Dołącz do czytelników
Brak wyników

Osobowości biologii

22 sierpnia 2018

NR 16 (Lipiec 2016)

Sir Francis Galton – ojciec eugeniki

0 231

Sir Francis Galton urodził się 16 lutego 1822 roku w Sparbrook, Birmingham w Anglii. Był kuzynem Karola Darwina i należał do najbardziej ekscentrycznych i barwnych naukowców tamtej epoki. Interesowało go wiele dziedzin, zajmował się między innymi biologią, a w szczególności antropologią, poza tym meteorologią, medycyną, psychometrią, statystyką, geografią. Dziś głównie znany jest jako ojciec eugeniki. Napisał ponad 340 rozpraw naukowych, z czego część była naukowa, prace te są cenione do dzisiaj, a część trochę mniej naukowa, choć i te traktował bardzo poważnie. O jego szerokości zainteresowań mogą świadczyć takie pozycje, jak: O okularach dla nurków, Badania statystyczne skuteczności modlitw, Przeciętny przypływ podniecenia, Wizje ludzi zdrowych, Ćmy rasowe, Trzy pokolenia obłąkanych kotów, Kuracja truskawkowa na podagrę, Krojenie okrągłego tortu według zasad naukowych, Dobry i zły humor w rodzinach angielskich czy Względna wrażliwość karku u mężczyzn i kobiet.
 

Galton dużo podróżował. Wiele czasu spędził w Afryce, gdzie prowadził studia geograficzne, podczas których odkrył jezioro Otjikoto w północnej Namibii oraz prowadził studia antropologiczne nad tubylcami (do których podchodził z pewną dozą pogardy). W badaniach tych do opisywania różnic indywidualnych jako pierwszy zastosował metody statystyczne, które wyposażył w szereg podstawowych narzędzi stosowanych do dzisiaj, na przykład badał wzrost ludzi i na podstawie pomiarów obliczył statystyczne dziedziczenie tej cechy. Galton doszedł do wniosku, że dzieci odchylają się mniej od typu niż ich rodzice, jednak zawsze w tym samym kierunku. Ponadto próbował  ustalić płodność tamtejszych kobiet, mierząc ich pośladki za pomocą sekstansu (przyrządu używanego też przez Mikołaja Kopernika), ale co trzeba przyznać, przy zastosowaniu wszelkich zasad miernictwa. Badania w Afryce zaowocowały takimi pracami, jak: Narrative of an Explorer in Tropical South Africa (1853), Hereditary Genius, its Laws and Consequences (1869), Inquiry into Human Faculty and its Development (1883), Natural Inheritance (1889), Memories of My Life (1908) i inne. 

Mało kto wie, że to Galton odkrył, że szympansy mają, podobnie jak ludzie, odciski palców. W artykule, w którym to opisał, z typową dla siebie nonszalancją, zilustrował ten fakt, porównując odcisk szympansa z odpowiednim odciskiem ówczesnego premiera Wielkiej Brytanii, Wiliama Ewarta Gladstone’a. Następnie wpadł na pomysł tropienia przestępców na podstawie odcisków palców i stworzył stosowany do dziś system ich klasyfikacji, czym wyraźnie zrewolucjonizował pracę policji. Należy tu jednak dodać, że sam pomysł zastosowania odcisków palców do identyfikacji ludzi pochodzi ze starożytnej Japonii, gdzie garncarze za pomocą odcisku palca znaczyli swoje wyroby. Po raz pierwszy metodę daktyloskopii do wykrycia mordercy wykorzystał  francuski detektyw – Alfonse Bertillon w Paryżu w 1902 roku. Dzięki temu, że zabójca zostawił odciski palców na miejscu zbrodni, został schwytany i udowodniono mu winę.

Galton, oprócz tego, że zrewolucjonizował pracę detektywa, był też pierwszym człowiekiem, który opublikował mapę pogody (i chyba jedynym, który wykonał mapę urody kobiet w Wielkiej Brytanii stosując skalę od 1 do 5). Jako pionier naukowej meteorologii zaproponował teorię antycyklonów i był pierwszym, który stworzył kompletny zapis krótkoterminowych zjawisk meteorologicznych i to nie tylko w Anglii, ale na skalę Europy.

Nie jest dziwne, że Galton był pod dużym wpływem swojego kuzyna Karola Darwina, którego szczerze podziwiał. Jako pierwszy próbował ustalić zasady dziedziczenia cech ludzi. Uważał, że cechy są zakodowane w niepowtarzalnym dziedzictwie, które każdy otrzymuje od swych przodków. Jego prace stały się podwaliną działu biologii, jaką jest genetyka człowieka. Założył University Collage London Laboratorium będące pierwszym instytutem genetyki człowieka na świecie. Galtona szczególnie interesowało dziedziczenie geniuszu (do tej kategorii zaliczał samego siebie). W wydanej w 1869 roku książce Geniusz dziedziczny (Hereditary Genius) prześledził losy przodków wielu wybitnych osobistości, jak i zwykłych ludzi. Zauważył, że w pewnych rodzinach występuje więcej wybitnych osób niż w innych i że geniusz ma skłonność do odradzania się w tej samej rodzinie, co dowodziło, że zdolności i różne talenty są wrodzone, a nie nabyte. Do badań występowania uzdolnień w populacjach opracował nie tylko szereg metod statystycznych, ale także i testów, które były przeważnie badaniami psychofizycznymi. Wprowadził kwestionariusze i ankiety do zbierania danych na temat społeczności ludzkich. Był autorem pojęcia „testu” i „testu umysłowego” (sprawdzian uzdolnień). Zasłużył się tym, że jako badacz ludzkiego umysłu stworzył podwaliny psychometrii i psychologii różnic indywidualnych. 

Galton za odpowiedzialne za inteligencję i zdolności umysłowe uważał dwie cechy: energię działania i wrażliwość zmysłową. Było to zgodne z jego pojmowaniem geniuszu jako zdolności do wytrwałej pracy i wrażliwości zmysłowej przejawiającej się umiejętnością różnicowania bodźców. Dziś energię działania i wrażliwość zmysłową rozpatruje się bardziej jako właściwości temperamentu, aczkolwiek zauważa się też związki pomiędzy temperamentem a inteligencją. Galton twierdził (1883), że inteligencja to podstawowa zdolność umysłu decydująca o sukcesie jednostki w „walce o byt” (początki tak zwanego darwinizmu społecznego). Źródła owej zdolności dostrzegał w swoistej energii psychicznej: osoby dysponujące tą energią szybciej reagują na bodźce i dokładniej odróżniają wrażenia zmysłowe. Galton próbował zatem mierzyć poziom inteligencji za pomocą prostych eksperymentów wymagających krótkiego czasu reagowania i wrażliwości potrzebnej do odróżnienia bodźców. Badając zjawisko dziedziczności uzdolnień, Galton zauważył i opisał zjawisko tzw. „regresji do średniej”. Polega ono na ty...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy