Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

30 czerwca 2021

NR 45 (Lipiec 2021)

Sztuka jako narzędzie do poznawania praw biologii – międzynarodowy projekt STEAM realizowany za pomocą platformy eTwinning

20

auczanie ekologii to niełatwa sztuka, w której uczniowie powinni zanurzać się już od pierwszych lekcji, najpierw przyrody, a następnie pozostałych przedmiotów science. Ta nauka, badająca interakcje i zależności, to dla uczącego wyzwanie. Szczególnie w sytuacji, gdy w programach nauczania biologii wskazuje się pojedyncze jednostki klasyfikacyjne, a dopiero pod koniec programu w kl. 8 mówi się o kontekstach współwystępowania organizmów. Holistyczne ujęcie praw ekologicznych i wprowadzanie ich do lekcji stopniowo od klasy czwartej i utrwalanie w kolejnych latach pozwala uczniom szybciej dostrzec nieliniowość biologii, ekologii czy ewolucji, ale jej wielowymiarowość i przenikanie się.
 

POLECAMY

Schemat 1. Oś czasu projektu realizowanego przez szkoły podstawowe z Portugalii, Turcji i Polski we współpracy z uczelniami wyższymi


Pracując właśnie w ten sposób, dochodzę do mo­mentu, w którym dział ekologii w ósmej klasie został zrea­­­­­­lizowany np. w trakcie czterodniowego wyjazdu naukowego na Ekologiczną Szkołę w Bory Tucholskie (w okresie przed pandemią), przez zakodowanie EKOświata w Minecraft czy poprzez zbudowanie makiety lasu strefy umiarkowanej ze zdalnie zrealizowanymi zajęciami z kodowania systemu Arduino. Działania te były także częściami międzynarodowych projektów realizowanych dzięki narzędziom eTwinning.
W ramach projektu o tytule „Wild networking – WiFi of trees and fungi”, który realizowany był w roku szkolnym 2020/2021, poruszano treści, które w różnorodny sposób dotyczyły zależności przyrodniczych. Uczniowie poprzez różne metody i narzędzia, a także zastosowane podejścia STEAM, poznali pojęcie holobiontu i założenia prac Lynn Margulis, która pisze o tzw. symbiotycznej planecie.
 

Schemat 2. Mapa myśli przedstawiająca działania w ramach projektu


Wytyczając linię czasową najważniejszych wydarzeń rocznego projektu poprzez nasze działania, chcieliśmy pokazać, że sztuka i zajęcia artystyczne mogą stać się narzędziem do interpretacji praw nauki. W związku z tym zorganizowanie pleneru sci-art było pierwszym zadaniem dla zespołów projektowych.
Dzięki zajęciom szkolnym, a także spotkaniom z pracownikami uczelni wyższych, powstała naukowo-artystyczna opowieść o interakcjach symbiotycznych obserwowanych w ogrodzie i szkolnym parku. Strategicznym celem projektu było uświadomienie uczniom, że w sieci różnych interakcji symbiotycznych zachodzi komunikacja między organizmami (partnerami tych interakcji), oraz że sposoby komunikacji między roślinami a grzybami stanowią ewolucyjnie sprawdzone rozwiązania, które mogą być wzorcem do stworzenia przez człowieka nowych technologii. Do realizacji tego celu wykorzystano nowe odkrycia z badań eksperymentalnych dotyczące procesu komunikacji między roślinami i grzybami, jednak punktem wyjścia była rozmowa na temat mikoryzy. Ta wiedza i faktyczna obserwacja zależności podczas zajęć terenowych oraz zwizualizowanie jej w formie rysunków jest niezbędna, aby uczeń mógł zrozumieć miejsce człowieka w przyrodzie i świadomie włączyć się do jej poznawania i ochrony.
Dla uczniów przygotowano trzy typy zajęć: warsztat naukowy w terenie, plener naukowo-artystyczny w ogrodzie szkolnym i spotkania online z naukowcem.
Podczas warsztatów terenowych uczniowie poznali informacje o budowie grzybów, wymianie informacji między siecią grzybową i roślinami oraz efektach tej wymiany w kontekście osobniczym i ekosystemalnym. Uczniowie i nauczyciele określali podobieństwa i różnice współpracy tych organizmów z siecią internetową, a także odpowiadali na pytanie, czy w świecie przyrody występują hakerzy. Następnie uczniowie pod opieką artysty i nauczyciela biologii, plastyki i języka angielskiego przedstawiali na kartce fakty biologiczne opisujące i wyjaśniające funkcjonowanie sieci interakcji biotycznych w ogrodzie szkolnym. Uczniowie podczas warsztatów nie mogli korzystać z zasobów internetu, do dyspozycji mieli przewodniki i atlasy na temat grzybów i roślin. Na wykonanie pracy uczniowie otrzymali 90 minut. Po zakończeniu praktycznej części warsztatów uczniowie oddali swoje prace. Z kolei po powrocie do domu uczestniczyli w spotkaniu online z naukowcem prowadzącym badania dotyczące mechanizmów fizjologicznych i efektów ekologicznych procesu komunikacji między roślinami a grzybami. Podczas tych zajęć część prac uczniów została zinterpretowana, kolejne także podlegały analizie i w każdej z nich sprawdzano obecność informacji biologicznych opisujących interakcje symbiotyczne. W działach uczniów analizowano użyte przez nich metafory, symbole i zabiegi malarskie, które służyły do przedstawienia praw biologii opisujących rzeczywistość przyrodniczą.
 

Schemat 3. Wyszczególnione kategorie prac na podstawie analizy rysunków powstałych podczas pleneru sci-art

 

Rys. 1. Jedna z prac, która powstała w ramach pleneru sci-art zrealizowanego we współpracy Szkoły Podstawowej im. Kazimierza Nowaka w Dąbrówce a Pracownią Projektów i Badań Transdyscyplinarnych, UAP


Efektem tej części projektu edukacyjnego „Wild networking – WiFi of plants and fungi” są zapisy uczniów w postaci obrazów. Przedstawione na nich informacje dotyczyły powstawania interakcji, ryzosfery, procesu komunikacji między roślinami i grzybami, różnorodności interakcji w ekosystemie i udziału w nich człowieka. Wśród zasto­sowanych przez uczniów wyrazów artys­tycznych znalazły się np. symbol serca i kolor czerwony, który informuje o dobrej kondycji rośliny (efekt współpracy między strzępkami grzyba a korzeniami rośliny),...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy