Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

30 czerwca 2022

NR 51 (Lipiec 2022)

Eksterminacja geparda azjatyckiego

0 71

O tym, że Rosja – obojętnie, czy carska, czy też sowiecka lub postsowiecka – stanowi zagrożenie nie tylko dla ludzi, ale także dla różnych gatunków zwierząt, świadczy m.in. całkowite wyniszczenie geparda w Azji Środkowej. A w przypadku Iranu, brak znaczących sukcesów w ratowaniu ostatniej populacji tego kota w Azji, odpowiada izolacja tego kraju i brak współpracy z Anglosasami, którzy przyczynili się do skutecznej ochrony geparda w Afryce.

Wszechobecna śmierć

Rozprzestrzenienie się w Rosji komunistycznej ideologii doprowadziło do niewyobrażalnych nieszczęść na rozległym obszarze Eurazji, od Łaby po Pacyfik. Od ponad 100 lat, tj.od czasów Lenina, Trockiego i Stalina, na obszarach opanowanych przez sowietów mordowano podległą komunistom ludność oraz – co uszło uwadze opinii publicznej – równie bezwzględnie tępiono różne gatunki zwierząt. W tych czasach na terenie byłego Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich (dalej: ZSRS) wybito ostatnie żubry kaukaskie (1927 r.), kompletnie eksterminowano kułany w Kazachstanie (lata 30. XX w.) i wystrzelano ostatnie tygrysy turańskie (lata 50. XX w.), a na przełomie lat 50. i 60. XX w. wyniszczono lasy łęgowe w dolinie Murgabu na południu Turkmenii, doprowadzając do wymarcia jedynej na obszarze ZSRS populacji dzięcioła łuskobrzuchego.
Nawet w okresie tzw. pierestrojki (politycznej „odwilży”), jaka miała miejsce ok. 35 lat temu, na przełomie lat 80. i 90. XX w., w sowieckiej Rosji nadal zabijano skrajnie nieliczne tygrysy amurskie oraz lamparty ussuryjskie i lamparty perskie, a także karakale (rysie stepowe), koty manule i leśne koty amurskie oraz hieny pręgowane i zakaukaskie niedźwiedzie syryjskie. Mimo złagodzenia sowieckiego reżimu, podczas pierestrojki okresu Gorbaczowa „tradycyjnie” strzelano tam do orłów przednich i orłów cesarskich oraz do pacyficznych bielików olbrzymich, na Syberii ubijano i umyślnie niepokojono ekstremalnie nieliczne białe żurawie syberyjskie oraz żurawie białogłowe, białoszyje i mandżurskie. Do dziś na obszarze Federacji Rosyjskiej zabijane są nieliczne już dropie, strepety i hubary, a w rejonie nadczarnomorsko-nadkaspijskim strzela się do modrzyków, niezwykle pięknie ubarwionych, dużych chruścieli. Zdumiewa też fakt, że do dziś zdarza się na obszarze Rosji strzelanie do łabędzi, w tym do oficjalnie chronionych „bewików”, czyli łabędzi czarnodziobych z arktycznych tundr. Zabijanie skrajnie nielicznych gatunków ssaków i ptaków było i nadal często jest praktykowane do dziś.
 

POLECAMY


Gepard na celowniku

Przykładem bezpardonowego wymordowania zwierzęcia przez sowieckich „myśliwych” i kłusowników, jest tragiczna historia środkowoazjatyckiej populacji geparda Acinonyx jubatus venaticus. Cztery podgatunki tego dużego przedstawiciela dzikich kotowatych występują w Afryce, od północnych obrzeży Sahary, po Kraj Przylądkowy w RPA. Piąty podgatunek – Acinonyx jubatus venaticus żył na otwartych terenach południowej i środkowej Azji, od Bliskiego Wschodu na zachodzie, po Indie na wschodzie, na północ sięgając w Kazachstanie do doliny rzeki Emby, na pograniczu Europy i Azji.
Jako sprawny łowca gazel i antylop oraz dzikich owiec, jak np. uriali, gepard od wieków uznawany był za konkurenta ludzi. Eksterminowano go wszelkimi sposobami, ale dopiero upowszechnienie broni palnej spowodowało kompletne wyniszczenie tego ssaka zarówno na Bliskim Wschodzie, jak i w Pakistanie i Indiach oraz w Azji Środkowej.
Ekspansja carskiej Rosji w XIX w. ku Azji Środkowej i późniejsze okrutne pacyfikacje na tym obszarze przez oddziały sowieckie, które tłumiły zbrojne powstania antyrosyjskie w latach 20. i 30. XX w., umożliwiły kontrolę nad tym obszarem przez Moskwę. Sowieci w prześladowaniach nie poprzestali wyłącznie na ludziach. A szybko biegający gepard stał się jednym z najbardziej prześladowanych gatunków – uzbrojeni w broń palną Rosjanie oraz lokalni łowcy, bez miłosierdzia strzelali do tego dużego przedstawiciela kotowatych. Efektem tego barbarzyństwa jest brak od ponad 45 lat jakichkolwiek dowodów egzystencji geparda na ogromnym obszarze między Morzem Kaspijskim na zachodzie, a przedgórzem Pamiru i Tien-szanu na wschodzie oraz od doliny Emby i doliny Syr-darii na północy, po przedpole gór Kopet-dag na południu.

Na skraju Europy

Jeszcze 100–120 lat temu, na przełomie XIX i XX w., skrajnie północnymi terenami zasiedlonymi przez geparda były tereny na prawym (południowym) brzegu rzeki Emby, w zachodniej części Kazachstanu. Są to południowo-wschodnie peryferie Europy, ponieważ wzdłuż koryta tej rzeki biegnie wg części geografów umowna granica między Europą a Azją.
Prawdopodobnie niektóre młode gepardy, po usamodzielnieniu się, przechodziły przez wyschnięte latem koryto Emby i zajmowały terytoria na północnym brzegu tej rzeki. Rozległe otwarte przestrzenie wzdłuż doliny Emby były od wieków ostoją niedużych przedstawicieli stepowych ssaków kopytnych – suhaka i gazeli dżejran oraz kułanów (azjatyckich dzikich koniowatych). Stada tych kuzynek antylop zapewniały gepardom dostatek pożywienia. Niestety, do czasu... Po opanowaniu przez Rosjan Kazachstanu w XIX w., rosyjscy i lokalni myśliwi i kłusownicy, coraz intensywniej eksploatowali stada suhaków i dżejranów oraz kułanów – azjatyckich dzikich koniowatych. Wybijanie stad tych trzech ssaków kopytnych oraz dzikich owiec – urialów, wyraźnie uszczupliło zasoby pokarmowe geparda. Brak odpowiedniej zdobyczy był powodem zwiększonej śmiertelności gepardów. Pozbawione gazeli dżejran, suhaków, kułanów i urialów, gepardy skupiły się na zającach i susłach, ale te drobne ssaki nie wystarczały, by gepardzice z sukcesem mogły wychować potomstwo. Wyraźnie zmniejszająca się od początku XX w. liczebność środkowoazjatyckich gepardów, nie wpłynęła na zmianę w postępowaniu Rosjan. W tym czasie, widząc spadek liczebność tych kotów, należało kategorycznie zaprzestać polowań na te drapieżne ssaki oraz chronić stada dzikich stepowych kopytnych roślinożerców – dżejranów, suhaków, kułanów i uriali. Ale tego nie zrobiono.
 


Eksterminacja

Całkowite wyniszczenie geparda na obszarze opanowanej przez sowietów Azji Środkowej to ewidentnie wina komunistycznych decydentów. Szczególnie lokalni mieli wiedzę, co dzieje się na zarządzanym przez nich terenie. To oni dopuścili – wbrew oficjalnym zapewnieniom z Moskwy o konieczności ochrony – do całkowitego wytępienia tego ssaka na terytorium byłego ZSRS. Władze lokalne pozwalały na swoim terenie „elitom” polować na gepardy i niejednokrotnie brały w nich udział. Nie sposób uznać „łowy” na geparda za normalne polowanie, gdyż były to ordynarne egzekucje: gepardy ścigano samochodami, a zdyszane do granic możliwości zwierzęta najczęściej najpierw postrzeliwano, a następnie podjeżdżano do leżących już, rannych gepardów i je dobijano strzałem w głowę.

Walka z drapieżnikami

Po zakończeniu II wojny światowej władze na Kremlu podjęły decyzję o zagospodarowaniu rozległych obszarów stepowych na północy Kazachstanu. Od przełomu lat 40. i 50. XX w. rozpoczęto więc zwożenie z europejskiej części ZSRS tysięcy „ochotników”, którzy mieli zagospodarować kazachskie stepy. Pojawiły się tam setki różnego typu traktorów i ciągników z pługami, którymi zaorano dziewiczą stepową glebę. Nowo wykreowane pola obsiewano głównie pszenicą, w nadziei na wysokie plony. Ale rzeczywistość nie była łaskawa, ze względu na letnie susze, typowe dla pogranicza Kazachstanu i południowej Syberii, plony z nowych obszarów okazały się drastycznie niskie. A tam, gdzie zbiory były całkiem dobre, z braku elewatorów i spichlerzy, zebrane ziarno składowano w pryzmach pod gołym niebem...
Aby odwrócić uwagę od rzeczywistego problemu niedoskonałości sowieckiego planowania oraz niskiego stopnia wykonania tych irracjonalnych pomysłów, wzniecono nową wojnę – była to „borba w hiszczikami”, czyli walka z drapieżnikami, a na cel wzięto wszystkie ptaki i ssaki drapieżne.
W wyniku rozpoczętej z początkiem lat 50. XX w. na całym ówczesnym terytorium ZSRS „wojny z drapieżnikami”, zastrzelono nie tylko dziesiątki tysięcy różnych ptaków szponiastych, w tym orłów i sępów, ale także tysiące ssaków, poczynając od niedużych łasic, tchórzy i sarmatek, po duże kotowate – irbisy, lamparty, tygrysy i gepardy.  
Te szalone praktyki czyniono ze świadomością wysokiego statusu ochronnego niektórych ssaków, w tym geparda i tygrysa. W sowieckiej Rosi były one oficjalnie uznane za gatunki zagrożone wyginięciem na obszarze ZSRS! 
W związku z powszechnością na terytorium ZSRS zabijania skrajnie nielicznych gatunków zwierząt (oficjalnie w ZSRS chronionych i wykazanych w Krasnoy knigie SSSR!), powstało powiedzenie: „Cziem krasnieje, tem wkusnieje” (po polsku: Im bardziej zagrożone, tym smaczniejsze).
Efektem tego specyficznego w ZSRS traktowania prawa było kontynuowanie tępienia zanikającej populacji kazachskich i turkmeńskich gepardów. Ostatnie osobniki tego gatunku odnotowano w Badchyzie na południu Turkmenii w 1957 r., a na półwyspie Ustiurt w zachodnim Kazachstanie w 1973 r.
W drugiej połowie lat 70. XX w., kiedy już nie było w Rosji żywych gepardów, do komunistycznych decydentów zaczęła docierać świadomość o haniebnej dla Kraju Rad polityce względem własnych zasobów przyrodniczych. Kremlowscy dygnitarze mieli świadomość, że w „ojczyźnie komunizmu” całkowicie wytępiono wyjątkowe gatunki zwierząt. Bowiem już w latach 50. XX w. na obszarze opanowanej przez sowietów Azji Środkowej, wyniszczono wyjątkowo charyzmatyczny gatunek – tygrysa turańskiego, a w połowie lat 70. XX w. nie było już na terytorium całego ZSRS ani jednego żywego geparda.
Na wyższych szczeblach sowieckich władz dało się słyszeć – zwłaszcza po śmierci Breżniewa, a nieco później Andropowa – wyraźne niezadowolenie z dotychczasowych wyników „ohrany histhikov”, czyli realnej ochrony drapieżników w Kraju Rad.

W „Czerwonej Księdze”

Aby wyjść z twarzą z tej fatalnej wizerunkowo sytuacji, systemem nacisków i obietnic skłoniono niektórych przyrodników, by przygotowali opracowanie wyjaśniające przyczyny zaniku najrzadszych gatunków zwierząt na obszarze sowieckiej Rosji. W efekcie pod koniec 1984 r. ukazała się druga edycja „Czerwonej Księgi ZSRS” („Kras­naja Kniga CCCP”), w której prof. Bannikov napisał, że w latach 30. XX w. na terytorium ZSRS gepardy występowały jedynie na zachodzie i południu Turkmenii oraz na zachodzie Uzbekistanu i na południowym zachodzie Kazachstanu, czyli brakowało go na większości obszaru Azji Środkowej. Po II wojnie światowej, wg prof. Bannikova, gepardy widywano na obszarze ZSRS już tylko na dwóch obszarach – w turkmeńskim Badchyzie oraz w kazachskim półwyspie Ustiurt. Po II wojnie światowej komunistyczny reżim s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy