Dołącz do czytelników
Brak wyników

Laboratorium

8 października 2018

NR 9 (Maj 2015)

Laserowy mikroskop. Zrób to sam

0 22

Sądzę, że mikroskop zajmuje bardzo ważne miejsce w życiu każdego biologa. Pozwolę sobie nawet stwierdzić, że jest to miejsce szcze­gólne. Uważam tak nie tylko dlatego, że jest to narzędzie bardzo przydatne w pracy naukowca czy nauczyciela. Mikroskop jest swego rodzaju symbolem naukowego zaciekawienia tajemnicami natury, co jest początkiem ich zrozumienia. Możliwość wejrzenia w mi­kroświat fascynowała nie tylko ludzi nauki, ale także artystów. W 1858 r. pochodzący ze Szkocji pisarz Fitz James O’Brien napisał słynne opowiadanie „Diamentowa soczewka” [1], zaś prawie 40 lat później tworzący w duchu impresjonizmu hiszpański malarz Joaquín Sorolla y Bastida namalował „Portret doktora Simarro przy mikroskopie”.


Rys. 1. Schemat budowy mikroskopu

Nie jest łatwo wskazać wynalazcę mikroskopu. Niektórzy wskazują tutaj na pewne zasługi Rogera Bacona [2], trzynastowiecznego filozofa franciszkańskiego, lecz nie zostało to potwierdzone. Bardziej powszechnie przyjmuje się, że pierwsze mikroskopy optyczne zostały zbudowane około roku 1590 przez Holendrów: Hansa Janssena i jego syna, Zachariasza. Wysoka cena i niewielkie możliwości tych konstrukcji nie pozwoliły jednak na ich szersze wykorzystanie. Do kolejnego przełomu doprowadził w XVII wieku kupiec Antoni van Leeuwenhoek, który udoskonalił mikroskop i wdrożył jego produkcję na szerszą skalę. Wśród jego dokonań jako przyrodnika należy wspomnieć o tym, że dokonał obserwacji krwinek czerwonych, plemników, struktury mięśni i kości, a także bakterii i orzęsków [3].

Od tamtej pory dalece udoskonalono mikroskopy optyczne, co stało się przyczyną wielu odkryć, nie tylko na polu biologii – inne dziedziny także zawdzięczają bardzo wiele tym przyrządom. Mikroskopia sama w sobie rozrosła się do potężnej dziedziny wiedzy. Dziś, oprócz mikroskopów optycznych (także fluorescencyjnych, polaryzacyjnych, kontrastowo-fazowych, konfokalnych itp.) rozróżniamy także mikroskopy elektronowe, akustyczne, sił atomowych i inne.

Nie każda szkoła może pozwolić sobie na zakup nawet prostych mikroskopów i pozostałego sprzętu potrzebnego przy korzystaniu z nich. Dlatego chciałbym zaprezentować sposób, w jaki można bardzo małym kosztem zbudować układ do obserwacji mikroorganizmów. Opis ten może być przydatny nie tylko uczniom, nauczycielom, ale także wszelkim pasjonatom.


Fot. 1. Wskaźnik laserowy wykorzystany w doświadczeniu


Fot. 2. Gotowy układ


Fot. 3. Uzyskany obraz; 3A. Komórki glonów, 3B. Pantofelek (Paramecium caudatum)


Fot. 4. Sekwencja uzyskanych obrazów, widoczne pantofelki (Paramecium caudatum) oraz podłużne komórki glonów

Budowa

Mikroskop optyczny składa się z kilku podstawowych elementów. Są to między innymi oświetlacz, kondensor, stolik, na którym umieszcza się obserwowany preparat, obiektyw, tubus i okular [4]. Da się jednak prościej!

Do zbudowania prostego laserowego mikroskopu nie trzeba mieć drogiego czy trudnego do zdobycia sprzętu. Wystarczą do tego:

  • strzykawka o objętości 2-5 ml,
  • igła do zastrzyków,
  • laser półprzewodnikowy,
  • statyw, łapy laboratoryjne,
  • ekran.


Fot. 5. Walcowate komórki budujące plechę sk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy