Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata ornitologii

5 listopada 2019

NR 36 (Listopad 2019)

Pacyficzny ORŁAN w Polsce

0 5

Rok temu, na początku trzeciej dekady grudnia 2018 r., między Brzegiem, a Lewinem Brzeskim na wschodzie historycznego Dolnego Śląska, przebywał największy z orłanów – bielik olbrzymi Haliaeetus pelagicus. Jego naturalny areał obejmuje wybrzeża wschodniej części Syberii oraz Japonii, Korei i Chin. Okazjonalnie pojawia się na wybrzeżu Alaski i zachodniej Kanady. Co ciekawe, od 20 lat pojedyncze osobniki tego gatunku obserwowane są także w Europie. 

Bielik olbrzymi jest największym wśród 8 gatunków orłanów, jakie żyją obecnie na Ziemi. Mierzy on od 96 do 105 cm długości, a rozpiętość jego skrzydeł sięga 235–255 cm (u niektórych samic nawet 265–270 cm!). Samce tego orłana ważą do 6,5 kg, samice zaś 9–9,5 kg. Bielik olbrzymi jest wyraźnie większy od naszego bielika zwyczajnego Haliaeetus albicilla, który dorasta „zaledwie” do 95 cm długości, osiąga do 245 cm rozpiętości skrzydeł i waży maksymalnie 6–6,5 kg. 

Nad Pacyfikiem 


Bielik olbrzymi gniazduje wyłącznie na tzw. rosyjskim Dalekim Wschodzie. Ten największy z orłanów najliczniej występuje na półwyspie Kamczatka i na wybrzeżu Morza Ochockiego. Tereny te stanowią skrajnie północny wschód Syberii, od Kraju Koriackiego, przez rejon Magadanu, po ujście rzeki Amur. Nieliczne populacje bielika olbrzymiego gniazdują także na niektórych wyspach archipelagu Kuryli i na Sachalinie. Liczebność lęgowej populacji bielika olbrzymiego ­szacowana była na przełomie 1. i 2. dekady XXI w. na około 2 tys. par, a łączna liczba wszystkich osobników (dorosłych i młodocianych) oceniona została na 4,6–5,1 tys. 

Bielik olbrzymi gniazduje najczęściej w bezpośrednim sąsiedztwie Oceanu Spokojnego. Preferuje ujścia większych rzek, gdyż tam gromadzą się ryby i ptaki wodne. Część par gniazduje z dala od wybrzeża, nad większymi rzekami (np. w dolnym biegu Amuru), a także nad jeziorami. Na wodach słodkich bieliki olbrzymie polują głównie na ryby i dzikie ptaki wodne (kaczki i gęsi) oraz na introdukowane tam (z Ameryki Północnej) piżmaki Ondatra zibethicus. 

Na zimę większość bielików olbrzymich z wybrzeża Morza Ochockiego migruje ku południowi, kierując się głównie do Japonii, a w niewielkiej liczbie również do Korei i wybrzeżu wschodnich Chin. Zimujące w Japonii bieliki olbrzymie skupiają się na wybrzeżu Hokkaido, a szczególnie licznie na półwyspie Shiretoko, gdzie w niektóre sezony zimowe przebywa nawet i 700 osobników tego gatunku. 

Na Kamczatce ze względu na wzmożoną aktywność wulkaniczną, skutkującą występowaniem niezamarzniętych wód śródlądowych, część tych orłanów pozostaje na zimę. Pomimo subarktycznego położenia Kamczatki, dzięki wulkanicznej termice, tamtejsze bieliki olbrzymie są w większości osiadłe. Ale te z wybrzeża Morza Ochockiego narażone są na skutki siarczystych mrozów znad Jakucji. W ucieczce przed nimi, muszą migrować daleko na południe. 

Do Ameryki 


Niektóre bieliki olbrzymie jesienią nie podejmują typowej trasy na swoje tradycyjne wschodnioazjatyckie zimowiska i nie kierują się na południe, lecz lecą na wschód i pojawiają się na należących do Stanów Zjednoczonych wyspach leżących na Morzu Beringa – na Aleutach i Wyspie Pribyłowa. Niektóre z nich docierają jeszcze dalej  osiągając na wybrzeże południowej Alaski. A na wiosnę opuszczają amerykańskie tereny i odlatują ku wybrzeżom Syberii. Ale nie zawsze – kilkanaście lat temu dla ornitologów ze Stanów Zjednoczonych i Kanady zdumiewającym zjawiskiem były obserwacje dorosłego bielika olbrzymiego, przebywającego w parze z bielikiem amerykańskim Haliaeetus leucocephalus. Miało to miejsce w rejonie Juneau, na południowym wschodzie Alaski. Największą sensacją było udokumentowane fotografiami stwierdzenie prawdopodobnego hybryda obydwu tych dwóch gatunków, sfotografowanego zimą 2004/2005, na terytorium kanadyjskiej prowincji Kolumbii Brytyjskiej. Bardzo prawdopodobny był więc sukces lęgowy mieszanej pary obydwu gatunków tych orłanów. 

Tajemnica pochodzenia


Zdarza się, ze niektóre bieliki olbrzymie pojawiają się daleko na zachód i północ od areału lęgowego – notowano je np. w dorzeczu Leny (środkowa Jakucja) oraz w ujściu rzeki Anadyr (na południu Czukotki). Pojedyncze ­bieliki olbrzymie notowane bywają też na archipelagu Aleutów oraz na wybrzeżu Alaski (USA) i Kolumbii Brytyjskiej (zachodnia część Kanady). Natomiast nie posiadamy jakichkolwiek informacji o jego pojawach na obszarach położonych dalej na zachód i północ, czyli w środkowej części Syberii, albo na wybrzeżu Oceanu Arktycznego. 

Mając wiedzę o dalekodystansowych możliwościach przemieszczania się niektórych młodocianych bielików olbrzymich (okolice Jakucka, Aleuty, Alaska, zachodnia Kanada), nie można wykluczyć, że mogą mieć miejsce również przypadki pojawiania się takich koczujących niedojrzałych osobników na wybrzeżach północnej Syberii, np. w delcie Indygirki, Jany, czy Leny. Jeżeli przyjąć, że niektóre koczujące na wielkie odległości młodociane bieliki olbrzymie są w stanie dotrzeć na północnosyberyjskie wybrzeże Oceanu Arktycznego, to jeżeli trafią na półwysep Tajmyr, istnieje szansa, że dotrą nawet do Europy. Otóż z Tajmyru każdej jesieni część ptaków wodno-błotnych (łabędzie, gęsi, kaczki i siewki) migruje na zimę do Europy, kierując się na zachód. Potencjalnie jest więc możliwe spontaniczne pojawianie się na naszym kontynencie pojedynczych bielików olbrzymich, tym bardziej, że postępujące ocieplenie klimatu, rejestrowane jest też w Arktyce. W ostatnich latach pokrywa lodowa Oceanu Arktycznego u wybrzeży Syberii znika na dłuższy niż dotąd okres czasu, co niewątpliwie sprzyja wielu różnym gatunkom ptaków. Jednakże na razie nie posiadamy jednoznacznych dowodów na tak dalekie przemieszczanie się bielików olbrzymich. 

Na zachodzie Eurazji 


W Europie do początku lat 90. XX w. nie notowano żadnych obserwacji żyjących na swobodzie bielików olbrzymich. Pierwszy żyjący na swobodzie bielik olbrzymi na naszym kontynencie był stwierdzony 29 lat temu – wiosną 1991 r. Był to dorosły osobnik, którego obserwowano w południowej i zachodniej części Finlandii, na wybrzeżu Bałtyku. Widywano go tam przez 2,5 roku, do sierpnia 1993 r. Później żyjące na swobodzie bieliki olbrzymie notowano w Niemczech i w Danii. ­Ostatnio, w styczniu 2019 r. jeden osobnik tego gatunku pojawił się w sąsiedztwie wybrzeża Adriatyku – w Słowenii. 

W Polsce znanych jest już co najmniej 10 stwierdzeń tego olbrzyma. Po raz pierwszy udokumentowano pobyt młodocianego osobnika w maju 2012 r. Osobnik ten przebywał na jednym z drzew w ogrodzie, na terenie Władysławowa (woj. pomo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy