Dołącz do czytelników
Brak wyników

W terenie

4 września 2018

NR 14 (Marzec 2016)

Informacje zostawiane przez zwierzęta

0 282

Wilki po sytym posiłku po upolowaniu jelenia pozostawią w lesie jego szkielet. Zimą z niedojedzonych resztek chętnie skorzysta sikora, którą chwyci krogulec, pozostawiając na wykrocie wyskubane z jej tuszy piórka. Krogulec padnie ofiarą puchacza, który niestrawione resztki wydali w postaci wypluwki, gubiąc przy tym pióro. Krótko mówiąc, zwierzęta zostawią po sobie informacje, do jakiego gatunku należą i co się stało w miejscu, w którym były. Informacje te nazywamy śladami.

Często jedynie dzięki śladom możemy dowiedzieć się, jakie zwierzęta przebywają w okolicy. Ma to duże znaczenie zwłaszcza w przypadku gatunków najbardziej skrytych, które unikają ludzkiego wzroku. 

Najczęstszymi śladami, na jakie natkniemy się podczas wyprawy na łono otaczającej nas przyrody, są właśnie sposoby żerowania zwierząt, odchody, miejsca odpoczynku. Równie często zobaczymy wykute dziuple, dzięki którym będziemy mogli oznaczyć bytujący w lesie gatunek dzięcioła, znajdziemy zgubione przez ptaki pióra, a przy odrobinie szczęścia także poroże jelenia czy sarny. Musimy jedynie podczas spaceru dobrze się rozglądać i troszkę pobawić w detektywów. Na pewno dostarczy nam to wiele frajdy i pozwoli zdobyć dużo cennych informacji.

W poprzednim numerze czasopisma pisałem o tropach zwierząt, czyli odciskach łap pozostawionych na gruncie. W niniejszym artykule skupiłem się na śladach zwierząt, na które najczęściej można się natknąć podczas wyjścia do lasu, parku, na pole czy też łąkę. Oba artykuły stanowią całość i wzajemnie się uzupełniają. 

Na niektóre gatunki natkniemy się częściej, na inne rzadziej. Do tych pierwszych zaliczyć można sarny, jelenie, dziki, bobry, wiele ptaków. Do sporadycznie spotykanych z pewnością należy wilk, i aby móc upewnić się o obecności tego drapieżnika w okolicy, warto wiedzieć, jak rozpoznać pozostawione przez niego ślady. Tym bardziej że gatunek ten coraz częściej pojawia się w nowych miejscach.

Wilk (Canis lupus)


Odchody wilka Canis lupus charakteryzują się obecnością sierści oraz kości

Wspomniana na wstępie sytuacja, w której można znaleźć w lesie objedzony szkielet jelenia, jest typowa dla wilczej rodziny, tzw. watahy. Jeśli ofiara jest duża, to zjadana jest na raty. Ostatecznie na miejscu polowania zostaje niewiele: fragmenty szkieletu z pogryzionymi kośćmi długimi i miednicą, kończyny z racicami, czaszka, poroże, płaty skóry. Po mniejszych ofiarach, takich jak sarny, na miejscu zostają właściwie jedynie strzępki sierści. Wilki zjadają swoje ofiary z sierścią i kawałkami kości, dlatego też ich odchody składają się z tychże materiałów, przez co są łatwo oznaczalne. Są wydłużone, barwy czarnej (świeże) lub szarej (starsze). Odchody mają także specyficzny zapach psa.


Znakowanie terytorium moczem przez wilki Canis lupus

Zajęte przez siebie terytoria wilki intensywnie znakują. Informują w ten sposób inną watahę o zajętym rewirze. Członkowie grupy wskazują też sobie nawzajem, którędy chodzili, a młodym wilczkom znakowanie pomaga odnaleźć się w nieznanym jeszcze obszarze. Oznaczanie terytorium odbywa się najczęściej poprzez oddawanie moczu przez parę dominującą (alfa) w charakterystycznych punktach, takich jak podstawa drzew przy trasie przejścia, połamane drzewka, kępy traw itp. Wilki robią to podobnie jak psy, unosząc jedną nogę. Jeśli pomiędzy tropami zauważymy żółte plamy moczu, będzie to oznaczać, że należą one do samicy, osobników znajdujących się niżej w hierarchii rodziny i młodych. Oczywiście znakowanie moczem jest dla ludzi łatwo zauważalne jedynie w okresie zalegania pokrywy śnieżnej.


Jedną z form oznaczania terytorium przez wilki Canis lupus jest drapanie gleby na ścieżkach, którymi się przemieszczają

Wilki znakują terytorium również poprzez drapanie ziemi na ścieżkach, którymi się przemieszczają. Do znakowania służą także odchody.

Sarna (Capreolus capreolus)


Legowisko sarny Capreolus capreolus


Porównanie wielkości odchodów jelenia Cervus elaphus (większe) i sarny Capreolus capreolus

Jej obecność można stwierdzić właściwie niemalże wszędzie. Ponieważ jest to najliczniejszy ssak parzystokopytny w naszym kraju, bez trudu znajdziemy ślady jej obecności. Łatwo dostrzegalne są odchody charakteryzujące się małymi rozmiarami. Są to luźno ułożone cylindryczne bobki o długości 1–1,5 cm i średnicy 0,5–1 cm. Każdy z nich barwy ciemnobrunatnej jest stosunkowo twardy i nieco zaostrzony na jednym końcu. 

Pożywienie saren może składać się z kory młodych drzew, zwłaszcza zimą. Choć w porównaniu do jelenia zwierzęta te rzadko ogryzają (spałują) drzewka. Spałowanie będzie się znajdowało na niedużej wysokości od podłoża z powodu nieznacznych rozmiarów tych zwierząt. 

Miejsca odpoczynku saren są łatwe do rozpoznania. Przed położeniem się sarny rozgarniają ściółkę bądź śnieg aż do ziemi. Zwierzęta te, zwłaszcza zimą, żyją w dużych stadach, toteż takich wyczyszczonych legowisk można w jednym miejscu znaleźć przynajmniej kilka. 

Jeleń (Cervus elaphus)


Sosna zwyczajna Pinus sylvestris obgryziona (ospałowana) przez jelenie Cervus elaphus


Zgubione poroże przez jelenia Cervus elaphus

Jeleń w przeciwieństwie do sarny nie wykonuje legowisk, lecz kładzie się bezpośrednio na ziemi. A ponieważ jest zwierzęciem ciężkim, to w miejscu odpoczynku można zauważyć wygniecioną ściółkę w postaci podłużnych dość sporych niecek. Bardzo chętnie spałuje młode drzewka, zwłaszcza sosnę zwyczajną (Pinus sylvestris). Obgryzienia znajdują się na wysokości 150–200 cm. Zimą kora mocno przylega do pni, dlatego podczas ogryzania widoczne będą ślady dolnych siekaczy. Latem kora obdzierana jest pasami z powodu jej luźnego przytwierdzenia do pni. Odchody podobnie jak u sarny, składają się z cylindrycznych bobków, lecz ich długość wynosi 2–2,5 cm, a szerokość ok. 2 cm. W okresie od lutego do marca samce gubią poroże. Znalezienie chociaż jednej z porzuconych tyk bez wątpienia wskazuje na obecność jelenia w tym miejscu. 

Łoś (Alces alces)


Młode drzewko złamane przez łosia Alces alces


Ślady żerowania łosia Alces alces


Odchody łosia Alces alces

Podobnie jak jeleń łoś nie robi legowisk, tylko kładzie się bezpośrednio na ziemi. Po takim odpoczynku na ziemi można dostrzec dużą wygniecioną nieckę. Żyje on na terenach podmokłych, dlatego też w takich miejscach najczęściej zobaczymy jego ślady. Łoś chętnie obgryza pędy młodych drzew i krzewów, które często łamie aby dostać się do najwyżej położonych pączków. Z kolei na starszych krzewach i drzewach łoś pozostawia długie ślady siekaczy, a kora (zwłaszcza zimą) zrywana jest długimi pasami. Odchody łosia w swojej formie są podobne do odchodów sarny i jelenia, gdyż składają się z wielu luźno ułożonych bobków, ale oczywiście są większe. Bobki są wydłużone, u samic dość równe, u samców z kolei z wklęśnięciem na tępym końcu.

Dzik (SUS SCORFA)


 Odchody dzika Sus scrofa


Świerk Picea abies obtarty przez dziki Sus scrofa


Sosna zwyczajna Pinus sylvestris poobcierana p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy