Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

10 września 2019

NR 35 (Wrzesień 2019)

Ssaczy ogon – narzędzie do wszystkiego

0 42

Ogon budzi zachwyt i szacunek. Może być pokryty naskórkowymi łuskami i bezwłosy jak u szczura, przypominać włochatą szczotkę jak u wiewiórki lub być pękiem gęstych włosów jak u konia. Bez względu jednak na formę, jaką przybiera, przede wszystkim jest niezmiernie istotny z uwagi na funkcje, jakie pełni.

Można go znaleźć w szczątkowej lub rozbudowanej formie właściwie u każdego gatunku ssaka. Dla wielu z nich jest niezastąpionym wsparciem w trudnym środowisku życia, a repertuar funkcji, jakie może pełnić, jest po prostu zadziwiający. Pomaga w tym aż siedem wyspecjalizowanych mięśni, tworzących kompleks ogólnie nazywany mięśniem ogonowym.

Równowaga nie tylko emocjonalna


Ogon pomaga zwierzętom w pływaniu, czołganiu się, bieganiu, skakaniu, wspinaniu, kopaniu, a nawet szybowaniu i lataniu. W środowisku wodnym najbardziej przydaje się spłaszczony, taki jaki możemy znaleźć u bobra lub foki, a w jeszcze bardziej wyspecjalizowanej formie u waleni. Nawet jeśli nie działa jak napęd, to przynajmniej pomaga w obieraniu ­odpowiedniego kierunku. Na lądzie nierzadko pełni funkcję piątej kończyny. Nie bez powodu małpy czepiaki nazywane są w języku angielskim spider monkey (małpa – pająk). Zwierzęta te – ze swoim niezwykle ruchliwym i sprawnym ogonem – sprawiają wrażenie istoty posiadającej niespotykaną w świecie kręgowców liczbę nóg. Naukowcy odkryli, że objętość mózgu odpowiedzialana u tych zwierząt za kontrolę ogona jest większa niż ta zajmująca się ruchem tylnych kończyn. U wielu gatunków, zwłaszcza u kotowatych, ogon jest istotny w zachowaniu odpowiedniej równowagi i odgrywa rolę przeciwwagi, podpory lub narzędzia do manewrowania podczas bardzo szybkiego biegu, tak jak dzieje się to u geparda. Koty domowe, które z jakiegoś powodu straciły ogon, przez dłuższy czas mogą mieć problem z równowagą. Niektóre zwierzęta, takie jak kangur czy bóbr, wykorzystują natomiast tę część ciała jako podporę pomagającą utrzymać się na tylnych kończynach. Opos wirginijski transportuje za jego pomocą liście do budowy gniazda, a dziobak używa go do zakopywania tuneli.

Bogaty słownik


Kombinacje postawy, kształtu i ruchu ogona pozwalają wysyłać z jego pomocą skomplikowane informacje o stanie emocjonalnym i zamiarach zwierzęcia. Niektóre sygnały opierają się na zapachach – szczotkowaty ogon renifera rozprzestrzenia cząsteczki ostrzegawczej woni z gruczołów, a ogon hipopotama rozbryzguje kał w otoczeniu, u wiewiórki szarej natomiast roznoszony za jego pomocą zapach jest zachętą dla potencjalnego partnera. Bóbr, uderzając ogonem o powierzchnię wody i wywołując stosowne drgania, ostrzega swoich pobratymców przed nachodzącym niebezpieczeństwem. Nastroszenie sierści na ogonie wizualnie zwiększa rozmiar ciała takich zwierząt jak skunks czy kot i jest próbą odstraszenia rywala podczas odczuwanego strachu i agresji. Nawet krótki, biały ogon może nadawać ważne sygnały – królik ostrzega nim towarzyszy przed atakiem drapieżnika, a sarna nawiguje swoje potomstwo podczas ucieczki. Słynne merdanie ogonem u psa jest sygnałem szczęścia i zadowolenia, ale może oznaczać również lęk i zdenerwowanie. Wysokie i sztywne ruchy są ostrzeżeniem, a niskie i wolne towarzyszą postawie uległej. Uniesiony ogon psa sygnalizuje zainteresowanie lub jest manifestacją odwagi i dominacji, natomiast podkulony – uległości. Co ciekawe, naukowy odkryli, że merdanie ogonem jest asymetryczne – amplituda ruchów w lewo i prawo zmienia się wraz z bodźcami...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy