Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

31 sierpnia 2022

NR 52 (Wrzesień 2022)

Grzybowi władcy owadów w życiu człowieka

0 37

Grzyby są integralną częścią otaczającego nas świata, czy jesteśmy tego świadomi, czy nie. To dzięki tym organizmom na stołach mamy bochenki puszystego chleba, do dopierania uporczywych plam i rozkładu wszechobecnego plastiku wykorzystujemy ich enzymy oraz to z nich pozyskaliśmy przełomową penicylinę. Grzyby charakteryzuje ogromna różnorodność. Są w ich szeregach takie gatunki, które kontrolują zachowanie innych organizmów. Te, które kontrolują umysły owadów, to grzyby entomopatogenne. Wydawałoby się, że dla człowieka są one grupą grzybów bez znaczenia lub pożytku. Jednak mimo tak niepokojących umiejętności, znalazły mnóstwo zastosowań z korzyścią dla nas... Czasami uciążliwe – zwłaszcza dla hodowców niektórych owadów – dla większości stanowią przyjazne planecie rozwiązanie wielu problemów.

POLECAMY

Czy grzybowi władcy owadów są w Polsce?

Grzyby entomopatogenne są pasożytami, które żerują na owadach, wywołując u nich zakaźne choroby zwane mykozami. W Polsce nie brakuje reprezentantów tej grupy grzybów. Dotychczasbadacze odkryli i opisali taksonomicznie ponad 230 żyjących tutaj gatunków grzybów entomopatogennych. Często spotykane są takie gatunki jak Batkoa apiculata lub owadomorek muszy (Entomophthora muscae) – oba należące do owadomorkowców – a także Metarhizium robertsii z rodziny buławinkowatych (Clavicipitaceae). Nierzadko spotykamy też w Polsce maczużniki z rodzaju Cordyceps. Maczużniki swoją nazwę zawdzięczają charakterystycznym maczugowatym tworom (owocnikom), które wyrastają z martwego owada-nosiciela. Należące do typu workowców owadomorki charakteryzują się wystrzeliwaniem białych zarodników wokoło porażonego owada. Można je dostrzec jesienią na szybach okien lub na ścianach. Inni reprezentanci tego samego typu co owadomorki wywołują inne choroby – muskarydyny. Łatwo rozpoznawalne dzięki wyjątkowo charakterystycznemu wyglądowi, pokrywają prawie całe ciało owada różnokolorowym puchem. W zależności od gatunku puch może być różowy (Paecilomyces), biały (Beauveria bassiana) czy zielony (Metarhizium anisopliae).

Życie w ciele owada

Przejęcie ciała żywiciela przez grzyba rozpoczyna się zwykle od kontaktu fizycznego owada z zarodnikiem grzyba – dochodzi do zakażenia (rys.1). Najczęściej do wnętrza organizmu owada zarodnik dostaje się przez oskórek lub drobne zranienia, zdarza się jednak, że wybraną bramą dostępu jest otwór gębowy, odbytowy lub przetchlinki. Znajdujący się na powierzchni owada grzyb wydziela enzymy trawiące oskórek, tym samym tworząc sobie ścieżkę do wnętrza ciała gospodarza. Grzybnia – rozwijając się, pączkując i rozgałęziając strzępkę – penetruje ciało i narządy wewnętrzne owada. Wydziela także do wnętrza nosiciela różnego rodzaju toksyny, mające na celu zakłócenie naturalnego przebiegu procesów fizjologicznych. Gospodarz staje się ospały, powolny, przestaje żerować i tężeje, przyjmując nienaturalną pozycję ciała. Skrajne osłabienie i wyniszczenie organizmu wywołują śmierć żywiciela. Grzybnia przerasta wówczas jego ciało na zewnątrz, wypuszczając zarodniki, którymi zarażą się inne owady. W rezultacie wszystkich działań grzyba – mechaniczne uszkodzenia, zatrucie enzymami, toksynami, wyniszczenie od wewnątrz organizmu – żywiciel umiera w ciągu 24 do 48 godzin.
 

Rys. 1. Entomopatogenne grzyby nie porażają owada poprzez przewód pokarmowy. Do wnętrza owada dostają się drogą bezpośredniej penetracji oskórka, rzadziej przez naturalne otwory lub rany. Penetracja oskórka jest procesem mechanicznym połączonym z lizą enzymatyczną.
a – zarodniki grzyba
b – penetracja oskórka przez zarodniki
c – rozrost strzępek we wnętrzu ciała owada
d – owocniki (podkładki) grzyba w których powstają zarodniki
Rys. oryg. J. Filipiak


My i grzyby entomopatogenne

Grzyby entomopatogenne, mimo że są pasożytami owadów, zostały zaprzężone do działania na rzecz człowieka. Nieustannie poszukujemy nowych dróg wykorzystania tych fascynujących organizmów. Dlaczego? Grzyby te są uważane za naturalny i bezpieczny dla środowiska sposób zwalczania szkodników. Pierwszy grzyb, który zapisał się na kartach historii jako skuteczny organizm do zwalczania patogenów owadów to Beauveria bassiana. Został on wyizolowany z jedwabników przez Agostina Bassiego w 1834 r. W konsekwencji stał się on najdokładniej zbadanym i wykorzystywanym entomopatogenem...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy