Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna , Otwarty dostęp

11 marca 2020

NR 38 (Marzec 2020)

Sekret fińskiej edukacji

143

Liczne analizy, badania i zestawienia dowodzą, że fińscy uczniowie znajdują się w czołówce najlepiej uczących się dzieci. Nauczyciele z innych państw z zazdrością obserwują sukcesy fińskiej szkoły i zastanawiają się, w czym tkwi sekret tak wzorowo funkcjonującej oświaty.

Być może przyczyny należy dopatrywać się w tym, jak wysoką pozycję społeczną zajmują tamtejsi nauczyciele. Zawód nauczyciela jest zawodem elitarnym, cieszącym się wielkim prestiżem. Aby zostać nauczycielem, trzeba się poddać rygorystycznemu procesowi rekrutacji, na który składają się cztery etapy. Pierwszy z nich to konkurs matur, następnie należy zdać pisemny egzamin z zagadnień pedagogicznych. Kolejny etap polega na udziale w zajęciach odzwierciedlających sytuacje, w których może się znaleźć nauczyciel podczas wykonywania swojej pracy. Zachowania kandydatów są w tym czasie obserwowane. Ostatnia część to rozmowy kwalifikacyjne, polegające na uzasadnieniu wyboru zawodu nauczyciela. Wybrani, najlepsi kandydaci uczestniczą w programie studiów wyższych. Studia są opłacane przez państwo. Nauczyciel pracuje w Finlandii 4 godziny dziennie, a na swój rozwój zawodowy musi poświęcić 2 godziny w tygodniu. Wszystkie szkolenia dla nauczycieli są bezpłatne. Dodatkowo nauczyciele są zobowiązani pomagać po zajęciach uczniom, którzy nie przyswoili w odpowiednim stopniu realizowanych na zajęciach zagadnień.

Kolejnymi czynnikami wpływającymi na wysoką efektywność finlandzkiej edukacji są następujące działania:

POLECAMY

  • rozpoczęcie nauki w szkole w wieku 7 lat,
  • wsparcie słabszych uczniów w szkołach,
  • małe różnice w podstawie programowej na poszczególnych etapach edukacji, zmniejszenie stresu przy przejściu na kolejny szczebel edukacyjny,
  • zatrudnianie w szkołach pracowników socjalnych,
  • system zastępstw za nieobecnych nauczycieli, zajęcia nie są odwoływane,
  • rygorystyczne metody nauczania języka ojczystego, nie stosuje się metod eksperymentalnych,
  • autonomia dyrektora w zakresie zatrudniania i zwalniania nauczycieli,
  • brak ocen aż do ósmej klasy,
  • tworzenie własnych programów nauczania w szkołach,
  • brak testów oceniających postępy uczniów,
  • bezpłatne stołówki w szkołach,
  • odpowiednie przygotowanie nauczycieli, zakończone tytułem magistra,
  • na wcześniejszych etapach edukacji nie są zadawane prace domowe, zgodnie z założeniem, że dzieci powinny nauczyć się wszystkiego w czasie zajęć w szkole, później nauczyciele mogą już je zadawać, jednak zadania nie zajmują uczniom zbyt wiele czasu,
  • nie prowadzi się rankingu szkół, szkoły ze sobą współpracują,
  • nie tworzy się szkół prywatnych, obowiązuje zasada równości,
  • nie dzieli się nauczycieli na dobrych i złych, w razie potrzeby prowadzone są szkolenia na zasadzie wsparcia,
  • uczenie dzieci samodzielności na przykład poprzez samodzielne dotarcie do szkoły,
  • prowadzenie przez uczniów wielu badań i doświadczeń, wzmaganie aktywności mózgu w myśl zasady ,,mózg uczy się, gdy jest aktywny”.

Przedstawione działania powodują, że szkoła nie kojarzy się uczniom ze stresem, dzięki czemu chodzą do niej bardzo chętnie.
Ponadto fińscy uczniowie są przygo­to­wywa­ni do życia oraz orientacji w otaczającym ich świecie, przestrzegają zasad ­komunikacji i współpracy, a także potrafią odnaleźć się w nowych sytuacjach, co skutkuje sukcesami na międzynarodowych testach.
Polski system edukacji, mimo że od wielu lat jest reformowany, nadal wymaga pewnych usprawnień. Chcąc zmieniać edukację, możemy posłużyć się dobrymi praktykami i wprowadzać do szkolnej codzienności pewne elementy fińskiego systemu.

Poniżej zostały przedstawione komponenty fińskiej szkoły oraz przykłady działań, jakie możemy wprowadzić do polskiej szkoły1.

1. Dobre samopoczucie

  • Zrób sobie przerwę – nie daj się wciągnąć w wyścig szczurów; postaraj się, aby twoje działania były zrównoważone, nauczyciel to też człowiek i powinien dbać o każdą ze sfer własnego życia, gdyż tylko takie kompleksowe podejście może zapewnić mu dobre samopoczucie. ­
    Dlatego nie warto spędzać każdej wolnej chwili w pacy, a wyznaczyć sobie pewne granice, które pozwolą na swobodne funkcjonowanie. Zapewnij również przerwę uczniom, liczne badania dowodzą, że nawet krótka przerwa wpływa na większe skupienie, a wyjście pomiędzy lekcjami na świeże powietrze ma niezwykle pozytywne walory. W Finlandii dzieci często mają czas wolny między lekcjami, który bez względu na pogodę spędzają na podwórku, uczniowie sami podejmują decyzję co do sposobu spędzania tego czasu. Staraj się organizować przerwy tak często jak jest to potrzebne, może okazać się bowiem, że 45 minut to zbyt wiele dla twoich uczniów. Cechy efektywnego czasu wolnego to: przyjemność, samodzielność i nowość. Możemy zaproponować dzieciom jakąś aktywność w czasie przerwy, jednak nie możemy zmuszać do jej podjęcia. Doskonałym sposobem na chwilę relaksu jest również wyznaczenie w klasie strefy odpoczynku.
  • Szkoła w ruchu – ten obszar wymaga doskonalenia w każdym kraju; nawet Finlandia wypada słabo w badaniach analizujących aktywność fizyczną uczniów. Z uwagi na słabe efekty w tym obszarze wprowadzono program szkoła w ruchu; najważniejszymi jego elementami są: wydłużenie przerw oraz mianowanie uczniów klas starszych aktywatorami motywującymi do udziału w zabawach i grach ruchowych.
    Warto wykorzystać różne pomysły na aktywność fizyczną, gdyż pozwala ona zapobiegać nadwadze, obniża ryzyko chorób układu krążenia, poprawia funkcje poznawcze (pamięć i koncentracja), ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne.
    Wskazówki dotyczące rozwoju aktywności fizycznej:
    - szukaj sposobów na naturalne wprowadzenie pozycji stojącej lub ruchu do lekcji, np. odegranie czytanego tekstu, taniec, prowadzenie dyskusji na stojąco,
    - jeśli widzisz, że uczniowie w pozycji siedzącej są ospali, zaproponuj im jakieś krótkie ćwiczenie, np. trucht, przysiady,
    - spisz wspólnie z uczniami listę ulubionych zabaw i gier sportowych, daj dzieciom swobodę poruszania się podczas lekcji.
  • Minimalistyczny wystrój – w szkole fińskiej obowiązuje zasada mniej znaczy więcej, ogranicza się liczbę eksponatów, prac, uczniom oferuje się prostą przestrzeń do nauki, uczniowie dzięki temu mogą skupić się na lekcji, a nie na zewnętrznych bodźcach. W polskiej szkole często nauczyciele nadmiernie skupiają się na eksponowaniu prac uczniów, w efekcie czego klasy są zbyt kolorowe i absorbujące. Warto zastanowić się, po co wieszamy aż tyle prac, jeśli w tym czasie moglibyśmy skupić się na innych czynnościach ważniejszych dla ucznia. Postarajmy się ograniczyć ekspozycje, zachowując prostotę wystroju, co z pewnością pozytywnie wpłynie na skupienie i myślenie uczniów.
  • Spokój – w fińskiej szkole można zauważyć ogromny szacunek do spokoju, ciszy. Każdy może tworzyć w swojej klasie atmosferę spokoju i ładu, wykorzystując poniższe ćwiczenia:
    - słoneczka skojarzeniowe – na początku roku ustal z dziećmi listę reguł obowiązujących na lekcji. Następnie z opracowanej długiej ­listy postarajcie się wybrać trzy najistotniejsze reguły. Słoneczka skojarzeniowe tworzy się, dopisując do tych reguł, uważanych za cele zachowań (np. szanuję innych), - - zachowania, dzięki którym można je osiągnąć, np. aktywnie słucham, nie obrażam. Słoneczka można tworzyć, aby rozwiązać różne problemy; potrzebujemy arkusza papieru, flamastra i czasu. W słoneczkach uczniowie mogą wypowiadać swoje zdanie na temat tego, jakie środowisko nauki jest dla nich najlepsze, 
    - miernik hałasu – skonstruuj samodzielnie lub z dziećmi maszynę do mierzenia hałasu, wyznacz codziennie jednego ucznia, który będzie umieszczał stosowny wynik na mierniku, tak aby każdy widział, jaki poziom głośności panuje w klasie. Na koniec dnia możesz omówić z uczniami wyniki,
    - ciche zadania – postaraj się podzielić pracę uczniów tak, aby był czas i możliwość na dyskusję, ale i na pracę w ciszy, wzmacnia ona skupienie i pozwala na głębsze przemyślenia, a także na odpoczynek od nadmiernych dźwięków,
    - trening uważności – fińskim sposobem na radzenie sobie ze stresem oraz poprawę koncentracji i pamięci jest mindfulness, czyli skupienie się na doświadczeniu płynącym zarówno od innych ludzi, jak i od nas samych. Warto wprowadzać pojedyncze ćwiczenia jako potrzebną zmianę aktywności ucznia.

2. Wsparcie

  • Zbierz drużynę – fińscy nauczyciele skupiają się głównie na podtrzymywaniu relacji interpersonalnych. W Polsce nie mamy zbyt wielu okazji do tego; często nauczyciel w szkole skupia się na nauce, w domu zaś na przygotowywaniu się do pracy. W konsekwencji nie mamy dobrych relacji ani ze współpracownikami, ani z rodziną. W Finlandii oprócz zwykłych, koleżeńskich spotkań na kawę, lunch czy rozmów telefonicznych, organizuje się spotkania ,,drużyny”, czyli zespołu opiekuńczego, składającego się z nauczycieli i specjalistów. 
  • Serdeczności dla każdego – warto wprowadzić codzienne rytuały, dzięki którym zbudujemy pozytywną atmosferę i zaufanie. Takim rytuałem może być codzienne witanie się nauczyciela z każdym uczniem z osobna, zajmie trochę czasu, ale dzięki temu każde dziecko zyska lepsze samopoczucie i poczuje się ważne. Nauczyciele fińscy spożywają z uczniami lunch, co pozwala na swobodne prowadzenie rozmów w tym czasie. Więzi możemy również wzmocnić, spotykając się z uczniami przed rozpoczęciem roku szkolnego, np. odwiedzając ich w domu. Można wówczas porozmawiać z rodzicami oraz obserwować ucznia w jego naturalnym środowisku, co pomoże nam lepiej go poznać.
  • Ucz się, gotuj i jedz – fińscy uczniowie uczą się wielu przydatnych umiejętności w specjalnych pracowniach, np. w pracowni gospodarstwa domowego uczą się gotować, a następnie konsumują efekty swojej pacy. Co ważne – czynią to z ogromną radością.
  • Szkoła biwakowa – jest niemal w całości zainicjowana przez uczniów, to oni muszą zebrać pieniądze na wyjazd oraz zająć się sprawami organizacyjnymi. Szkoła biwakowa jest jedynie przykładem działania, w całej idei chodzi o sam fakt pełnego zaangażowania uczniów i budowania wspólnoty. Ważne, że to nie nauczyciel decyduje, tylko uczniowie od początku do końca podejmują decyzję i ponoszą za nią odpowiedzialność. Wszystko zależy od pomysłu uczniów. Działanie powinno składać się z następujących etapów:
    Etap 1: wybór realistycznego celu,
    Etap 2: podział ról,
    Etap 3: omówienie zadań,
    Etap 4: rozmowa z rodzicami i wyznaczenie obszarów wsparcia,
    Etap 5: działania nauczyciela (niektóre czynności, jak np. rezerwacja terminów, przyjęcie wpłat pieniędzy powinien z uwagi na ich charakter wykonywać nauczyciel, może oczywiście czynić to wspólnie z uczniami).
    Nawiązaniem do szkoły biwakowej może stać się polska zielona szkoła, należałoby jednak bardziej zaangażować uczniów w jej organizację.
  • Przeprosiny – fińska szkoła nie toleruje przemocy, w ramach jej przeciwdziałania wprowadzono program KiVa, dzięki niemu uczniowie w wieku siedmiu, dziesięciu i trzynastu lat dowiadują się o różnych rodzajach przemocy, uczą się również czym jest empatia, szacunek oraz jak lepiej funkcjonować w grupie. Niezwykle istotny jest fakt, że KiVa nie zmusza do przeprosin, uczeń przeprasza tylko wtedy, gdy tego chce.
  • Starsi i młodsi – w fińskiej szkole codzienną praktyką jest kwestia współpracy starszych uczniów z młodszymi. Starsi uczniowie pełnią rolę pomocników, opiekunów, przewodników wprowadzających maluchy w świat szkolnych zwyczajów. Ponadto uczniów najstarszych w szkole łączy się w pary z najmłodszymi, takie działanie wzmacnia poczucie bezpieczeństwa.
     

3. Samodzielność

  • Wspólne planowanie – nordyckie szkoły preferują demokratyczny system, tutaj wciąż szuka się okazji do rozwijania samodzielności dzieci. Przykładem takiego działania jest angażowanie uczniów w różnego rodzaju planowanie, można na podstawie zainteresowań i potrzeb uczniów organizować lekcje czy zajęcia według ich pomysłu. Niezwykle ciekawą metodą, którą można wprowadzić...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy