Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

20 maja 2020

NR 39 (Maj 2020)

Bionika. Zainspirowani naturą, zafascynowani dłońmi
Interdyscyplinarny projekt w szkole podstawowej

84

Rola nauczyciela we współczesnej szkole zmienia się coraz bardziej i z osoby przekazującej wiedzę staje się on organizatorem procesu jej przyswajania. W nauce samodzielnego zdobywania wiadomości i wyrabiania opinii na różne tematy szczególnie pomocne są aktywizujące formy pracy, spośród których projekt edukacyjny wydaje się być bardzo atrakcyjny: zarówno pod względem kształtowanych kompetencji, jak i możliwości podjęcia wielorakich interdyscyplinarnych zagadnień problemowych. Wychodząc od codziennych doświadczeń uczniów i działając poprzez tę metodę pracy, można rozwijać umiejętności kluczowe zawarte w podstawie programowej, takie jak: sprawne komunikowanie się, logiczne myślenie, korzystanie z różnych źródeł informacji, kreatywne rozwiązywanie problemów, pracę w zespole i społeczną aktywność. Są one niezwykle potrzebne w codziennym funkcjonowaniu, a także przyszłym życiu zawodowym. Dodatkowo, co ważne, projekt najczęściej kończy się wymiernym efektem w postaci prototypu, wypracowania trwałego rozwiązania – jest konkretny, co motywuje uczniów do lepszej współpracy.
Problemy poruszane w projektach mogą dotyczyć nowych dziedzin nauki i zachęcać uczniów do samodzielnego rozwijania wiedzy w tym kierunku. Jed­­­­­ną z takich dziedzin, dynamicznie rozwijających się na przestrzeni ostatnich lat, jest bionika, która zajmuje się tworzeniem urządzeń technicznych na bazie rozwiązań zaobserwowanych w przyrodzie. Najbardziej znanym przykładem jej osiągnięć jest popularny rzep przyszywany do różnych części garderoby inspirowany kwiatostanem łopianu. Każdy uczeń na pewno miał z nim do czynienia i od tej prostej obserwacji można wyjść, by pokazać, jaka była jego historia, a także uświadomić, jak duże znaczenie praktyczne odgrywa znajomość funkcjonowania przyrody.
Konspekt projektu przedstawiony w niniejszym artykule został zrealizowany w roku szkolnym 2018/2019 w ramach lekcji biologii w klasie piątej szkoły podstawowej w jednej z podpoznańskich szkół w ramach zajęć pt. Interdyscyplinarne projekty w szkole podstawowej prowadzonych na kierunku Biologia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Tematem zajęć były odnóża i kończyny – ich różnorodność w przyrodzie oraz przykłady inspiracji przełożonych ze świata zwierząt na rozwiązania wypracowane w przemyśle i medycynie. Zajęcia zostały przeprowadzone w ciągu dwóch godzin lekcyjnych, co pokazuje, że projekt nie musi być planowany na wiele odrębnych jednostek lekcyjnych i z powodzeniem można go przeprowadzić, mając do dyspozycji ograniczone możliwości czasowe. Autorzy zajęć założyli, że dzieci po ukończeniu projektu powinny pojmować przyrodę jako źródło inspiracji dla innych dziedzin działalności człowieka, takich jak medycyna i technika, a także umieć podać przykłady wytworów bioniki i ich znaczenie. 
Psychika dziecka, także na poziomie II etapu edukacyjnego, wymaga przemienności i różnorodności aktywności dla stałego skupienia uwagi, dlatego też oprócz metod podających, jaką był wykład z użyciem prezentacji, korzystano z metod oglądowych (obserwacja) i przeprowadzono heurezę. Głównym zadaniem projektu była praca w grupach mająca na celu sporządzenie projektu i skonstruowanie prototypu bionicznej kończyny spełniającej określoną funkcję. 
Bardzo ważną rolę w przekazaniu treści i stawianiu czytelnych poleceń dla grup była dopracowana prezentacja multimedialna stworzona przy pomocy darmowego szablonu ze strony https://www.slidescarnival.com/, który zagwarantował atrakcyjną szatę graficzną. Prowadzący zadbali o to, by polecenie do pracy w grupach było jasno przedstawione na slajdzie, a do odliczania czasu użyliśmy minutnika dostępnego po wpisaniu hasła „minutes timer” w serwisie YouTube. Dzięki temu uczestnicy mogli dobrze rozplanować zadania w zespole. 
Losowego podziału klasy na zespoły warto dokonać przy użyciu alternatywnego do prostego odliczania sposobu, np. losowania cukierków ze sreberkami w kolorze grupy, losowanie karteczek z wizerunkami określonych gatunków zwierząt, a jeśli w sali znajduje się jakaś plansza lub mapa można dokonać podziału, przydzielając uczniom nazwy państw i prosząc ich, by dobrali się w grupy zależnie od tego, na jakim kontynencie leży dany kraj. 
Bardzo ważną kwestią jest dobór materiałów udostępnionych uczniom do budowy prototypu. Najlepiej sprawdziły się masy plastyczne; plastelina czy modelina, która ma tę zaletę, że po ugotowaniu utwardza się i prototyp może zostać zachowany na dłużej. Mogą być one użyte jako ekwiwalent tkanek miękkich. Innymi materiałami są różnego rodzaju druty i inne twarde przedmioty symulujące kości. Ścięgna i elementy ruchome można zastąpić gumkami recepturkami. Chętnie używane były też elementy dekoracyjne, np. koraliki. Ważnym elementem projektu było podsumowanie, podczas którego osoba referująca z każdej grupy omawiała najważniejsze cechy prototypu. 
Zajęcia spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem uczniów, którzy bardzo chętnie włączyli się w pracę swoich zespołów. Wykonane modele obejmowały kończyny przystosowane do pełnienia specjalistycznych zadań. Referujący potrafili wskazać na konkretne przystosowania dłoni – zwiększona liczba palców na przykład miała być pomocna w chwytaniu śliskich przedmiotów, a elementy dekoracyjne miały służyć wabieniu potencjalnego partnera. Można mieć nadzieję, że będą oni dalej poszerzać swoją wiedzę i dostrzegać praktyczny wymiar nauki biologii, co w dalszej perspektywie zaowocuje u niektórych z nich odkryciem talentu inżyniera-bionika. 

Dziękuję Panu Tomaszowi Ordzy za umożliwienie przeprowadzenia zajęć oraz Pani Aleksandrze Walas za współpracę.

Scenariusz zajęć „Zainspirowani naturą, zafascynowani dłońmi”

  • Czas...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy