Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

30 lipca 2018

NR 28 (Lipiec 2018)

Wąż Eskulapa – najrzadszy przedstawiciel polskich węży

0 256

Wąż Eskulapa jest rzadko widywany w naturze. Jego ogólny wizerunek znany jest jednak niemal każdemu, kto choć raz widział apteczny szyld. To właśnie wąż Eskulapa znajduje się w logo wielu aptek, sławę swą zawdzięczając greckiemu bogu Asklepiosowi (Eskulapowi), patronowi sztuki medycznej. Od czasów starożytnej Grecji jest symbolem odrodzenia sił witalnych i powrotu do zdrowia.

Wąż Eskulapa jest największym ­europejskim gatunkiem węża. Osiąga długość ciała ponad 2 m, przy czym samce są większe od samic. Rekordowy osobnik znaleziony w Austrii miał 225 cm długości. Ciężar ciała dorosłych osobników waha się od ponad 500 g do niespełna jednego kilograma. Wąż Eskulapa ma wysmukłe ciało o wąskiej słabo oddzielonej od reszty ciała głowie. Ubarwienie grzbietu jest jasnobrązowe w przedniej części ciała, ciemniejące ku tyłowi. Z tyłu głowy i po bokach występuje jasnożółta plama. Znane są również osobniki melanistyczne oraz albinotyczne. Jednolicie jasną brzuszną stronę ciała pokrywają tarczki brzuszne o bocznym kancie, których budowa umożliwia sprawne wspinanie. 
U młodych osobników nie sposób rozróżnić płci. Różnice są zauważalne dopiero po osiągnięciu dojrzałości i wyrażają się głównie w proporcjach ciała (stosunku długości ciała i ogona), a także wyglądzie ogona. Samice mają krótszy ogon w stosunku do długości ciała, a tuż za odbytem występuje u nich gwałtowne zwężenie, podczas gdy ogon samców jest dłuższy i łagodnie zwężający się ku końcowi. Płeć samca można również rozpoznać po nabrzmiałej końcówce ogona, której wygląd jest wynikiem obecności narządu kopulacyjnego.
Młode osobniki odróżnia od dorosłych obecność żółtych plam skroniowych. Plamy te u starszych osobników są mniej widoczne, a u osobników dorosłych zanikają zupełnie. 

Środowisko

Wąż Eskulapa ma bardzo ściśle określone wymagania termiczne. Preferuje stanowiska nasłonecznione i ciepłe, ale nie przesadnie suche. Doskonale czuje się w ciepłych i zarośniętych dolinach rzek, strumieni i potoków. Zasiedla też rzadkie lasy, a zwłaszcza mikrosiedliska na ich terenie, takie jak wykroty, wiatrołomy i przecinki leśne, które stwarzają idealne warunki termiczne i świetlne. Można go spotkać również na łąkach w pobliżu lasów, a także na urwiskach i osuwiskach skalnych. Wąż Eskulapa, jak wiele innych gatunków zwierząt, nauczył się 
wykorzystywać również siedliska pochodzenia antropogenicznego i właśnie w nich jest najczęściej obserwowany przez człowieka. Siedliska takie są z wielu powodów preferowane – powodem ich zasiedlania jest łatwiejszy dostęp do pokarmu, a także obfitość potencjalnych miejsc rozrodu (m.in. pryzmy kompostowe, trociny). Do najczęściej wykorzystywanych siedlisk antropogenicznych należą: opuszczone lub częściowo opuszczone domy i budynki gospodarcze, piwnice, szałasy, zaniedbane cmentarze, stare sady, pasieki, a także sterty drewna, gałęzi i desek. Wąż Eskulapa ma chwytny ogon i bardzo silną muskulaturę ciała, co pozwala mu sprawnie wspinać się na drzewa (fot. 4), gałęzie krzewów czy konstrukcje mostów. Pokonuje równie sprawnie kamieniste podłoże, jak i ceglaną ścianę, co daje mu możliwość wykorzystywania wielu nisz ekologicznych. Potrafi również sprawnie poruszać się w wodzie, choć wchodzi do niej raczej rzadko. 

Fot. 1. Wąż Eskulapa bez trudu przemieszczający się po gałęziach drzew i krzewów

Fot. 2. Osobnik węża Eskulapa może osiągać długość ciała nawet do 2 m

Biologia 

W naszych warunkach klimatycznych wąż Eskulapa hibernuje najczęściej od września do maja, dokładny czas jest jednak uzależniony od warunków atmosferycznych. W krajach Europy Południowej i Azji okres hibernacji może być krótszy nawet o kilka tygodni. Gody rozpoczynają się tuż po hibernacji – najczęściej już w maju – i trwają do końca czerwca. Jest to wyjątkowo newralgiczny okres w życiu węży. Samce są wówczas bardzo niespokojne i aktywnie patrolują swoje terytoria w poszukiwaniu partnerek. Bywa, że po spotkaniu innego samca dochodzi do walki, w trakcie której samce dążą do przygniecenia do ziemi słabszego konkurenta. Samiec pokonany zostaje przepędzony, wygrany zyskuje prawo do rewiru i samicy. Wstępny kontakt z samicą polega na oplataniu jej przez samca, pocieraniu się o nią i przyciskaniu do podłoża. Samce o większych rozmiarach ciała próbują unieruchomić samicę, przytrzymując ją za głowę lub tułów szczękami. Jeśli w wyniku fazy wstępnej partnerzy podejmą decyzję o wkroczeniu w kolejną fazę godów, wówczas...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy