Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

28 marca 2019

NR 32 (Marzec 2019)

Zając szarak

0 94

W tradycji europejskiej jest jednym z symboli wiosny. Jego wizerunek umieszczany jest na wielkanocnych kartkach świątecznych, a wiosenny zwyczaj kamuflowania prezentów w różnych zakamarkach ogrodu, w niektórych regionach Polski zwany jest „zajączkiem”...

Silny związek zająca z europejską wiosną, wynika z jego wzmożonej aktywności o tej porze roku. W kulturze angielskiej funkcjonuje nawet idiom o „marcowym szaleństwie” zajęcy: – „mad as a March hare”. Szaraki od lutego do przełomu marca i kwietnia są ewidentnie „nadaktywne” – nie dość, że są widoczne na niskich jeszcze oziminach, to jeszcze ich udziałem są często gonitwy, a także „potyczki” między nimi, w tym „boksowanie” się łapami. Takie zachowania dotyczą głównie samców rywalizujących między sobą o względy partnerek. Ale potyczki zdarzają się też samicom, aktywnie broniącym się przed natrętami. I to właśnie ta wiosenna „żwawość” zajęcy, stała się źródłem inspiracji dla ludzi, szukających związanej z naturą symboliki dla zilustrowania nadchodzącej wiosny.
W Polsce żyją trzy gatunki dzikich zającokształtnych Lagomorpha, ale tylko szarak jest taksonem powszechnie znanym. Jeszcze pół wieku temu w Polsce był gatunkiem licznym, powszechnie występującym w krajobrazie rolniczym, ale od przełomu lat 70. i 80. XX w. zaznaczył się silny spadek jego liczebności. Obecnie jest on gatunkiem nielicznym, a lokalnie nawet skrajnie nielicznym. 
Zając szarak Lepus europaeus jest największym spośród wszystkich dziko żyjących europejskich zajęczaków. Dorosłe osobniki mierzą od 55 do 65 cm, choć zdarzają się osobniki osiągające nawet 76 cm długości. Szarak waży przeciętnie 3,5–4 kg, przy czym najlżejsze osobniki mogą ważyć zaledwie 2,5 kg, a najcięższe aż 6,5–7 kg. 
Jego wygląd jest tak charakterystyczny, że nie sposób pomylić go z jakimkolwiek innym ssakiem występującym w Polsce. W odróżnieniu jego dwóch krajowych „kuzynów” - zająca bielaka Lepus timidus, żyjącego u nas tylko na Podlasiu i dzikiego królika Oryctolagus cuniculus, występującego u nas tylko lokalnie – szaraka rozpoznamy m. in. po czarnym wierzchu ogona. Występuje na niemalże całym obszarze Polski. Spotykany jest od wybrzeża Bałtyku (żyje np. na Półwyspie Helskim), sięgając aż po Sudety i Karpaty. W górach jest generalnie mniej liczny, niż na niżu i w pasie wyżyn, np. w Tatrach spotykany jest bardzo nielicznie i zazwyczaj tylko w ich niższych częściach, np. w Dolinie Kościeliskiej. Za to w zdecydowanie niższych Górach Stołowych, obserwowano go nawet w najwyższych partiach, podobnie jak ma to miejsce w pozostałych pasmach Sudetów. 

Biotop szaraka 

Preferowanym środowiskiem życia zająca jest krajobraz rolniczy, czyli otwarty. Optymalnym jego biotopem jest użytkowany ekstensywnie krajobraz rolniczy, z polami zajętymi uprawami jarymi i ozimymi oraz łąkami i pastwiskami. 
W Polsce najwyższe zagęszczenia szarak osiąga na ekstensywnie użytkowanych rolniczo obszarach centralnej i wschodniej części kraju. Natomiast na polach poddanych intensywnym zabiegom agrotechnicznym (m. in. wielokrotnym opryskom herbicydami i insektycydami), zwłaszcza na zachodzie Polski (Śląsk, Wielkopolska i Pomorze Zachodnie), szarak jest skrajnie nieliczny. 
Regularnie zamieszkuje ugory oraz tereny poddane rekultywacji, np. obszary piaskowni i żwirowni. Na trwałych użytkach zielonych (łąki, pastwiska), jest liczniejszy, ale ponosi tam duże straty podczas sianokosów – duża śmiertelność młodych wynika ze stosowania maszyn, które wykaszając trawę, unicestwiają wiele młodych zajęcy. 
W zdecydowanie niższyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy