Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

30 lipca 2018

NR 19 (Styczeń 2017)

Niesporczaki, czyli niezniszczalne misie przed naszymi domami

0 215

Nawet nie zdajemy sobie sprawy, że kiedy każdego ranka wychodzimy z domu mijamy setki tysięcy mikroskopijnych zwierząt, które pod dużym powiększeniem przypominają małe niedźwiedzie. Są to niesporczaki (Tardigrada), zwykle wielkości 0,3 mm, które wyglądają jak parówka lub też beczułka z czterema parami odnóży. Mimo że możemy je znaleźć w różnych miejscach, od ekosystemów wodnych do lądowych, są grupą bardzo słabo poznaną. Najciekawsze jest to, że potrafią zapadać w stan anabiozy, czyli życia utajonego. W tym stanie zniosą nawet 30-letnie zamrożenie.

Niesporczaki – water bears

Tardigrada to łacińska nazwa niesporczaków i pochodzi od słów il tardigrado, co oznacza wolno kroczący. Kiedy oglądamy żywe niesporczaki pod mikroskopem, przypominają one niezdarnie poruszające się niedźwiadki, stąd też ich angielska nazwa water bears. Niesporczaki to typ zwierząt, który dzieli się na dwie gromady: Heterotardigrada i Eutardigrada. Jedne posiadają w swojej budowie ciała płytki i szczeciny, z kolei te drugie są pozbawione tych struktur. To właściwie najprostsza diagnoza. Do dziś opisaliśmy ponad 1200 gatunków tych zwierząt, a szacuje się, że jest ich ponad 10 000. Niesporczaki możemy właściwie znaleźć wszędzie. Lądowe Tardigrada żyją w mchach, porostach, glebie i ściółce. Z kolei wodne na roślinach i w osadach. Znany jest też gatunek pasożytujący na morskich strzykwach. Niewątpliwie niesporczaki są mistrzami życia w ekstremalnych siedliskach. Zwierzęta te możemy znaleźć w głębinach oceanu, na szczytach gór czy na lodowcach, gdzie wiodą prym największego drapieżnika w mikroświecie. Od pierwszej obserwacji niesporczaków minęło już ponad 200 lat, a naukowcy do dziś sprzeczają się co do miejsca Tardigrada na drzewie życia. Obecnie niesporczaki włączone są do dużej jednostki systematycznej Ecdysozoa, czyli wszystkich bezkręgowców liniejących i najprawdopodobniej leżą na drzewie życia, gdzieś między pratchawcami i stawonogami. 

Mali twardziele

W 2012 roku opublikowano artykuł w czasopiśmie „Planetary and Space Science”, w którym określono niesporczaki najbardziej wytrzymałymi zwierzętami na Ziemi. Niesporczaki w niesprzyjających warunkach środowiska potrafią zapadać w stan anabiozy. Wtedy też mogą przetrwać okresy przesuszenia, wysokie i niskie temperatury, wysokie dawki promieniowania jonizującego czy brak pokarmu. Są to wartości, które przyprawiają człowieka o zawrót głowy. Niektóre Tardigrada potrafią przetrwać 20 lat w stanie zasuszonym, temperatury sięgające od zera absolutnego do +150˚C, dawki promieniowania sięgające 5000 Gy (grej – ilość energii promieniowania), przykładowo dla człowieka dawka śmiertelna to 5 Gy. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „Cryobiology” przez zespół japońskich badaczy poruszył portale popularno-naukowe na całym świecie. Udało się wybudzić niesporczaki, które były zamrożone przez 30 lat. Co więcej, po tym czasie niesporczaki były zdolne do rozmnażania. Nie dziwi więc fakt, że są jednym z głównych zwierzęcych obiektów modelowych w badaniach astrobiologicznych. W 2008 roku doczekały się pierwszego miejsca wśród obiektów wysłanych w przestrzeń kosmiczną. Projekt wysłania niesporczaków na orbitę został sfinansowany przez Europejską Agencję Kosmiczną. Okazało się, że te małe miśki przeżyły w próżni kosmicznej. Co ciekawe, w eksperymencie nie wykorzystano „niezwykłych gatunków”, użyto tych, które możemy znaleźć w mchach przed naszymi domami. Dlatego też warto zdać sobie sprawę, że otaczają nas mali twardziele. Naukowcy cały czas główkują, w czym tkwi tajemnica tej niesamowitej zdolności do przetrwania w ekstremalnych warunkach. Z pewnością dużą rolę odgrywają białka HSP (ang. Heat Schock Proteins) i LEA (Late Embrogenesis Proteins), które pojawiają się w warunkach stresowych. Jest to też obecność glicerolu w komórkach, co chroni te zwierzęta przed zamarzaniem. Naukowcy z Japonii znaleźli u niesporczaków rodziny genów, takich jak SOD czy MRE11. SOD odpowiadają za detoksykację, hamują wolne rodniki i najprawdopodobniej chronią organizm niesporczaków podczas odwodnienia. Ponadto występuje u nich znacznie więcej SOD niż u innych zwierząt. MRE11 odgrywają ważną rolę w naprawie DNA. Zwykle u zwierząt występuje jedna kopia MRE11, u niesporczaków są ich cztery. Do tego wszystkiego udało...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy