Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

20 września 2018

NR 10 (Lipiec 2015)

Muflon

Pochodzi z Azji Mniejszej. Udomowioną formę tej owcy Fenicjanie przywieźli na Korsykę i Sardynię. Wtórnie zdziczałe osobniki muflona z obydwu tych wysp wykorzystano do aklimatyzacji w wielu krajach Europy. Na ziemiach polskich pierwsze muflony przywieziono na początku XX w. Obecnie jest ich parę tysięcy i negatywnie wpływają na naszą rodzimą przyrodę.

Muflon (Ovis ammon musimon) należy do najmniejszych dzikich owiec (Ovis ammon). Dorosły samiec, czyli tryk, jest mniej więcej o 1/5 większy od samicy, mierzy do 130 cm długości i 88 cm wysokości w kłębie, a waży do 55–60 kg. Jest stosunkowo kontrastowo ubarwiony – na wierzchu i bokach tułowia dominują ciemne i bardzo ciemne odcienie brązu, natomiast brzuch, zad i dolne części kończyn są białe. Charakterystyczna dla tryków jest biała lub biaława plama na boku tułowia. Ślimy, czyli rogi, u dorosłego tryka są ślimakowato skręcone. Samica muflona, zwana owcą, jest mniejsza od tryka i mniej kontrastowo ubarwiona, jest też zazwyczaj bezrożna.

Muflon jest niemal o połowę mniejszy od największej z owiec – argali (Ovis ammon ammon), występującej w górach ­Ałtaj na pograniczu Chin, Kazachstanu i Mongolii. Samce argali dorastają do 1,25 m wysokości i prawie 2 m długości, a ważą do 200 kg. Wielkie ślimy dorastają u argali do 150, a wyjątkowo nawet do 170 cm długości. Jednak najpotężniejsze ślimy posiada bliski kuzyn argali – archar (Ovis ammon polii), znany też jako owca Marco Polo. Zamieszkuje on Pamir i południową część gór Tien-szan, a jego ślimy osiągają rekordowo nawet i 190 cm długości. 

Naturalnymi wrogami muflona w jego rodzimym areale są przede wszystkim duże ssaki drapieżne: lampart (Panthera pardus), ryś (Lynx lynx), wilk (Canis lupus) i niedźwiedź brunatny (Ursus arctos). Jag­niętom oraz dorosłym – zwłaszcza samicom – w złej kondycji fizycznej może zagrozić też orzeł przedni (Aquila chrysaeetos).

Przybysz z Azji

Muflon nie jest zupełnie obcym gatunkiem ssaka na obszarze Europy, ponieważ w plejstocenie występował także na naszym kontynencie, ale nie zdołał przetrwać okresu zlodowaceń. 

Muflon jest uważany za skrajnie zachodnią formę dzikiej owcy (Ovis ammon). Jego ojczyzną jest Azja Mniejsza i sąsiednie obszary Zakaukazia. Już w starożytności Fenicjanie dokonywali jego translokacji z obszaru Bliskiego Wschodu na niektóre wyspy w basenie Morza Śródziemnego. Muflon uznany za atrakcyjną zwierzynę łowną pojawił się ok. 8 tys. lat temu na Cyprze oraz na Korsyce i Sardynii. Według włoskich badaczy – Pedrottiego i Toso (2000) – nie były to schwytane dzikie muflony, ale osobniki oswojone, być może w procesie domestykacji morfologicznie już „zmienione”, ale później wtórnie zdziczałe. Co więcej, w ciągu kilku tysięcy lat izolacji, wytworzyły się na każdej z tych wysp odmienne fenotypy muflonów różniące się od ich przodka lub przodków z zachodniej Azji – chodzi o muflona anatoliskiego (Ovis ammon anatolica) lub/i muflona armeńskiego (Ovis ammon gmelini). Obecnie na Cyprze występuje muflon cypryjski (Ovis ammon ophion), na Sardynii Ovis ammon musimon, a na Korsyce Ovis ammon musimon var. Corsicana.

Kolejne introdukcje

W XIX w. nastała moda na osiedlanie różnych gatunków zwierząt, zwłaszcza ssaków na obszarze Europy. Około 1840 r. grupę muflonów przetransportowano z Sardynii w rejon Linzu w północnej Austrii. Poddane opiece szybko zaczęły się mnożyć, co wykorzystano do kolejnych introdukcji, jakich dokonano w połowie XIX w. na obszarze Niemiec oraz na początku drugiej połowy XIX w. na terenie dzisiejszej Słowacji i Węgier. We Włoszech – na Półwyspie Apenińskim  pierwszych introdukcji muflona dokonano również w połowie XIX w. Aklimatyzacji muflona na śródlądziu Europy sprzyjało w tym czasie wyraźne ograniczenie liczebności i areału (obszaru występowania) wilka (Canis lupus) i rysia (Lynx lynx).

Wiek XX to czas kolejnych introdukcji, m.in. w 1913 r. na Krymie. Muflona introdukowano nawet na południu Finlandii – na wysepkach Niko i Siappi oraz w Szwecji i Danii. Wprowadzono go także do obu Ameryk, gł. do USA, np. do Kalifornii i Teksasu oraz do Argentyny i Chile, a także na pacyficzny archipelag Hawajów i wyspy Kergulen na południu Oceanu Indyjskiego. 

Na Wyspach Brytyjskich do przełomu XX i XXI w. nie istniała jakakolwiek populacja muflona, ponieważ wśród Brytyjczyków panuje moda na owcę Soay (ang. Soay Sheep). Jest to zdziczała owca domowa, którą wprowadzili mniej więcej tysiąc lat temu na Wyspę Soay u wybrzeży Szkocji skandynawscy Wikingowie. Obecnie entuzjaści tej owcy wykreowali jej populacje na kilku innych wysepkach u wybrzeży Wielkiej Brytanii oraz założyli hodowle owcy Soay na brytyjskim „śródlądziu”.


W Polsce

Na obecne terytorium Polski muflon trafił najpierw w Sudety. Pierwsza introdukcja miała miejsce w Górach Sowich niedaleko Bielawy (rejon Dzierżoniowa) w 1901 r. lub 1902 r. i dotyczyła pięciu osobników. Druga – równie skuteczna – przeprowadzona była w latach 1912–1913 na obszarze Karkonoszy. Dwie kolejne zrealizowano w latach 1914 i 1921 w Górach Wałbrzyskich, a w 1928 r. w Masywie Śnieżnika. Ta ostatnia populacja wykazywała wyjątkowo silny trend wzro­
stowy, ponieważ w 1937 r. liczyła blisko 250 osobników. Wśród niemieckich właścicieli ziemskich nastała wręcz moda na posiadanie w swoich dobrach muflona i do wybuchu II wojny światowej dokonano na Dolnym Śląsku jeszcze kilku innych introdukcji tej owcy.

Na obszarze dzisiejszej wschodniej Polski pierwszej introdukcji muflona dokonano w rejonie podkarpackim: w 1935 r. introdukcji osiem muflonów dokonano nieopodal Starzawy k. Przemyśla. Introdukcja była skuteczna, gdyż latem 1939 r. stwierdzono tam ponad 20 muflonów. Zawierucha wojenna i brak odpowiedniego nadzoru spowodowały, że ostatnie osobniki z tej grupy żyły do 1944 r. Muflona wprowadzono także do Lasów Spalskich nad środkową Pilicą: w 1937 r. sprowadzono tu sześć osobników, ale wybuch II wojny światowej uniemożliwił kolejny etap planowanej introdukcji. Pod koniec lat 30. XX w. miała miejsce także introdukcja muflona na Kaszubach. Wypuszczono wówczas 9 osobników, ale chłodny i wilgotny nadmorski klimat oraz prawdopodobne przypadki kłusownictwa doprowadziły do zaniku tej populacji. Ostatnie muflony obserwowano tam w 1946 r.

W okresie II wojny światowej okupacyjne władze niemieckie, zachęcone wcześniejszymi sukcesami introdukcji muflona na terytorium Rzeszy, dokonały wsiedleń tej owcy na obszarze Wielkopolski, włączo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy