Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

2 września 2020

NR 40 (Wrzesień 2020)

Problemy ochrony stawonogów w Polsce i na świecie

73

Stawonogi są to zwierzęta posiadające odnóża krocz­ne, które są członowane i połączone stawami. Jest to najliczniejszy w gatunki typ zwierząt. Zalicza się do nich: wymarłe trylobity, wije, skorupiaki, szczękoczułkowce i owady. Według IUCN opisano dotychczas 1 058 000 gatunków, co stanowi 80% wszystkich żyjących zwierząt. Prawdopodobnie wiele z nich nie zostało jeszcze opisanych. Najwięcej poznanych jest wśród przedstawicieli owadów i szczękoczułkowców, samych tylko opisanych gatunków owadów jest więcej niż wszystkich roślin i zwierząt razem wziętych. Liczba rodzajów chrząszczy jest największa w świecie organizmów żywych, a biomasa mrówek jest większa niż wszystkich ludzi. Pomimo swej przytłaczającej liczebności wiele z nich jest mało znanych i rzadkich. Wśród gatunków chronionych znane są trzy podtypy: skorupiaków, szczękoczułkowców i owadów.
 

POLECAMY

Błonkówka, dzika pszczoła

 

Chrząszcz z rodziny ryjkowcowatych - Curculionidae

 

Chrząszcze z rodziny ryjkowcowatych - Curculionidae

 

Czerwończyk nieparek - Lycaena dispar

 

Kraśnik goryszowiec - Zygaena ephialtes

 

Mrówka rudnica – Formica rufa

Przyczyny wymierania wielu gatunków, w tym stawonogów, są związane z różnymi czynnikami, np. ze zmianami środowiska, rozwojem cywilizacji. Jej dobitnym obrazem jest produkcja żywności, budowa domów, transport i turystyka. Prawdopodobnie największym zagrożeniem dla stawonogów są monokultury uprawne. Rolnictwo tego typu zmniejsza różnorodność gatunków. W krajach tropikalnych szczególnie niebezpieczne jest rolnictwo tzw. slash-and-burn, które polega na wycinaniu i wypalaniu lasów deszczowych. Działania te powodują bezpowrotne wyginięcie znaczącej liczby gatunków zwierząt. Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na wymieranie stawonogów są pestycydy: mogą one uśmiercać owady żyjące na farmach, polach uprawnych. Poza tym również fragmentacja siedlisk jest barierą nie do przebycia przez wiele gatunków. Dużo z nich w ciągu całego życia nie przemierza więcej niż 60 metrów. Fragmentacja kolonii uniemożliwia kontaktowanie się ze sobą i wymianę materiału genetycznego, co zwiększałoby odporność populacyjną.
Liczba chronionych stawonogów jest trudna do podania, ponieważ wiele z nich nie zostało jeszcze opisanych. Dla przykładu w Ameryce Północnej szacuje się, że może występować 163 000 gatunków owadów, z czego tylko 2/3 jest dotychczas opisana. Znanych pajęczaków jest około 70%. Najmniej poznane obszary obejmują lasy równikowe: jest to związane z największą różnorodnością gatunkową tych terenów, niewystarczającą liczbą wykwalifikowanych naukowców, słabo rozwiniętą cywilizacją, trudnymi do przebycia obszarami. Deszczowy las kryje w sobie tysiące, a nawet miliony gatunków nieznanych dotychczas nauce. 
W obrębie podtypu skorupiaki na „Czerwonej liście zwierząt zagrożonych wyginięciem” znajdują się przedstawiciele należący głównie do rzędów: Amphipoda i Decapoda. Jest ich 18, i są to głównie raki, krewetki i kiełże. Wiele z nich jest krytycznie zagrożonych wyginięciem. W USA chronione są gatunki należące do rzędu Decapoda, i są to głównie krewetki.
Do chronionych w Polsce pajęczaków zaliczane są wszystkie gryziele, poskocz krasny, skakun i tygrzyk paskowany. Znacznie więcej gatunków znajduje się na „Czerwonej liście…”. Ochrona pajęczaków jest szczególnie ważna ze względu na rolę tych zwierząt w ekosystemach: nie tylko polują na owady, ale są pokarmem dla innych owadów, ptaków, płazów czy gadów.
Najwięcej chronionych owadów jest w strefie umiarkowanej, głównie w północno-zachodniej Europie, Ameryce Północnej. Związane to może być z ogromną industrializacją tych terenów. Ale także występowaniem wielu badaczy i miłośników, którzy znają aktualne problemy tych gatunków. Rzędem podlegającym najbardziej szerokiej ochronie są motyle – główną przyczyną tego stanu rzeczy są ich walory estetyczne. W wielu państwach na całym świecie motyle zostały wpisane na listę zwierząt całkowicie chronionych oraz objęte umowami międzynarodowymi, a także zakazem handlu. Handel owadami jest regulowany przez Konwencję o Międzynarodowym Handlu Gatunkami Zagrożonymi Dzikiej Fauny i Flory (CITES). Lecz nadal najlepszą formą ochrony jest ochrona środowiska i siedlisk poprzez zakładanie rezerwatów w naturalnych środowiskach występowania tych zwierząt. Rolą rezerwatów jest ochrona przyrody, krajobrazu oraz gatunków roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem. A głównym zadaniem ekologów jest zachowanie różnorodności gatunkowej owadów, całych zespołów entomofauny, a także ochrona poszczególnych gatunków.
Problem chronionych gatunków dotyka wszystkie państwa na kuli ziemskiej. W Wielkiej Brytanii na 22 500 wszystkich opisanych gatunków owadów tylko 12 jest objętych ochroną, a w USA (znacznie większy obszar) tylko 13. Jest o nich zapis w ustawie o Zagrożonych Gatunkach Stanów Zjednoczonych. Przykładem gatunku chronionego w USA jest motyl atala (Eumaeus atala florida). Należy on do rodziny Lycaenidae. Jego zasięg występowania obejmuje południowo-wschodnie wybrzeże płw. Floryda, na Wyspach Bahama i Kubie. Dla przykładu w Polsce występuje 31 gatunków chronionych owadów (Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6. kwietnia 1995 r.). Przykładem może być jelonek rogacz, którego w Polsce zanotowano jedynie z kilku stanowisk (Beskid, Lasy Lublinieckie i Bory Dolnośląskie). Jego Afrykańskim odpowiednikiem jest rodzaj Colophon.
Na całym świecie jest wiele organizacji skupiających kolekcjonerów i miłośników owadów. Przykładem może być Brytyjskie Towarzystwo Ochrony Motyli. Organizacja ta ma wiele własnych farm, motylarni i wystaw w całym Królestwie. W USA jest organizacja o nazwie Xerces Society. Powstała w 1971 r., a jej głównym zadaniem jest ochrona różnorodności bezkręgowców i ich siedlisk. W Polsce istnieją także koła i towarzystwa naukowe. Przykładem jest Pols...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy