Dołącz do czytelników
Brak wyników

Warto wiedzieć

22 sierpnia 2018

NR 16 (Lipiec 2016)

Eugenika – niechlubna strona nauki

0 45

Sam pomysł udoskonalania rasy ludzkiej nie jest tworem tylko Galtona, myśl ta trapiła ludzkość od starożytności. Już Platon uważał, że reprodukcja człowieka powinna być kontrolowana przez władzę. Proponował, aby selekcja była dokonywana w drodze pozorowanej loterii kontrolowanej przez rząd, aby ludzkie uczucia nie były ranione przez świadomość zasad selekcji. W swoim dziele pod tytułem Państwo, Platon napisał m.in.: [...] w Państwie należy zastosować dyscyplinę i jurysprudencję nakazującą zajmować się tylko zdrowymi na ciele i umyśle obywatelami. Tym natomiast, którzy nie są zdrowi, należy pozwolić umrzeć [...]. Innym przykładem programów eugenicznych w starożytności była Sparta, gdzie priorytetem było „uzyskanie” idealnego żołnierza. W Sparcie było normą, że robiono selekcję dzieci. Dzieci słabe lub chore pozostawiano na obrzeżach miast lub w górach, gdzie miały umrzeć. Przetrwać mieli tylko najsilniejsi. 

Eugeniczne pomysły Galtona i ewolucyjne dociekania Darwina miały głęboki wpływ na życie intelektualne i polityczne XX wieku. Eugenika rozwijała się jak burza. Jedną z przyczyn tego był kryzys w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Leczenie osób niepełnosprawnych było sporym obciążeniem dla państwa. Rozpoczęły się więc programy mające ograniczyć możliwość przekazania „szkodliwych genów” następnym pokoleniom przez „niepożądane” i „niezdrowe” jednostki. W kilku krajach zakazano zawierania małżeństw przez osoby uznane za mniej wartościowe. Na masową skalę rozpoczęto programy przymusowej sterylizacji i kastracji osób niepełnosprawnych, z wadami genetycznymi lub osób z tak zwanego marginesu. O zgrozo, do przymusowej sterylizacji wystarczała opinia eksperta w stylu: osoba niemrawa, dziwnie się zachowuje, sprawia wrażenie osoby nieinteligentnej, lub: badany wysiaduje w barach, wujek miał schizofrenię, a ciotka gruźlicę.

Pierwsi eugenicy to byli głównie ludzie bogaci, wykształceni i mający wysoką pozycję społeczną. Z pewnością dlatego, jednym z największych zmartwień pierwszych eugeników była troska o przetrwanie najbogatszych. Część zwolenników eugeniki uważała, że skoro można sterować ekonomią, to i można genami. Aż trudno uwierzyć, ilu znanych i zasłużonych ludzi było eugenikami. Na przykład do jednych z nich należał znany pisarz George Bernard Shaw, ­który na jednym ze spotkań, w którym też uczestniczył sam Galton, stwierdził, że: Mężczyźni i kobiety dobierają sobie żony i mężów znacznie mniej starannie niż kasjerów i kucharki. Nieco później napisał: Eksterminacja musi być oparta na zasadach naukowych, jeśli kiedykolwiek ma być dokonana w sposób humanitarny i sprawiedliwy, jak również gruntowny. Mam nadzieję, że nie w pełni zdawał sobie sprawę z konsekwencji swych słów. Eugenikiem był również Alexander Graham Bell, lepiej znany jako wynalazca telefonu. W 1881 Bell badał wskaźnik głuchoty w Martha’s Vineyard, w stanie Massachusetts. Wyciągnął wniosek, że głuchota była dziedziczna i zalecał zakaz zawierania małżeństw przez głuchych (Memoir upon the formation of a deaf variety of the human Race). Jak wielu innych zwolenników eugeniki proponował kontrolę imigracji i ostrzegał, że szkoły z internatem dla głuchych mogą stać się wylęgarnią głuchego gatunku ludzkiego. Dzisiaj wydaje się to dziwne, ale na początku XX wieku w wielu krajach istniały kluby eugeniczne, które przyznawały nagrody najlepiej dostosowanym rodzinom.

Eugeniczny szał osiągnął swoje apogeum w nazistowskich Niemczech. Jednym z uczniów Galtona był niemiecki biolog Ernst Haeckel. Haeckel postawił tezę, że każde zwierzę podczas rozwoju embrionalnego wtórnie powtarza swoją ewolucyjną przeszłość, co więcej, twierdził, że całą historię narodów można wyjaśnić za pomocą doboru naturalnego. Haeckel był pod ogromnym wrażeniem dzieła Darwina O powstawaniu gatunków i jednocześnie był zwolennikiem przemian społecznych. Przed pierwszą wojną światową założył Ligę Monistyczną, która miała w Niemczech tysiące członków. Liga opowiadała się za stosowaniem zasad biologicznych w społeczeństwach, a zwłaszcza za przetrwaniem niemieckiej rasy, która miała rzekomo najlepsze dziedzictwo biologiczne. Był przekonany, że ewolucyjnym przeznaczeniem Niemców jest ujarzmienie niższych narodów: Niemcy oddalili się [w sensie wyprzedzili] najbardziej od wspólnej wszystkim narodom formy człekokształtnej [...] Rasy niższe są psychologicznie bliższe zwierzętom niż cywilizowanym Europejczykom. Musimy zatem przypisać ich życiu całkowicie inną wartość. 

Teorie Haeckla wywarły wielki wpływ na Hitlera, który, jak wiemy, zadanie poprawiania rasy potraktował bardzo poważnie. Innym tekstem, który wywarł duży wpływ na Hitlera, był tekst Eugene’a Fischera (dyrektora Berlińskiego Instytutu Antropologii, Dziedzicznoś...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy