Dołącz do czytelników
Brak wyników

Laboratorium

22 sierpnia 2018

NR 16 (Lipiec 2016)

Skrzyp. Roślina z przeszłości

0 50

Paleontologia jest dziedziną wiedzy zajmującą się organizmami kopalnymi. Dzięki niej możemy wnioskować na podstawie badania skamieniałości i innych śladów pozostawionych przez organizmy żyjące w przeszłości o tym, jak wyglądało życie na Ziemi w minionych epokach geologicznych.

Interesujące jest, że kiedy mówimy o skamieniałościach, mamy najczęściej na myśli jedynie pozostałości zwierzęce. A przecież wśród organizmów kopalnych możemy znaleźć także bardzo interesujące grupy roślin. Niektóre z nich wymarły całkowicie, np. ryniofity Rhyniophyta, będące prawdopodobnie pierwszymi roślinami lądowymi, wywodzące się z nich trymerofity Trimerophyta, późniejsze zosterofilofity Zosterophyllophyta i wiele innych [1]. 

Istnieją też grupy roślin, które mimo że dawniej były bardzo liczne, to dziś są reprezentowane przez niewielką liczbę gatunków. Tak jest w przypadku skrzypowych Equisetopsida – większa część znanych nam gatunków należących do tej klasy to rośliny kopalne. Trzeba tu wspomnieć o praskrzypach Hyeniales, klinolistach Sphenophyllales, czy kalamitach Calamitales [2]. Te ostatnie były okazałymi roślinami o pokroju drzewiastym. Ich wysokość dochodziła do 30 m i stanowiły ważny element lasów w okresie karbonu (około 300 mln lat temu). 

Wszystkie żyjące obecnie skrzypowe należą do rodzaju skrzypów Equisetum obejmującego jedynie 15 gatunków [3]. Jako gatunek typowy przyjęto skrzyp bagienny Equisetum fluviatile. W środowisku naturalnym Polski spotkać można także innych przedstawicieli tego rodzaju, m.in. skrzyp olbrzymi Equisetum telmateia, skrzyp leśny Equisetum sylvaticum, skrzyp zimowy Equisetum hyemale, skrzyp łąkowy Equisetum pratense i inne.

Skrzypy z wielu powodów są bardzo interesującymi roślinami. Dlatego myślę, że zasługują one na to by przyjrzeć się im bliżej. 

Obserwacje

W niniejszym artykule opiszę obserwacje, jakie można poczynić w odniesieniu do często występującego skrzypu polnego Equisetum arvense. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, by badać także inne gatunki, ale wybrałem właśnie ten, ponieważ można go spotkać w łatwo dostępnych miejscach, takich jak np. wilgotne łąki, skarpy, nasypy kolejowe i inne.

Skrzypy wytwarzają kłącza, które rosną mniej więcej poziomo na pewnej głębokości pod ziemią. Z kłączy wyrastają pionowo nadziemne pędy. Pędy pod- i nadziemne są tworzone przez występujące na przemian człony długie (międzywęźla) i krótkie (węzły). Z węzłów kłącza wyrastają korzenie, natomiast z węzłów pędu nadziemnego liście i rozgałęzienia pędu. Budowa pędu skrzypu jest charakterystyczna: położona w centrum luźna tkanka miękiszowa w miarę wzrostu ulega degeneracji, co pociąga za sobą powstanie dużego kanału rdzeniowego (fot. 1). Jak widać, wokół niego rozmieszczone są też mniejsze kanały: położone w obrębie kory pierwotnej kanały walekularne, towarzyszące wiązkom przewodzącym kanały karynalne [4].

Specyficzne dla tej grupy roślin jest to, że zarówno liście, jak i odgałęzienia są osadzone zawsze w okółkach.
U wielu przedstawicieli rodzaju skrzypów, m.in. u opisywanego tutaj skrzypu polnego, każde kłącze wytwarza w ciągu roku dwa rodzaje pędów nadziemnych: zarodnionośne i płonne (asymilacyjne). 

Pędy zarodnionośne pojawiają się wiosną, najczęściej w okresie od marca do maja i osiągają wysokość kilkunastu centymetrów. Ich wygląd pozwala natychmiast uwierzyć, że skrzypy są pozostałością świata roślin minionych epok. Łodygi roślin są bezzieleniowe, praktycznie pozbawione chlorofilu – korzystają z substancji odżywczych zgromadzonych w kłączu [fot. 2].

Drobne liście wyrastające z węzłów są zrośnięte w kielichowate pochwy, czasem lekko rozdęte. Najbardziej rzucającym się w oczy szczegółem budowy pędu jest osadzony na jego szczycie kłos zarodnionośny nazywany inaczej strobilem (fot. 3).


Fot. 1 – Przekrój pędu nadziemnego skrzypu polnego; a – epiderma, b – miękisz asymilacyjny, c – kanał walekularny, d – kanał karynalny, e – wiązka przewodząca, f – kanał rdzeniowy; skala – 1 mm


Fot. 2 – Pędy zarodnionośne skrzypu polnego


Fot. 3 – Kłos zarodnionośny skrzypu polnego


Fot. 4 – Przekrój kłosa zarodnionośnego skrzypu polnego


Fot. 5 – Tarczowate liście zarodnionośne skrzypu polnego; str...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy