Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

16 lipca 2018

NR 23 (Wrzesień 2017)

Ryślenie, barwoślady, lapbooki – czyli jak sprawić, żeby uczenie się było łatwiejsze

0 203

Jeszcze 500 lat temu ­ludzie uważali, że za myślenie i odczuwanie odpowiedzialne są serce i brzuch. 

Myślenie to zmieniało się na przestrzeni wieków, jednak dopiero ostatnie dwudziestolecie wprowadziło przełom w badaniach nad funkcjonowaniem mózgu, w rezultacie czego wiemy, że mózg jest niczym procesor pełniący następujące funkcje:

  • odbiera informacje za pośrednictwem zmysłów,
  • magazynuje, gromadzi i przechowuje informacje,
  • analizuje, rozpoznaje wzorce oraz prawidłowości, organizuje informacje poprzez badanie i dociekanie ich znaczenia,
  • kontroluje sposób zarządzania informacjami w zależności od otoczenia, stanu zdrowia i indywidualnych preferencji jednostki,
  • zwraca przetworzone informacje w postaci kreatywnej aktywności, np. myśli, mowy, obrazów, ruchu (tzw. output).

Z przedstawionego na rysunku 1 stożka Dale’a wynika, że efektywność naszego procesu uczenia się zależy od wybranego przez nas sposobu poznawczego. Warto jednak podkreślić, że najczęściej równie szybko, jak zapamiętujemy informacje, w takim też tempie je zapominamy. Dlatego istotne jest dostosowanie sposobów uczenia się do indywidualnych preferencji oraz wykorzystanie w maksymalnym stopniu możliwości mózgu.


Rys. 1. Stożek Dale'a

Ojcem, prekursorem, inicjatorem i zapewne inspiracją do wprowadzenia omawianych metod jest Tony Buzan – autorytet w dziedzinie funkcjonowania mózgu i technik uczenia się, twórca mind mappingu.


Mind mapping, czyli mapy myśli

To innowacyjny sposób notowania, który wymaga zerwania z dotychczasowymi nawykami. Sporządzenie notatek w sposób tradycyjny wykorzystuje jedynie lewomózgowe mechanizmy pamięci, w których główną rolę odgrywają słowa, tabele, logika, porządek, kolejność i liczby, pomijając tak istotne elementy, jak wyobraźnia, skojarzenia, przesada, humor i absurd, kolor, rytm i wrażenia zmysłowe.

Mapy myśli angażują jednocześnie obie półkule. System ten polega na zanotowaniu pośrodku kartki słowa-klucza obrazującego główny temat (prawa półkula). Od tego centrum prowadzi się szereg łączących się ze sobą linii (lewa półkula), wzdłuż których zapisuje się (lewa półkula) lub rysuje (prawa półkula) kolejne obrazowe słowa-klucze lub znaki-symbole odzwierciedlające poboczne myśli i wątki. Z tymi liniami łączy się następne, w zależności od potrzeby rozbudowania głównego tematu. Dzięki temu dla każdego zagadnienia można zbudować wielowymiarową, wielopołączeniową i wielopłaszczyznową, twórczą i kolorową notatkę pamięciową. Może ona być wykorzystywana jako przygotowanie się nauczyciela do zajęć, forma wspomagająca podczas wygłaszania wykładu, powtórzenie wiadomości, przygotowanie się do sprawdzianu, egzaminu, forma zespołowej pracy na lekcji.

Jaka powinna być mapa myśli:

  • angażująca wyobraźnię i kojarzenie przy wykorzystaniu zmysłów, efektu wyolbrzymiania, cyfr i liczb, symboli, porządku, rytmu i ruchu, koloru, rysunków i wyobrażeń, śmiechu, słów oraz wzorców,
  •  pozytywna reprezentacja zdarzeń lub planów,
  • estetyczna, przyjemna dla oka,
  • zaplanowana i przemyślana,
  • zawierająca kody, np. krzyżyki, ,,ptaszki”, trójkąty, podkreślenia, 
  • przejrzysta,
  • kolorowa,
  • odwołująca się do różnych zmysłów (widok, dźwięk, smak, dotyk, zapach, poczucie przestrzeni),
  • zawierająca zróżnicowaną wielkość liter, linii i rysunków w celu wyróżniania stopnia ważności istotności,
  • oparta na akcentach i skojarzeniach,
  • hierarchiczna i uporządkowana numerycznie,
  • zawierająca maksymalnie 100 słów.

Tabela 1. Innowacyjne sposoby przyswajania wiedzy1

Nazwa metody Charakterystyka
Ryślenie Ryślenie, czyli połączenie rysowania i myślenia oraz myślografia – myślenie i grafika. To określenia, które w swojski sposób opisują myślenie graficzne. Ten sposób myślenia towarzyszył nam zawsze. Zapisując notatki w szkole, na studiach czy na zebraniach służbowych, większość z nas dorysowywała różne elementy, skrzętnie je ukrywając, bo przecież najważniejsza wydawała się porządna notatka, czyli słowa, zdania lub skrótowe wypunktowania, a nie rysunki. Współcześnie wiemy, że myślimy również obrazami, a jeden dobry (trafny) obraz wart jest stu słów. Wiele wieków temu, kiedy ludzie byli analfabetami, myśleli właśnie obrazami (rysunki w jaskiniach, obrazy w starych kościołach – opowieści dla analfabetów). Teraz ich wartość została doceniona ze względu na fakt, że wiemy, jak funkcjonują nasz mózg i nasza pamięć
Barwoślady

W procesie odbierania informacji i ich zapamiętywania bardzo ważny jest również kolor. Wykorzystywanie barw podczas własnoręcznego sporządzania notatek ma ogromny wpływ na lepsze zapamiętywanie materiału. Badania dowodzą, że użycie kolorów w trakcie nauki daje lepsze wyniki w zapamiętywaniu niż podczas uczenia się bez stosowania barwnych wyróżnień. W 2012 roku, na zlecenie marki Stabilo, studentki psychologii Uniwersytetu Łódzkiego przeprowadziły badanie mające określić, jaki wpływ ma oznaczenie tekstu kolorami na zapamiętywanie. Badania, w których wzięło udział 138 maturzystów, udowodniły, że wyróżnienie kolorem naukowego tekstu polepsza jego zapamiętywanie, a następnie odtwarzanie o 16%. Uczestnicy badania, którzy przeczytali naukowy artykuł bez jakichkolwiek kolorowych zakreśleń, a następnie musieli odpowiedzieć na pytania dotyczące tego tekstu, średnio przypomnieli sobie 66% informacji. Znacznie więcej wiadomości potrafiły odtworzyć osoby, które czytały ten sam tekst z kolorowymi zakreśleniami. Ponadto stwierdzono, że również wybrany kolor ma wpływ na poziom zapamiętywania:

kolor pomarańczowy – 82%,
kolor żółty – 81%, 
kolor niebieski – 77%,
kolor różowy – 70%,
kolor zielony – 68%

Lapbook

Lapbooki – analogowe laptopy, miniksiążki ręcznie robione, do wewnętrznego użytku. Tworzone są z tego, co posiadamy pod ręką: teczki biurowe, kolorowy papier, wycinki z gazet, wstążki, tasiemki itp. Tworzenie lapbooków polega na przestrzennym organizowaniu relacji przestrzennych z różnymi pojęciami, zagadnieniami. Tworzymy go, wykorzystując myślenie manualne, czyli słowa, obrazy i działanie. Lapbook można porównać do tworzonych dawniej ściąg. Najważniejsze jest ich tworzenie bez korzystania w czasie egzaminów czy sprawdzianów. Przygotowując je, wybieramy zagadnienia najważniejsze, przetwarzamy treści, zapisujemy, zwijamy w rolki, harmonijki, wykorzystując również działanie manualne. W ten sposób zamiast ściągi powstaje repetytorium, w tworzenie którego jest zaangażowanych wiele zmysłów, a właściwie cały mózg. Jeżeli tworzymy te ściągi-repetytoria z innymi ludźmi i wspólnie omawiamy zapisywane treści, jest to sposób aktywizującego uczenia się i porządkowania wiedzy, myśli, pomysłów.
Zalety tworzenia lapbooków2:

  • Wspaniały sposób na naukę.
  • Powstają z nich książki tematyczne, do których zawsze można sięgnąć, by zrobić „powtórkę materiału”.
  • Dzięki swoim interaktywnym fragmentom są o wiele bardziej atrakcyjne dla dzieci niż zwykłe książki.
  • Dziecko wykonuje samodzielnie większość pracy (w zależności od wieku – im młodsze dziecko, tym więcej robią rodzice; im starsze, tym więcej samodzielnej pracy).
  • Dziecko rozwija przeróżne umiejętności (czytanie, pisanie, logiczne myślenie, koncentrację, kreatywność), pogłębia wiedz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy