Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata botaniki

16 maja 2022

NR 50 (Maj 2022)

Czy czeka nas bankructwo? Bank nasion w zagrożeniu

0 79

Bank – kto z nas nie posiada tam swoich aktywów? Miejsce bezpieczne i stałe dla trzymania oszczędności. Jednakże człowiek nie był odkrywczy w mechanizmie przechowywania dóbr. Natura wypracowała system pozwalający przetrwać niekorzystne warunki dla drogocennych surowców. Mowa o zakopanym skarbie, jakim są nasiona. Naturalnie przechowywane w glebie tworzą największy bank nasion. Jest to ewolucyjnie najbezpieczniejsza forma gromadzenia genów, w porównaniu do sztucznych banków utworzonych przez człowieka. I choć wydawałoby się, że homo sapiens stworzy bezawaryjny sejf, to właśnie jego banki są najbardziej zagrożone. 
Często zapominamy o istocie na­­sion, traktując je głównie jako pożywienie. Nasiona to formy przetrwalnikowe roślin nasiennych (Spermatophyta) służące do rozmnażania i rozprzestrzeniania się. Powstają przez przekształcenie zalążków po zapłodnieniu. Ze względu na budowę wyróżniamy gromady: rośliny okrytozalążkowych (Angiospermae) i ­­nagozalążkowych (Gymnospermae). Okrywa je łupina nasienna chroniąca przed wyschnięciem i uszkodzeniem. Sercem na­­siona jest zarodek tworzący liścienie zawierające zawiązek ­korzenia (radykula) oraz pączek ­szczytowy z zawiązkami liści (pulmula). W za­­leżności od klasy występuje jeden liść zarodkowy u jednoliściennych lub dwa u dwuliściennych. Nasiona w przeważającej części składają się z bielma, czyli substancji odżywczej. W tkance spichrzowej zmagazynowane są białka, cukry oraz tłuszczach, które charakteryzują wykorzystanie nasion w przemyśle spożywczym na nasiona skrobiowe, oleiste i białkowe. Rośliny okrytonasienne mają dodatkowo owocnię pełniącą funkcje ochronne i ułatwiające rozsiewanie. 
Mechanizm kiełkowania nasion działa precyzyjnie jak w szwajcarskim zegarku. Odpowiednie warunki temperatury i wody decydują o rozpoczęciu przemiany nasiona w siewkę. Na przykład nasiona traw mogą nie kiełkować, dopóki nie zostanie osiągnięty pewien poziom opadów. Właściwość ta pozwala przeczekać lata katastrofalnie suche. 
Nasiona odgrywają ważną rolę – są przyszłością dla całej ludzkości. W przypadku katastrofy mogą odbudować ekosystemy. Chcąc stworzyć zabezpieczenie na tzw. czarną godzinę, podobnie jak w przypad­­ku pieniędzy utworzyliśmy banki na­­­­­sion. Przechowują one długotermino­­wo nasiona roślin uprawnych, które uprzednio zostały odwodnione i za­­mrożone. Sposób i warunki przechowywania nasion znacząco wpływają na ich zdolność kiełkowania oraz jakość plonów. Wiele z nich ma charakter lokalny, np. Peru posiada zasoby 190 rodzajów dzikich ziemniaków, a Brazylia ponad 500 odmian fasoli. 
Spośród prawie dwóch tysięcy banków genów utworzonych na świecie najważniejszy i zarazem największy znajduje się w Norwegii, na Svalbardzie (fot. 1).
 

POLECAMY

Fot. 1. Norwegia, Globalny Bank Nasion na wyspie Spitsbergen


Dlaczego akurat tam? Położony jest w strefie wolnej od zagrożeń procesów geologicznych i w kraju prowadzącym neutralną politykę. Utworzony w 2008 r. obiekt nie tylko wyróżniał się pomysłem „skarbca nasion”, ale również rozwiązaniami. Wykorzystując wieczną zmarzlinę, magazyn został wydrążony w skale na 120 m głębokości, aby utrzymać odpowiednią temperaturę -18°C, przy jak najmniejszym zużyciu energii z zewnątrz. Globalny Bank Nasion, o którym mowa, zdeponował nasiona roślin jadalnych z różnych stron świata. Liczba nasion przechowywanych w banku w 2018 r. przekroczyła 2 miliardy, a liczba gatunków ponad 1,4 miliona. W tym momencie zasoby banku obejmowały 13 tys. lat rolniczej historii Ziemi. Bank udowodnił, że jego funkcjonowanie ma znaczenie w 2015 r., gdy po raz pierwszy dokonano transferu zgromadzonych nasion do ogarniętej wojną Syrii, by odbudować zniszczone uprawy rodzimej fasoli, jęczmienia czy pszenicy. 
 


Za lokalizacją obiektu przemawiał głównie klimat. Niestety spichlerz świata niedługo po zakończeniu prac zaczął zmagać się ze zmianami klimatycznymi. Z powodu globalnego ocieplenia wieczna zmarzlina przestaje istnieć na coraz dłuższe okresy w roku. Zagraża to utrzymaniu odpowiednich warunków do przechowywania. Wymusza to nakład dodatkowej energii, która nie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Komentarze (0)

    Napisz własny komentarz