Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

19 września 2018

NR 12 (Listopad 2015)

Ekologia miasta – mądry wybór

0 673

Ekologia miasta jest jedną z prężniej rozwijających się dyscyplin wiedzy. To zrozumiałe, biorąc pod uwagę fakt ustawicznego powiększania się terenów zurba­nizowanych i zanikania tradycyjnej zabudowy wiejskiej. Coraz wyraźniej widać też, że poza szeregiem ułatwień proces ten niesie za sobą degradację przyrody oraz epidemię chorób cywilizacyjnych. Aby ograniczyć te negatywne skutki, trzeba działać świadomie, a do tego konieczna jest wiedza. 

Szczypta historii

W ostatnich dziesięcioleciach tereny miejskie wybitnie powiększyły się i nabrały znaczenia (Gawryszewski 2005, Węcławowicz i in. 2010). Przez całe wieki życie kulturalne i polityczne koncentrowało się na obszarach wiejskich, w dworach szlacheckich. W XVII i XVIII wieku zapaść gospodarcza połączona ze stopniową utratą niepodległości spowodowała jeszcze większą agraryzację Polski. W połowie XIX wieku tylko co piąty Polak był mieszczaninem, tuż przed II Wojną Światową niespełna co trzeci. Mimo wojennej zawieruchy i zniszczeń oraz późniejszej zmiany granic – Polska utraciła 164 miasta, a zyskała 256 – współczynnik urbanizacji pozostał na zbliżonym poziomie. Rychło jednak liczba mieszkańców miast zaczęła się gwałtownie powiększać, tak że w 1966 r. stanowiła już połowę ludności naszego kraju. Przyczyniły się do tego powojenne migracje, a w dalszej kolejności odgórnie planowane uprzemysłowienie. 

POLECAMY

Zwolnienie procesu urbanizacji rozpoczęło się dopiero w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Na przełomie tysiącleci osiągnęła ona maksymalny pułap 61,9%. Mimo ogólnej stagnacji nadal prężnie rozwijały się pojedyncze ośrodki o szczególnie atrakcyjnym rynku pracy. I tak w 2008 roku aż 17 miast liczyło ponad 200 tys. mieszkańców, co łącznie dało nieco ponad piątą część ludności Polski. W każdym z pięciu dominujących ośrodków – Warszawie, Krakowie, Łodzi, Wrocławiu i Poznaniu – skupionych jest obecnie ponad pół miliona ludzi. Daleko nam do metropolii, takich jak Tokio, Delhi czy Meksyk, ale standard życia zdecydowanie odbiegł od renesansowej wsi spokojnej, wsi wesołej.

Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców polskie miasta znacznie powiększyły swoją powierzchnię i zmieniły strukturę. Niegdyś miały wyraźne granice w postaci wałów ziemnych, palisad lub murów. Ich oddziaływanie na otoczenie początkowo było bardzo niewielkie, później zaś rosło w miarę wzrostu liczby otaczających je osad i przedmieść. W ostatnim stuleciu miasta rozlały się po okolicznych obszarach, a ich negatywny wpływ na otoczenie zaczął się gwałtownie rozszerzać. 

Nowe osiedla zaczęły powstawać wśród łąk i pól. Pojawiły się tam wysokie budynki i głębokie wykopy, a prace budowlane pociągnęły za sobą dewastacje i odwodnienie gleby. Z każdym dziesięcioleciem wzrastała powierzchnia zabudowana i utwardzona. Urbanizacja pociągnęła za sobą także nagromadzenie sztucznych źródeł ciepła oraz coraz większe zanieczyszczenie środowiska. Czynniki te nie pozostały bez wpływu na miejscowy klimat, faunę i florę. Miasta stały się wyspami, bardziej podobnymi do innych, odległych aglomeracji, niż do pobliskich terenów podmiejskich. 

Klimat miasta

Większe tereny zurbanizowane cechują się obecnie specyficznym klimatem (Niemelä 2013, Zimny 2005). Jednym z najłatwiej zauważalnych zjawisk jest miejska wyspa ciepła. Izotermy tworzą nad miastem koncentryczne okręgi grupujące się w śródmieściu. Różnica między najcieplejszymi dzielnicami a obszarami położonymi poza granicami zabudowy może wynosić w warunkach polskich 7–10oC, w amerykańskich metropoliach jeszcze więcej (Fortuniak 2003). Wraz ze wzrostem temperatury zmniejsza się również amplituda jej wahań. Różnice termiczne między porami dnia, ale również między porami roku są mniej spektakularne niż w krajobrazie rolniczym. 

Innymi p...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów



Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!

Przypisy