Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekosystem

8 sierpnia 2018

NR 18 (Listopad 2016)

Lodowe ekosystemy z drapieżnikami w skali mikro

224

Miłośnikom filmów o wyprawach górskich czy turystom pływającym statkami wzdłuż lodowców nawet nie przychodzi do głowy, że te bryły lodu, które widzą, są miejscem życia wielu organizmów. Lodowce zachwycają nie tylko swoim pięknem, ale też procesami biologicznymi wzbudzającymi w ostatnich latach znacznie większe zainteresowanie. Lodowce oraz czapa lodowa to magazyn wody słodkiej, który obejmuje 10% powierzchni naszej planety. Ze względu na krajobraz i surowy klimat na lodowcach naukowcy doszukują się tam analogii do oblodzonych księżyców w naszym układzie słonecznym, takich jak Tytan czy Europa. Wielkie koncerny czekają na topnienie lodu morskiego i ułatwienie dostępu do zasobów naturalnych. Cierpliwi biolodzy z kolei zbierają materiał z powierzchni lodu, zastanawiają się, co może tam żyć, i szukają życia w tym ekstremalnym środowisku.

Życie nie ma granic

Od lat wiadomo, że niemalże w każdym miejscu na Ziemi możemy znaleźć organizmy żywe. Spektrum jest dość szerokie, bo życie znajdziemy przy kominach hydrotermalnych z temperaturami powyżej 100o Celsjusza, w starych kanałach kopalnianych na głębokości 3 km, a nawet w rowie mariańskim na dnie oceanu na głębokości 11 km. Ale istnieją ekstremalne miejsca, które ze względu na szybko zachodzące zmiany klimatu powinniśmy poznać jako pierwsze. Są to lodowce, to one decydują w znacznej mierze o funkcjonowaniu innych ekosystemów. Dostarczają słodką wodę do oceanów, cofają się i tworzą miejsca dla formacji roślinnych, odbijają promienie słoneczne, dzięki czemu nasza planeta mniej się nagrzewa. Jednak znikają w szybkim tempie i badania tego typu miejsc powinny być naukowym priorytetem. Mimo że: 

  • powierzchnia lodowców topnieje tylko w trakcie krótkiego lata, 
  • temperatury w tym okresie oscylują na powierzchni lodu wokół 1 stopnia Celsjusza, 
  • lodowce są położone w miejscach wysokich dawek promieniowania UV, 
  • spływ wody na powierzchni kształtuje dynamiczny charakter tego miejsca, 

lodowce są domem dla wielu organizmów. Życie na powierzchni lodowców nie ogranicza się tylko do organizmów jednokomórkowych. Można tam znaleźć także zwierzęta, takie jak niesporczaki (Tardigrada), wrotki (Rotifera) czy skoczogonki (Collembola). Wszystkie te organizmy to prawdziwe ekstremofile, są aktywne w trakcie lata i zamarzają na resztę roku w oczekiwaniu na kolejny sezon letni.

Kriokonity

Oglądając zdjęcia powierzchni lodowców, warto zwrócić uwagę na ciemny pył na ich powierzchni. Razem z wiatrem na powierzchnię lodowców dostarczany jest materiał pochodzenia naturalnego (z pobliskich gór lub z tundry) lub też antropogenicznego (zanieczyszczenia). Warto sobie wyobrazić, że pierwsze przed tym pyłem, na powierzchni lodowców były cyjanobakterie, które tam żyją. Produkują one pewnego rodzaju śluz, który zlepia drobinki mineralne. W ten sposób tworzą się niewielkie granulki. Każda taka granulka to prawdziwy mikrokosmos, poza cyjanobakteriami i drobinkami mineralnymi żyją tam inne bakterie, glony i grzyby, które tolerują niskie temperatury. Mamy więc do czynienia z prawdziwym ekstremofilnym konsorcjum mikroorganizmów. W miejscach dużej ilości pyłu oraz granulek pochłaniane jest więcej promieni słonecznych (ze względu na ciemną barwę), wtedy wytapiają się niewielkie oczka wodne nazywane kriokonitami. W literaturze naukowej kriokonitem nazywane są te małe granulki, czyli konsorcja mikroorganizmów. W Polsce przyjęło się nazywać kriokonitami oczka wodne z ciemnym osadem na dnie, które z kolei w literaturze naukowej nazywane są cryoconite holes. Kriokonity są jednym z najbardziej ekstremalnych ekosystemów na Ziemi. Zdarza się, że w czasie doby mogą zamarzać do dna i po kilku godzinach się roztopić, a organizmy w nich są dalej aktywne. Zdarza się też tak, że nowo uformowany kriokonit po dwóch dniach w wyniku topnienia zostaje zniszczony, a osad z niego rozprowadzony po powierzchni lodu. To z kolei umożliwia formowanie nowych oczek i sprzyja zasiedlaniu nowych miejsc przez mikroorganizmy. 

Lodowe mikrorelacje

Niektóre kriokonity są wielkości kufla piwa, na dnie którego znajduje się czarny osad. Mimo to możemy w nich obserwować takie same relacje jak w wielkich ekosystemach leśnych. Różnica to skala, największe drapieżniki kriokonitów mają zwykle 0,2 milimetra. W kriokonitach możemy znal...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy