Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Ze świata botaniki

11 marca 2022

NR 49 (Marzec 2022)

Czosnaczek pospolity – kulisy sukcesu za Oceanem

0 118

Czosnaczek pospolity to roślina, którą na pewno każdy z nas widział wiele razy podczas spacerów. Naturalny obszar jego występowania obejmuje Europę, Afrykę Północną oraz zachodnią i południową Azję. Gatunek ten w błyskawicznym tempie rozszerza swój zasięg za oceanem i jest zaliczany do najbardziej inwazyjnych roślin w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Argentynie. W jaki sposób doszło do jego ekspansji? Jakie cechy decydują o jego sukcesie ekologicznym? Czy można go jeszcze zatrzymać?

Czosnaczek pospolity (Allia­­­ria petiolata (M. Bieb.) Cavara et Grande; naz­wy synonimiczne: Alliaria officinalis Andrzejowski ex M. Bieberstein, Erysimum alliaria Linnaeus; angielska nazwa: garlic mustard) jest gatunkiem z ro­dziny kapustowatych (Brassicacae) (fot. 1). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju czosnaczek (Alliaria) na świecie. Czosnaczek jest rośliną dwuletnią o wysokości pędu od 15 do 130 cm o pojedynczej lub krzaczasto rozgałęzionej łodydze. Jest ona prosto wzniesiona, kanciasta, a w dolnej części owłosiona. W pierwszym roku wegetacji w rozetach blisko grun­­­tu wyrastają liście czosnaczka, które zimują. Wiosną drugiego roku roślina wykształca biało kwitnące kwiatostany. Czosnaczek cechuje się różnolistnością (heterofilia), co oznacza, że spotykamy u niego liście różnych kształtów. Liście u dołu pędu są długoogonkowe, jajowate lub nerkowate.
Liście na górze pędu są trójkątne lub jajowate, u nasady sercowate, o nieregularnie piłkowanych brzegach, na szczycie zaostrzone. Czosnaczka łatwo poznać po zapachu. Jego liście po rozdarciu mają charakterystyczną woń czosnku. W maju i kwietniu drugiego roku życia rośliny czteropłatkowe białe kwiaty wyrastają po kilka z kątów najwyższych liści (fot. 2). Owocem czosnaczka jest czterokanciasta łuszczyna. Po owocowaniu liście czosnaczka obumierają, natomiast suche łodygi z częścią owoców można zobaczyć nawet późnym latem. Jest to gatunek pospolicie występujący na całym obszarze naszego kraju, głównie w lasach liściastych i na skrajach tych lasów, ale także na obrzeżach dróg i w załomach skalnych. Występowanie czosnaczka związane jest z glebami gliniasto-piaszczystymi i żwirowymi o dużej zawartości próchnicy, bogatymi w azot.

Czosnaczek jest rośliną użytkową. W jego części nadziemnej zawarty jest olejek gorczyczny o bardzo ostrym smaku, flawonoid aliarozyd oraz glikozyd izosiarkocyjaninowy, w korzeniach glukonasturcyna, a w nasionach kardenolidy. Skład fitochemiczny rośliny decyduje o jej zastosowaniu w medycynie oraz w sztuce kulinarnej. W kuchni używany jest jako przyprawa, liście służą jako dodatek do sałatek. Jego właściwości antyseptyczne, wykrztuśne, rozkurczowe, przeciwpasożytnicze, dezynfekujące, żółciopędne, żółciotwórcze, odtruwające, przeciwreumatyczne, usprawniające przemianę materii, wzmacniające, pobudzające krążenie krwi, a także wzrost włosów i paznokci powodują, że jest wykorzystywany w leczeniu różnych dolegliwości.

Naturalne stanowiska czosnaczka spotkamy od Włoch po Szwecję i od Anglii po Rosję, a także w północnej Afryce i w Azji Mniejszej. Czosnaczek pospolity został sprowadzony do Ameryki Północnej przez wczesnych kolonistów, którzy docenili zarówno jego właściwości lecznicze, jak i kulinarne. W 1868 r. odnotowano pierwsze dzikie występowanie czosnaczka – rósł w zbiorowisku naturalnym na Long Island, Nowy Jork. Początkowe tempo rozprzestrzeniania się czosnaczka zostało oszacowane na 366 km2 na rok. Około roku 1930 tempo to wzrosło do około 1950 km2, a w 1991 do około 6400 km2. Z chwilą, gdy czosnaczek wniknie do zbiorowiska roślinnego, można być pewnym, że wkrótce stanie się jego stałym członkiem i zacznie się rozmnażać, a także zdobędzie nowy obszar bytowania. Prognozy zakładają dalsze rozprzestrzenianie się tej rośliny w Ameryce Północnej. Ekologiczne wymagania tego gatunku i jego plastyczność pozwalają mu zajmować zróżnicowane siedliska leśne. Co więcej, dostępność jego nasion z fabryk nasion czy w związku z zapotrzebowaniem kulinarnym budzi obawy, że ten gatunek opanuje również inne kontynenty. Czosnaczek w n...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy

    Komentarze (0)

    Napisz własny komentarz