Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

20 maja 2020

NR 39 (Maj 2020)

Łabędź krzykliwy– część 2

131

Jest gatunkiem monogamicznym żyjącym w stałym związku. Raz zawiązana para jest ze sobą, dopóki żyją obydwa tworzące ją osobniki. Samiec aktywnie uczestniczy w rozrodzie – pilnuje wysiadującej samicy i uczestniczy w wychowaniu mło-
dych. 
Łabędź krzykliwy osiąga dojrzałość płciową w wieku 3 lat, ale proces tworzenia związku może rozpocząć się już w wieku jednego roku, kiedy młodociane osobniki mają ok. 13–15 miesięcy życia. Osobniki, które przypadły sobie do gustu, coraz częściej przebywają blisko siebie, zaczynają razem żerować i przemieszczać się oraz bronić przed agresją innych osobników tworzących stado osobników nielęgowych. Podobnie jest z niektórymi ptakami dorosłymi, które straciły swego dotychczasowego partnera (z różnych przyczyn losowych, gł. jest to śmierć). 
Zawiązana para zazwyczaj w wieku 3 lat wyszukuje dla siebie terytorium. W Polsce nie jest to łatwe, ponieważ niemal wszystkie atrakcyjne miejsca zajmowane są przez pospolite u nas łabędzie nieme. Okazuje się jednak, że nawet młode pary krzykliwców są zazwyczaj tak mocno zdeterminowane, że notorycznie nękając łabędzie nieme, zmuszają je do opuszczenia zajmowanych przez nie terytoriów. Nie dziwi więc zjawisko licznego zasiedlania przez łabędzie nieme akwenów, które jeszcze nie zostały skolonizowane przez łabędzie krzykliwe, np. na niewielkim (ok. 35 ha powierzchni) kompleksie stawowym Borucice (wschód Dolnego Śląska), wiosną 2020 r. odnotowano co najmniej 7–8 par (!) próbujących zająć terytorium. Wypędzone przez krzykliwce łabędzie nieme muszą gdzieś się podziać, więc próbują zdobyć dla siebie nowe tereny i stąd tak duże zagęszczenie par nawet na stosunkowo niewielkich (i wolnych od łabędzi krzykliwych) kompleksach stawowych. 

POLECAMY

Biotop

Łabędź krzykliwy w sezonie lęgowym preferuje różnego typu wody stojące i wolno płynące oraz mokradła, na których istnieją nawet niewielkie powierzchnie otwartej wody. 
Ponieważ łabędź krzykliwy jest typowym roślinożercą, w okresie lęgowym preferuje niezbyt głębokie akweny, z bogatą roślinnością naczyniową, zarówno wynurzoną, jak i podwodną. Bujna roślinność wodna pozwala na ukrycie gniazda przez łany trzciny i innych roślin szuwarowych oraz wykarmienie piskląt, bez potrzeby przemieszczania się w poszukiwaniu alternatywnych akwenów w okolicy, które zaspokoją potrzeby pokarmowe rosnących młodych. 
Wyjątkową sytuację zarejestrowano w kwietniu 2020 r. w okolicach Jelcza (Dolny Śląsk), gdzie w wyniku suszy poziom wody w stawie był tak niski, że ssaki kopytne (jeleń, dzik) i drapieżne (lis, jenot) miały dostęp do dotychczasowego miejsca gniazdowania pary łabędzi krzykliwych. Para tych ptaków, aby bezpiecznie odbyć lęg, wybudowała nowe gniazdo ok. 100 m dalej, na niemal kompletnie pozbawionej roślinności małej wysepce. Wysiadująca tam samica jest widoczna z odległości ponad pół kilometra (!), co w normalnych warunkach jest w Polsce zjawiskiem nierejestrowanym. 
W Polsce najczęstszym biotopem łabędzi krzykliwych są stawy rybne (ponad połowa stanowisk), zwłaszcza w środkowej i południowej części kraju. Obecnie wzrasta udział zasiedlania jezior, gł. w związku z dynamicznym rozwojem populacji lęgowej na Pomorzu oraz Warmii i Mazurach. Inne akweny, jak starorzecza i zalane wyrobiska, stanowią w Polsce niewielki procent zasiedlonych stanowisk. Chętnie zajmowane są przez łabędzie krzykliwe tereny bagienne z otwartymi fragmentami lustra wody, ale ze względu na postępującą w Polsce suszę są one obecnie zasiedlane w minimalnym stopniu. Natomiast coraz częstszym obiektem zainteresowań łabędzi krzykliwych są zalewiska powstałe na skutek piętrzenia cieków przez bobry. 
Minimalna powierzchnia akwenów, na których łabędź ten przystępuje do lęgu, to ok. 10–13 ha, np. kompleks stawowy Śmiechowice na wschodzie Dolnego Śląska czy staw Węgielnik na południu Wielkopolski. 

Fot. M. Stajszczyk

Życie rodzinne 

Wczesną wiosną posiadająca terytorium para łabędzi krzykliwych odwiedza zeszłoroczne gniazdo i zaczyna jego remont, nowo utworzona zaś para przystępuje do jego budowy od podstaw. W Polsce ma to miejsce w marcu, bądź w pierwszej połowie kwietnia. W budowę gniazda angażują się obydwa ptaki tworzące parę, przy czym samiec często podaje samicy materiał bardziej oddalony od miejsca budowanego gniazda. Nowe gniazdo ma średnicę 1–1,5 m i nie jest wysokie (do 40 cm), ale gniazda użytkowane przez kilka lat są sporymi konstrukcjami, których średnica może przekraczać nawet 3 m, a wysokość prawie 1 m. 
Jaja składane są w okresie ustabilizowania się pogody, zwłaszcza po ustaniu nocnych przymrozków, co w Polsce ma miejsce w drugiej połowie kwietnia lub na początku maja. Samica składa jedno jajo w odstępach co 1,5 doby. Pełne zniesienie zawiera najczęściej 5–8 jaj (w Polsce najczęściej 6). Wysiadywanie trwa ok. 35 dni i jest domeną samicy. Samce czasami siadają na krótki czas na lęgu, podczas jej nieobecności na czas żerowania i pielęgnacji upierzenia. Samice, schodząc z gniazda, często przykrywają jaja warstwą roślinności, aby się nie wyziębiały i nie wzbudzały zainteresowania drapieżników, takich jak: lis, jenot, bielik, kruk i wrona. 
Pisklęta z jednego lęgu wykluwają się niemal jednocześnie (do 1,5 doby). 
Po obeschnięciu i ogrzaniu przez matkę już w drugiej dobie po wykluciu zaczynają pod opieką obojga rodziców penetrować najbliższe sąsiedztwo gniazda. Wraz z upływającymi kolejnymi dniami pisklęta spędzają u boku rodziców coraz więcej czasu i oddalają się na coraz większe dystanse od gniazda. Na niektórych krajowych stanowiskach poziom wody latem znacząco opada, co wymusza na dorosłych łabędziach krzykliwych przemieszczenie się z pisklętami na akwen z dostatecznie wysokim poziomem wody, zapewniającym pisklętom bezpieczeństwo przed drapieżnymi ssakami. 
Młode łabędzie krzykliwe osiągają zdolność latania po około 90 dniach od momentu wyklucia, co w Polsce ma miejsce w sierpniu. Wyjątkowo para krzykliwców gniazdująca od dekady na stawach w okolicach Jelcza w 2015 r. miała późny lęg i młode, które wykluły się dopiero na przełomie czerwca i lipca, osiągnęły lotność w końcu września. 

Kiedy młode zaczynają latać… 

Lotne młode wra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy