Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

20 września 2018

NR 25 (Wrzesień 2018)

Jeleń wschodni – gatunek inwazyjny

0 41

Pochodzi ze wschodniej części Azji. Znany jest też pod nazwą: jeleń sika (ang. Sika Deer). Na ziemiach polskich został introdukowany ponad 100 lat temu przez Niemców (na Górnym Śląsku i Warmii). Jako gatunek obcy przynosi naszej krajowej przyrodzie problemy związane z obecnością nowych i inwazyjnych pasożytów, a także ze zjawiskiem hybrydyzacji z naszym rodzimym jeleniem szlachetnym.

Jeleń wschodni Cervus nippon jest mniejszy od naszego jelenia szlachetnego Cervus elaphus. Długość jego ciała (w zależności od podgatunku) wynosi 105–155 cm, a wysokość w kłębie 110–115 cm. Waga dorosłych osobników waha się między 25 a 130 kg, przy czym samice (łanie) są mniejsze i lżejsze od samców (byków). 
Od późnej wiosny do wczesnej jesieni sierść jeleni wschodnich jest ruda z charakterystycznymi białymi cętkami na tułowiu, natomiast od października do kwietnia, zabarwienie sierści zmienia się: łanie stają się brązowo szare, a cętki stają się wyraźnie bledsze lub całkowicie zanikają, natomiast sierść byków jest ciemno-szara, a na szyi włosy przybierają kształt grzywy sięgającej do górnej części kończyn przednich.
Jest gatunkiem stadnym. Gody jelenia wschodniego odbywają się jesienią. Na północy jego naturalnego areału, w dorzeczu rzeki Amur (pogranicze Mandżurii i wschodniej Syberii) do rozrodu przystępuje on między końcem września a początkiem listopada, a największe natężenie godów ma miejsce w połowie października. 
Ze względu na gwiżdżący głos sam­­ców myśliwi nazywają gody jelenia wschodniego gwizdowiskiem (a nie jak w przypadku jelenia szlachetnego – rykowiskiem). Łania po zapłodnieniu, przez 7,5 miesiąca pozostaje w ciąży, po czym wiosną (zazwyczaj w maju) rodzi przeważnie jedno młode, które ssie matkę do 4, a czasami nawet 5 miesiąca życia, po czym przechodzi na pokarm roślinny (pierwsze próby spożywania traw i ziół młode jelenie wschodnie rozpoczynają już w drugim tygodniu życia). Z matką spędza zimę i kolejną wiosnę, a czasami (zwłaszcza gdy samica nie spodziewa się kolejnego potomstwa) ubiegłoroczne młode przebywają z matką także kolejne lato, aż do jesiennych godów. 
Naturalnymi wrogami jelenia wscho­d­­niego są duże ssaki drapieżne, przede wszystkim tygrys (Panthera tigris), lampart (Panthera pardus) i ryś (Lynx lynx) oraz duże psowate: wilk (Canis lupus) i cyjon (Cuon alpinus), a także niedźwiedzie – brunatny (Ursus arctos) i himalajski (Ursus thibetanus). Cielętom jelenia wschodniego może zagrozić także kot bengalski (Prionailurus bengalensis) oraz kuna żółtogardła (Martes flavigula). W rezerwacie Łazovskim na południu Kraju Ussuryjskiego udokumentowano w grudniu 2011 r. skuteczny atak orła przedniego (Aquila chrysaetos) na młodocianego jelenia wschodniego. 
Padłe jelenie tego gatunku oraz pozostałe po ucztach drapieżników resztki tych jeleni są w okresie zimowym na południu Kraju Ussuryjskiego podstawowym pokarmem sępów kasztanowatych (Aegypius monachus) ­zlatujących się tu na zimę z Mandżurii i Mongolii. Tym samym wysoka liczebność jelenia wschodniego w obrębie jego naturalnego areału decyduje o niskiej śmiertelności tego sępa w okresie zimy. 

Areał i biotop

Naturalny areał jelenia wschodniego obejmuje azjatycki Daleki Wschód. Systematycy wyodrębniają aktualnie 11 jego podgatunków. Jego areał obejmuje rozległy obszar wschodniej części Azji, sięgając na północy do dorzecza Amuru na pograniczu południowo-wschodniej Syberii i Mandżurii, a na południe po Tajwan i Wietnam, na wschodzie obejmując wyspy Japonii, a na zachodzie pogranicze wschodnich i środkowych Chin. 
 Biotopem są na wschodzie Azji różne typy lasów liściastych i mieszanych. W północnych Chinach i na południowym wschodzie Syberii (tzw. Kraj Ussuryjski) oraz na japońskich wyspach Honsiu, Kiusiu i Sikoku jeleń wschodni zasiedla formacje leśne zbliżone do naszych grądów, ale charakteryzujące się o wiele bogatszym zestawem gatunkowym od naszej dendroflory – obok tamtejszych (wschodnioazjatyckich) gatunków buków, dębów, dereni, grabów, jarzębów, jesionów, klonów, lip i wiązów rosną tam również inne gatunki drzew liściastych, jak: ambrowce, bożodrzewy, brzostownice, chmielograby, dawidie, ewodie, eukomie, glediczie, grujeczniki, hurmy, idesje, kasztanowce, kasztany, korkowce, kolcosiły, magnolie, miszpelniki, morwy, orzechy, paulownie, tulipanowce, skrzydłorzechy, sofory, stewarcje i styrakowce. Na południu swego areału – na wyspach archipelagu Riukiu oraz na Tajwanie, południu Chin i w Wietnamie – jeleń wschodni żyje w jeszcze bogatszych formacjach leśnych – w bujnych lasach subtropikalnych, gdzie dendroflora jest wręcz przebogata. 
Na północnych peryferiach swego naturalnego zasięgu – w Kraju Ussuryjskim (na południowym wschodzie Syberii) jeleń wschodni czystej krwi przetrwał do 2. połowy XX w. w liczbie zaledwie 1200–1300 osobników. Zdecydowana większość żyjących tam jeleni wschodnich (ok. 9 tys.) to osobniki należące do wtórnie zdziczałej formy parkowej.


Wysoką liczebność jeleń wschodni osiąga na największych wyspach Japonii (od Hokkaido, po Kiusiu i Sikoku), natomiast niektóre mniejsze podgatunki z południowej części areału są ­skrajnie nieliczne. Tak jest m.in. na wyspach Riukiu, gdzie żyło zaledwie kilkadziesiąt tamtejszych jeleni wschodnich, wyłącznie na wyspie Jakabi. Podobnie jest z podgatunkiem z Tajwanu, który w 1969 r. wymarł w stanie dzikim, ale przetrwał na farmach hodowlanych, a został reintrodukowany w 1988 r. 
Podgatunki z Chin w wyniku polowań i niszczenia siedlisk leśnych silnie zmniejszyły swoją liczebność i zasięg występowania, który skurczył się do kilku izolowanych populacji. Ale tysiące jeleni wschodnich hodowane są na komercyjnych farmach w celu uzyskania pantów, czyli poroża z niewytartym scypułem (medycyna wschodnia używa pantów do pozyskania pantokryny nieodzownej do produkcji specyfików nasercowych i regenerujących organizm ludzi). Hodowla ty...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy