim w Azji – zagospodarowywanie przez ludzi coraz to nowych terenów, a więc polowania na lwy i wybijanie ich zdobyczy (zwierząt kopytnych) oraz wycinanie lasów w celu kreowania obszarów rolnych, doprowadziło do eksterminacji tego drapieżnika na całym niemal jego azjatyckim areale. Np. na obszarze Zakaukazia lew przeżył do X wieku, ale na Bliskim Wschodzie ostatnie lwy notowano przed ponad 70 laty! Otóż w obecnym Iraku był widywany przed ok. 170 laty – w połowie XIX w., a w Syrii do 1870 r. Co ciekawe, do końca XIX w. (ok. 120 lat temu) lwy były jeszcze stwierdzane na południu Turcji! Bardziej szokujące dane pochodzą z Iranu, gdzie ostatnie lwy notowano jeszcze w latach 40. XX w.: W 1941 r. obserwowany był jeden w prowincji Fras, a w 1944 r. znaleziono martwa lwicę w sąsiedniej prowincji Huzestan! 

Zagładę lwom na obszarze dzisiejszego Pakistanu i w Indii przynieśli brytyjscy żołnierze, nagminnie strzelający do dużych drapieżców, t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy