Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

8 października 2018

NR 9 (Maj 2015)

Ptasi kolaż

363

UWAGA! Lekcja może być przeprowadzona jako forma zajęć dodatkowych (np. dla koła przyrodniczego), powtórkowych (np. do matury) lub też jako temat lekcji dotyczący gromady ptaki. Najlepiej wybrać się w teren w okresie od listopada do czerwca, kiedy kaczory kaczki krzyżówki są w szacie godowej. 

✓Temat lekcji: „Ptasi kolaż”

✓Adresaci: uczniowie szkół ponadgimnazjalnych, IV etap edukacyjny

✓Liczba jednostek lekcyjnych: 2-3 x 45 minut

✓Celem zajęć jest przedstawienie różnorodności wewnątrz- i międzygatunkowej na przykładzie ptaków.

✓CELE SZCZEGÓŁOWE:
I. W zakresie wiadomości uczeń:

  • definiuje pojęcia: park miejski, gatunek synantropijny, dymorfizm płciowy, dymorfizm sezonowy;
  • wymienia funkcje, jakie pełni park miejski;
  • przedstawia cechy, po których można rozpoznać najbardziej charakterystyczne gatunki ptaków;
  • wymienia przystosowania ptaków do życia w danym środowisku;
  • wyjaśnia rolę gruczołu kuprowego;
  • określa znaczenie witaminy D w organizmie zwierząt;
  • wymienia elementy składowe pióra;
  • podaje funkcje upierzenia;
  • wyjaśnia znaczenie piór pudrowych na przykładzie gołębia;
  • wyjaśnia cel migracji ptaków;
  • wymienia przystosowania ptaków do lotu.

II. W zakresie umiejętności uczeń:

  • uzasadnia potrzebę istnienia parków w miastach;
  • rozpoznaje min. 4 gatunki ptaków, które może spotkać (np.: wróbla domowego, gołębia miejskiego, mewy śmieszki, kaczki krzyżówki);
  • rozpoznaje szaty letnie i zimowe u śmieszki
  • rozpoznaje szaty osobników młodocianych i dorosłych u śmieszki;
  • klasyfikuje poznane organizmy do odpowiednich grup systematycznych;
  • proponuje funkcje, jakie pełni ubarwienie u ptaków;
  • rozpoznaje rodzaje piór;
  • uzasadnia, na czym polega zróżnicowanie wewnątrzgatunkowe na przykładzie kaczki krzyżówki;
  • porównuje poznane gatunki ptaków (gołębia, kaczki krzyżówki, mewy, wróbla);
  • rozróżnia mewy i rybitwy;
  • opisuje zróżnicowanie nóg i dziobów (wraz z wyjaśnieniem oraz przykładami); 
  • proponuje sposoby ochrony gatunkowej (na przykładzie wróbla zwyczajnego).

Postawy i przekonania:

  • widzi potrzebę tworzenia terenów zielonych w miastach;
  • dostrzega różnorodność ptaków;
  • rozwija zainteresowania ornitologiczne;
  • doskonali umiejętności obserwacyjne;
  • buduje postawę szacunku wobec przyrody;
  • dostrzega konieczność podejmowania działań służących ochronie ptaków i ich siedlisk.

✓Środki dydaktyczne: karta pracy, przewodniki do oznaczania gatunków ptaków, żywe gatunki ptaków.

✓Strategie nauczania: A (asocjacji wiedzy), P (problemowa).

✓Formy pracy: indywidualna, zbiorowa.

✓Metody nauczania: praca z tekstem (karty pracy), pogadanka, praktyczna (obserwacja terenowa, rozpoznawanie gatunków), burza mózgów.

✓Miejsce zajęć: park ze zbiornikiem wodnym lub inne miejsce, gdzie możemy spotkać ptactwo wodne i lądowe (np.: kaczki krzyżówki, mewy śmieszki, gołębie miejskie, wróble zwyczajne).

✓Przebieg zajęć:
I. Faza wprowadzająca (przed wejściem do parku/podejściem do zbiornika):

  1. Sprawy organizacyjne: sprawdzenie obecności, przypomnienie zasad bezpiecznego zachowania się w terenie.
  2. Nauczyciel pyta uczniów, czy domyślają się, dlaczego zajęcia odbywają się w parku/w pobliżu zbiornika wodnego.
  3. Nauczyciel prosi uczniów o wyjaśnienie terminu „park miejski”, a także o wskazanie, jakie funkcje pełni.
  4. Prowadzący pyta uczniów, czy parki są potrzebne w miastach. Prosi dzieci o uzasadnienie własnych opinii.

II. Faza realizacyjna (wejście do parku, bliżej zbiornika wodnego):

  1. Nauczyciel rozdaje karty pracy oraz przewodniki do oznaczania gatunkowego ptaków. 
  2. Prowadzący pyta uczniów, jakie gatunki zwierząt mogą spotkać w takim miejscu, czy znają pojęcie gatunek synantropijny – co ono oznacza (karta pracy: zadanie 2). Dla zwabienia ptaków przebywających w pobliżu zbiornika nauczyciel może sam przygotować pokarm (lub poprosić o to uczniów), np.: ziarno, okruszki chleba (dla gołębi), podgotowane warzywa (dla kaczek). 
  3. Nauczyciel prosi uczniów o to, aby oznaczyli gatunki ptaków, które widzą za pomocą przewodników, i powiedzieli, jakie cechy pozwoliły im na przyporządkowanie danego osobnika do gatunku.
  4. Prowadzący skupia się na przykładach ptaków występujących na terenie parku/w pobliżu zbiornika, np.: kaczka krzyżówka (karta pracy: zadanie 1A) – nauczyciel pyta uczniów: 
    - Do jakiej gromady i rzędu należy kaczka krzyżówka?
    - W jakim środowisku żyje?
    - Jakie przystosowania wykształciła krzyżówka w związku ze środowiskiem życia? 
    - Nauczyciel powinien zwrócić uwagę na nogi ptaków oraz kształt dzioba.
    - Dlaczego kaczki nie toną (burza mózgów)?
    Nauczyciel powinien zwrócić uwagę uczniów na gruczoł kuprowy oraz jego funkcje (ochrona przed przemoknięciem oraz produkcja prowitaminy D). 
    Może uda się zaobserwować, jak jeden z osobników wyczesuje swoje pióra, jednocześnie rozprowadzając wydzielinę z gruczołu kuprowego, co może służyć jako nawiązanie do powyższego wątku. 
    Ponadto nauczyciel może zapytać uczniów:
    - Co to jest witamina D? Czy jest ona potrzebna? 
    - Prowadzący wraca do tematu kaczek, zwracając uwagę uczniów na ich zróżnicowanie w obrębie gatunku, pyta: 
    - Czym się różnią między sobą? 
    - Co to jest dymorfizm płciowy? Przedstawia definicję dymorfizmu sezonowego (karta pracy: zadanie 2).
    -O przyczynę zróżnicowania – jedzą to samo, należą do tego samego gatunku, a jednak wyglądają inaczej. 
    Nauczyciel opowiada uczniom, jakie funkcje pełni ubarwienie.
    - Prowadzący zwraca uwagę uczniów na kolor głowy samców (raz jest on niebieski, a raz zielony) – pyta dlaczego (burza mózgów).
    - Nauczyciel wyjaśnia termin kolorów opalizujących, barw opartych na strukturze i pigmentach (karotenoidach i melaninach). W przypadku melanin zaznacza, że brak tego barwnika w skórze związany jest z bielactwem – albinizmem – który dotyczy nie tylko człowieka. 
    - Uczniowie przypominają, jak zbudowane jest pióro, jakie są rodzaje piór, jakie pełnią funkcje (karta pracy: zadanie 3, 4, 5).
    Jeśli uda się na brzegu znaleźć pióro, prowadzący może zademonstrować uczniom jego budowę oraz określić jego rodzaj. 
    Prowadzący pyta uczniów o tkankę, której wytworem są pióra i inne twory, które produkuje owa tkanka. Dodatkowo:
    Nauczyciel prosi o wymienienie warstw skóry i uzupełnienie zadania 6 na karcie pracy.
  5. Prowadzący skupia się na przykładach ptaków występujących na terenie parku/w pobliżu zbiornika, np.: gołąb miejski (karta pracy: zadanie 1B) – nauczyciel pyta uczniów:
    - Do jakiej gromady i rzędu należy gołąb?
    - W jakim środowisku żyje?
    - Jakie przystosowania wykształcił w związku ze środowiskiem życia? 
    Nauczyciel powinien zwrócić uwagę na nogi ptaków oraz kształt dzioba – porównać gołębie z kaczkami. 
    - Prowadzący prosi uczniów o uzupełnienie zadania 7 z karty pracy dotyczącego rodzajów nóg i dziobów.
    - Prowadzący prosi uczniów o przyjrzenie się gołębiom i porównanie ich z kaczkami. Pyta, czego brak u gołębi, a co występuje u kaczek krzyżówek (chodzi o dymorfizm płciowy).
    - Prowadzący zwraca uwagę uczniów na to, że u gołębi brak gruczołu kuprowego. W zamian gołębie mają pióra pudrowe.
    - Nauczyciel pyta uczniów, do czego gołębiom potrzebne są pióra pudrowe (burza mózgów).
    Można przypomnieć jeszcze raz, jakie wyróżniamy rodzaje piór.
  6. Prowadzący skupia się na przykładach ptaków występujących na terenie parku/w pobliżu zbiornika, np.: wróbel zwyczajny (karta pracy: zadanie 1C) – nauczyciel pyta uczniów:
    - Do jakiej gromady i rzędu należy wróbel zwyczajny?
    - W jakim środowisku żyje?
    - Jakie przystosowania wykształcił w związku ze środowiskiem życia? 
    - Nauczyciel powinien zwrócić uwagę na nogi ptaków oraz kształt dzioba – porównać z gołębiami oraz kaczkami.
    - Prowadzący pyta uczniów, jaki inny gatunek podobny do wróbla zwyczajnego występuje na terenie Polski. Prosi, aby uczniowie skorzystali z przewodników do oznaczania gatunkowego ptaków i spróbowali zidentyfikować cechy różniące oba gatunki (karta pracy: zadanie 10).
    - Nauczyciel informuje uczniów, że na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się spadek liczebności wróbla zwyczajnego na terenie Europy i pyta uczniów, czy wiedzą dlaczego.
    - Prosi o podanie działań ochronnych na rzecz tego gatunku.
    - Literatura uzupełniająca: J. De Laet, J.D. Summers-Smitha: The status of the Urban house sparrow Passer domesticus in north-western Europe: a review, Journal of Ornithology (2007) 148: 275-278.
  7. Prowadzący skupia się na przykładach ptaków występujących na terenie parku/w pobliżu zbiornika, np.: mewa śmieszka (karta pracy: zadanie 1D) – nauczyciel pyta uczniów:
    - Do jakiej gromady i rzędu należy mewa?
    - W jakim środowisku żyje?
    - Jakie przystosowania wykształcił w związk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy