Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju

10 września 2018

NR 13 (Styczeń 2016)

Zdecydowanie więcej niż zwykła aktywność

0 22

Wszyscy jesteśmy mniej lub bardziej aktywni – codziennie wstajemy i realizujemy dziesiątki, a nawet setki zadań w pracy i w domu. Czy jesteśmy w tych działaniach proaktywni? Czy powinniśmy tacy być? Czym jest proaktywność i w jaki sposób może być ona przydatna w naszym życiu?

Proaktywność to termin stosun­kowo nowy. Został on rozpow­szechniony przez S. R. Coveya, amerykańskiego specjalistę od zarządzania i przywództwa. Opiera się jednak na znacznie starszych pracach V. Frankla, austriackiego psychiatry, psychoterapeuty, który w czasie II wojny światowej był więźniem obozów koncentracyjnych. Czerpiąc z własnego, skrajnie trudnego doświadczenia życiowego, Frankl doszedł do wniosku, że w każdej sytuacji człowiek ma możliwość wyboru. Wybór opiera się na naszej interpretacji danego zdarzenia, na tym, jakie znaczenie mu nadamy, odnosząc się do własnych doświadczeń, wartości, samoświadomości, sumienia, wyobraźni, wolnej woli. 

Oznacza to, że nasze zachowania nie są efektem warunków zewnętrznych. Nie jesteśmy kontrolowani przez otoczenie czy innych ludzi. Sami podejmujemy decyzje i działamy. W najbardziej ogólnym ujęciu postawa proaktywna jest braniem odpowiedzialności za własne życie. Jak jeszcze można rozumieć proaktywność? To koncentrowanie się na możliwościach, poszukiwanie wpływu na sytuację i realnych rozwiązań, przejmowanie inicjatywy, dążenie do realizowania własnych pomysłów, planów, zmian, kształtowanie swojego otoczenia. Proaktywność to warunek konieczny i jednocześnie bazowy mechanizm zmiany, rozwoju osobistego, skutecznego działania.

Zastanów się:

  • Jak rozumiesz proaktywność? Czym ona dla ciebie jest? 
  • Jakie dostrzegasz korzyści płynące z takiej postawy? 
  • Jakie kojarzą ci się z nią zagrożenia i obciążenia?

Proaktywny kontra reaktywny

Aby jeszcze lepiej zrozumieć, czym jest proaktywność, warto zestawić ją ze skrajnie odmienną postawą – z reaktywnością. Reaktywność to poczucie braku wpływu na własne życie, upatrywanie przyczyn swoich zachowań w czynnikach zewnętrznych. Co lub kto w ocenie osoby reaktywnej będzie ponosił odpowiedzialność za to, co przydarza się w jej życiu? Po pierwsze, geny. „Taki już jestem. Tak już mam. Taki się urodziłem. Jestem taki jak moja matka. Nic na to nie poradzę” – powie osoba reaktywna, kiedy sytuacja wymagać będzie od niej jakiejś zmiany. Po drugie, wychowanie i doświadczenia z dzieciństwa. Tu pojawią się wytłumaczenia, że „źle mnie wychowali”, „to wszystko przez moich rodziców”. Po trzecie, szeroko rozumiane otoczenie, czyli inni ludzie, system, przepisy, pogoda itp. Każdy z tych wariantów jest przykładem myślenia deterministycznego, które zakłada, że musimy w taki czy inny sposób zareagować na określony bodziec. Takie przekonanie pozwala człowiekowi reaktywnemu zrzucać na innych winę za swoje postępowanie, zaniechania czy emocje. 

Człowiek proaktywny będzie zachowywał się w przeciwny sposób. Będzie angażował się w przeciwdziałanie negatywnym wpływom otoczenia. Geny będą dla niego potencjałem do rozwoju, a jako osoba dorosła będzie samodzielnie budował własny charakter i szukał dobrych dla siebie wzorców. Dzieciństwo i metody wychowawcze swoich rodziców potraktuje jako swoją historię, czyli etap już dawno zamknięty. 

Odpowiedz sobie szczerze na pytania:

  • Czy znasz ludzi, którzy podchodzą do życia w reaktywny sposób?  
  • Jak najczęściej tłumaczą swoje zachowania, swoją życiową sytuację? Kogo za nie obwiniają?
  • Jak deterministyczne myślenie wpły­wa na ich zachowania? W jaki sposób reagują na problemy? Jak odnoszą się do zmian, które pojawiają się w ich życiu?
  • Czy tobie często towarzyszy postawa reaktywna? W jakich sytuacjach najczęściej?
  • W czym reaktywność ci przeszkadza? A jakie płyną z niej dla ciebie korzyści?

Przyjąć odpowiedzialność

Każdy z nas, jeśli tylko zechce, może być proaktywny. Pierwszy krok to zaakceptowanie odpowiedzialności za własne życie – nie po to jednak, aby pielęgnować w sobie poc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy