Dołącz do czytelników
Brak wyników

Botanika , Otwarty dostęp

9 marca 2021

NR 43 (Marzec 2021)

Niezłe ziółka

0 236

Rośliny o cudownych właściwościach otaczają nas zewsząd. Często może nawet nie jesteśmy świadomi, że niektóre z nich, nazywane przez nas po prostu chwastami, mogą mieć moc! Kryją one wielkie bogactwo, które wykorzystać można w lecznictwie, kosmetyce czy kuchni.

W modzie jest zdrowy tryb życia, coraz więcej osób skłania się w kierunku natury i wraca do ziół, które przecież świetność przeżywały już w starożytności. Tych roślin jest ogromna ilość, dlatego skupmy się może chociaż na kilku, na tych najpowszechniej występujących – porastających trawniki, łąki, przydroża, rowy – co wcale nie znaczy, że dobrze przez nas znanych.

POLECAMY

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.
 


Pokrzywa zwyczajna – jedna z najwartościowszych roślin w fitoterapii, ale nie tylko. Przez swoją pewną charakterystyczną cechę nie jest może najbardziej lubianą rośliną. Chodzi mianowicie o pokrywające ją włoski, które za sprawą występujących w nich substancji, takich jak: kwas mrówkowy, histamina, serotonina, leukotrieny, acetylocholina, powodują przy kontakcie dokuczliwe, dość bolesne pieczenie. Niemniej naprawdę warto się do niej przekonać. Pokrzywa występuje w kontynentalnej Europie, na Wyspach Brytyjskich, w Afryce Północnej, Ameryce Północnej, zachodniej i środkowej Syberii i w Himalajach, gdzie spotyka się ją nawet na 4800 m wysokości. Rośnie w wilgotnych lasach i zaroślach, ale również na żyznych siedliskach ruderalnych. Jest azotolubna, często występuje na glebach wręcz przenawożonych, wykazuje odporność na skażenie gleby metalami ciężkimi. Pokrzywa zwyczajna jest rośliną leczniczą, kosmetyczną, paszową i jadalną. O wykorzystaniu pokrzywy pisał już Hipokrates czy Pliniusz Starszy, a w czasach średniowiecznych Hildegarda z Bingen czy Paracelsus. Polecano ją m.in. w stanach reumatycznych, do hamowania krwotoków, jako remedium na zatrucia, przy kolkach, astmie, żółtaczce, oparzeniach, schorzeniach skóry, a nawet jako afrodyzjak. Medycyna ludowa zalecała palenie zioła (tak jak papierosy) przy astmie, kaszlu, bólach zęba. Obecnie wiadomo, że stosowanie pokrzywy ma korzystne działanie przy chorobach układu moczowego, przy przeroście gruczołu krokowego. Wykorzystuje się jej właściwości do leczenia stanów zapalnych w chorobach reumatoidalnych, do leczenia obrzęków, nieżytów żołądka. Przyczynia się do obniżania poziomu cholesterolu, mocznika i chlorku sodu oraz ciśnienia krwi i temperatury ciała. Ma zastosowanie do pielęgnacji włosów, cery z rozszerzonymi naczynkami i trądzikiem. Ziołolecznictwo to jednak nie wszystko. Od XII w. (ale też i w epoce brązu) pokrzywa służyła do produkcji lin, tkanin grubych, np. namiotowych, czy bieliźnianych, jak prześcieradła. Co interesujące, francuska armia napoleońska, a w czasie I wojny światowej armia niemiecka, miała mundury szyte z tkanin produkowanych z włókiem pokrzywy. Ponadto wywar z pokrzywy w formie oprysków i podlewania wykorzystuje się w ogrodnictwie, bowiem ma właściwości biostymulujące na inne rośliny, zwiększa odporność na ataki owadów, grzybów. Czemu pokrzywa zawdzięcza swe właściwości? W jej składzie znajdziemy całą gamę wartościowych substancji. Są tam m.in.: acetofenon, acetylocholina, aglutynina, alkaloidy, kwasy np. masłowy, kawowy, pantotenowy, linolowy, linolenowy, flawonoidy, chlorofil, ksantofil, sterole, witaminy: A, C, E, pierwiastki: wapń, magnez, żelazo, krzem i szereg innych. A z ciekawostek – dawniej pszczelarze używali pokrzywy do ochrony uli przed żabami.

Babka zwyczajna (Plantago major L.)
 


Ten bardzo pospolity w Polsce gatunek, o takich ciekawych ludowych nazwach jak: babczok, krowi ogon, pięć żyłek czy listek baśki, wywodzi się najprawdopodobniej z kontynentu euroazjatyckiego. Zawleczony został także do Ameryki Północnej, gdzie również stał się bardzo powszechny. Babkę spotkać możemy na łąkach, pastwiskach, w miejscach ruderalnych, przy drogach, czy nad brzegami wód. W uprawach jest uważana za chwast, jednakże posiada ona szereg właściwości leczniczych, które znane były już  ok. 3 tys. lat temu w Chinach. W starożytności zalecano ją np. przy ukąszeniach węży i skorpionów, a w czasach średniowiecznych podawano to ziele przy zmęczeniu i bezsenności. Znane jest jej działanie przeciwzapalne, wykrztuśne, osłaniające. Badania naukowe potwierdzają lecznicze właściwości P. major w różnorodnych problemach zdrowotnych, np. z odpornością, przy endopasożytach, nieswoistym zapaleniu jelit, astmie. Babka ma działanie hepatoprotekcyjne, moczopędne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwgrzybicze, może hamować postępowanie miażdżycy czy pomagać w leczeniu ostrej pokrzywki skórnej. Dobry skutek odnosi stosowanie jej na rany i owrzodzenia. Ziele stosuje się w formie odwarów, naparów, ekstraktów z liści. To właśnie liście są szczególnie bogate w składniki, dzięki którym babka ma lecznicze właściwości. Są tam izoflawonoidy, kwasy organiczne, pektyny, witaminy A, C, K, irydoidy, garbniki. Triterpenoidy: kwas ursolowy i oleanolowy hamują wzrost nowotworów i mają właściwości hepatoprotekcyjne oraz hipolipemiczne. Werbaskozyd z kolei jest bardzo silnym antyoksydantem, działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo, immunosupresyjnie, immunomodulująco, przeciwnowotworowo, hepatoprotekcyjnie oraz przeciwdrobnoustrojowo. Co ciekawe, babka zwyczajna jest stosowana także jako składnik mikstur odzwyczajających od palenia papierosów.

Koniczyna łąkowa (Trifolium pratense L.
 


Koniczyna, należąca do rodziny bobowatych, spotykana jest zwykle na łąkach, polach, przydrożach, na żyznej glebie. Często jest uprawiana (na większą skalę od XVIII w.) i wykorzystywana jako bardzo ważna roślina pastewna. Rośnie w Europie, środkowej Azji, północnej Afryce, obu Amerykach i Australii. Medycyna ludowa zna zastosowanie koniczyny jako środka odtruwającego, przeciwobrzękowego, łagodzącego swędzenie czy też korzystnie działającego w nadmiernych krwawieniach miesiączkowych. W Chinach i Rosji z jej pomocą leczono koklusz, łuszczycę i egzemę. Dziś zwykle jest stosowana jako środek moczopędny, rozkurczowy, przeciwkrwotoczny, wykrztuśny. Może być pomocnym suplementem w okresie menopauzy, a to ze względu na występujące w niej izoflawonoidy o właściwościach podobnych do żeńskich hormonów – estrogenów. Znalazła swoje miejsce również w kosmetyce, w preparatach napinających i uelastyczniających skórę. Koniczyna wykorzystywana jako roślina pastewna jest bardzo wartościowym pokarmem dla zwierząt, ale nie tylko dla nich. Doskonale nadaje się do spożycia przez ludzi, czy to na surowo, czy w formie gotowanej. Jeść można liście, młode główki kwiatowe bądź kiełkujące nasiona. Znajdziemy w niej duże ilości witamin: A, B, C, E i składników mineralnych: wapnia, potasu, magnezu, żelaza, selenu, chromu i fosforu. Warto przypomnieć, iż rzadko spotykany okaz koniczyny posiadający cztery, zamiast trzech listków, wróży znalazcy szczęście.

Perz właściwy (Elymus repens L.)
 


Perz właściwy, należący do rodziny wiechlinowatych, powszechnie jest uważany za bardzo uciążliwy i trudny do wytępienia chwast, którego podziemne kłącza mogą osiągać długość kilku metrów. Istnieje nawet dawne powiedzenie mówiące: „Czym złodziej w komorze, a wilk w oborze lub świnia w szkodzie tym perz w ogrodzie”. Jednakże Elymus repens to również zioło o cennych właściwościach leczniczych jak i źródło składników odżywczych. W okresach głodu jego mielone kłącze było substytutem mąki, a prażone – kawy, wytwarzano z niego piwo i gorzałkę. Kłącze perzu stosowano już w starożytności i w średniowieczu jako środek do leczenia stanów zapalnych układu oddechowego, kamicy nerkowej, hemoroidów, obstrukcji, a u dzieci do usuwania pasożytów. W kłączu perzu właściwego znajdziemy cukry, kwasy organiczne, proteiny, pektyny, śluzy, glikozyd, gumy, witaminy A, B i C, krzemionkę i inne. Występujący w nim agropyren jest węglowodorem o właściwościach przeciwbakteryjnych. Odwary stosować można przy leczeniu nieżytu przewodu pokarmowego, lekkich schorzeń nerek i kamicy, przy zatruciach i zaparciach, do nasiadówek przy hemoroidach. Dzięki zawartości krzemionki perz łagodzi stany zapalne błon śluzowych i przyspiesza ich regenerację, zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych i korzystnie wpływa na tkankę łączną i stan skóry.

Mniszek pospolity / lekarski (Taraxacum officinale
 


Mniszek pospolity, o tak ciekawych nazwach potocznych jak: dmuchawiec, mlecz, męska stałość, lwi ząb, pępawa, to roślina z rodziny złożonych, porastająca łąki, murawy, widne lasy, siedliska ruderalne. Wywodzi się z Europy, a obecnie spotyka się go również w strefie umiarkowanej Ameryki Północnej, krajach Ameryki Południowej, Azji. Światowa Organizacja Zdrowia zaliczyła go do roślin leczniczych, co jest konsekwencją potwierdzonych badaniami naukowymi zdrowotnych właściwości mniszka. Jednakże już znacznie wcześniej, bo w czasach starożytnych, znano i ceniono walory tej rośliny. Napary z liści stosowano np. na schorzenia skóry. W średniowieczu był używany do leczenia wątroby i śledziony, przy stanach zapalnych, problemach jelitowo-żołądkowych i na reumatyzm. Obecnie wiadomo, co potwierdziły badania naukowe, że substancje biologicznie czynne, w które bogaty jest mniszek pospolity wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe, działanie hamujące wzrost komórek raka sutka i prostaty, hapatoprotekcyjne. Właściwości antyoksydakyjne Taraxacum officinale wynikają z obecności głównie związków polifenolowych, ale też alkaloi...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy