Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia rozwoju

2 lipca 2018

NR 25 (Styczeń 2018)

Byle za długo nie zwlekać, czyli jak radzić sobie z prokrastynacją

0 48

Zadania, za które nie sposób się zabrać mimo tego, że termin ich realizacji już dawno minął. Wciąż niezrealizowane plany i marzenia. Działania wiecznie odkładane na później. Rozpoczynanie kolejnych przedsięwzięć i porzucanie ich niekończonych. To zwykłe lenistwo? A może już prokrastynacja? Czym ona dokładnie jest i jak można z nią walczyć?

Prokrastynacja to termin rozpowszechniony przez Timothy’ego Pychyla, kanadyjskiego psychologa i badacza tego zjawiska. Oznacza ona silną tendencję, aby odwlekać w czasie lub przekładać realizację ważnych, pilnych, wcześniej zaplanowanych działań. Takie opóźnianie nie tylko nie ma racjonalnego uzasadnienia, ale dodatkowo dzieje się mimo pełnej świadomości jego negatywnych skutków – permanentnego stresu, wszechobecnego napięcia emocjonalnego, dyskomfortu robienia wszystkiego na ostatnią chwilę, pogorszenia skuteczności działania, obniżenia jakości efektów pracy, mniejszego zadowolenia z siebie, utraty różnych życiowych możliwości, zahamowania rozwoju osobistego.

Prokrastynacja jest zjawiskiem coraz bardziej powszechnym. Według szacunków, opartych na arkuszach samoobserwacji, problem prokrastynacji dotyczy nawet ok. 20% populacji. Takie osoby mają bardzo duże trudności z zabraniem się do pracy. Wykonanie ważnych zadań odkładają na później, a czas, którym dysponują, poświęcają na zajęcia nieważne i często niepotrzebne. To wszystko sprawia, że żyją w nieustannym stresie i „niedoczasie”. Mają poczucie winy, wyrzuty sumienia i męczą się z powodu swojego zachowania.

Zwykłe lenistwo?

Choć prokrastynacja to termin spopularyzowany na przestrzeni ostatnich blisko 20 lat, w dalszym ciągu obecne jest przekonanie, że to wymówka albo naukowa nazwa lenistwa czy też słabej woli. Wiele osób do końca nie wierzy, że istnieje naprawdę i stanowi bardzo poważną niedogodność. Badacze traktują ją jako problem o charakterze zaburzenia lub jeden z symptomów czy powikłań różnych trudności psychicznych, np. dystymii, depresji, ADHD, zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości. Dlaczego uznają ją za zaburzenie? Ponieważ ma patologiczne skutki i przebieg – schemat jest powtarzalny, a sam proces upośledza życie osoby, u której jest obecna. Wiążą ją również z działaniem dwóch struktur w naszym ośrodkowym układzie nerwowym – korą przedczołową i układem limbicznym. Układ limbiczny odpowiada
 

Sprawdź, ile poniższych stwierdzeń jest zgodnych z twoimi przekonaniami lub zachowaniami.

  • Często zwlekasz z wykonaniem zadania do ostatniej chwili.
  • Masz problem z zarządzaniem sobą i w konsekwencji brakuje ci czasu na realizację wielu aktywności.
  • Nie umiesz ustalać priorytetów i dlatego zamiast zająć się najważniejszymi i najpilniejszymi sprawami, zabierasz się do pracy, zaczynając od zadań mało ważnych lub takich, które mogą poczekać.
  • Masz na koncie wiele doskonałych pomysłów, których nie zrealizowałeś i w zasadzie nie wiesz, dlaczego tak się stało.
  • Myślisz, że mógłbyś wiele osiągnąć, gdybyś tylko miał silniejsze samozaparcie lub znalazł osobę, która dopilnowałaby ciebie i twoich działań. 
  • Często składasz samemu sobie lub innym obietnice bez pokrycia.
  • Towarzyszy ci przekonanie, że i tak zawsze ze wszystkim zdążysz, choć przeszkadza ci, że właściwie za większość rzeczy zabierasz się po upływie wyznaczonego terminu. 
  • Kiedy masz zacząć pracę, z łatwością znajdujesz mnóstwo powodów, aby odłożyć ją na później.
  • Łatwiej zmobilizować ci się do tych obowiązków, za których niewykonanie grozi ci sroga kara.
  • Często zamiast zabrać się za pracę, zajmujesz się przyjemnościami lub rzeczami bez znaczenia. 
  • Zdarza ci się czekać na odpowiedni moment, na wenę, aby móc zacząć pracę.
  • Masz poczucie, że czas ulatuje ci między palcami, a ty często nawet nie wiesz, na co go straciłeś.
  • Koncentrujesz się jedynie na zadaniach i celach krótkoterminowych. Do tych, które wymagają dłuższego czasu na realizację, nawet nie wiesz, jak miałbyś się zabrać.

Jeśli przynajmniej sześć z powyższych stwierdzeń jest ci bliskich, to być może zagraża ci prokrastynacja.

za emocje i impulsywność. Jego aktywność sprawia, że będziemy dążyć do uzyskania natychmiastowej nagrody. Kora przedczołowa to obszar, którego zadaniem jest zarządzanie naszym zachowaniem i uwagą. Dzięki niemu jesteśmy w stanie zaplanować działanie, rozpocząć jego realizację, monitorować je na bieżąco i powstrzymać się przed tym, co może rozproszyć. Zakłada się, że u osoby, która doświadcza prokrastynacji, przeważa wpływ układu limbicznego na jej zachowanie.

Różne przyczyny

Z prokrastynacją łatwiej sobie poradzić, kiedy zrozumie się jej złożone podłoże. Część psychologów twierdzi, że to zachowanie może mieć swoje źródło w dzieciństwie. Zbytnie kontrolowanie dziecka, narzucanie mu we wszystkich jego działaniach ram nie uczy go samodzielnego planowania i realnego gospodarowania czasem. Zbyt wysokie oczekiwania, brak akceptacji dla błędów i oczekiwanie perfekcyjności, każe bać się porażek. A jeśli chce się uniknąć niepowodzenia, wystarczy unikać działania. Co więcej, jeśli praca będzie wykonana w ostatnim momencie, to niedoskonałe jej efekty łatwo będzie usprawiedliwić obiektywnym czynnikiem – za małą ilością czasu – i nie naruszać siebie i swoich kompetencji.

Inni znawcy tematu zakładają, że osoby narażone na prokrastynację to ludzie, którzy doskonale odnajdują się w sytuacji dużego stresu i dopiero dostateczny wzrost napięcia pozwala im zmobilizować się do działania. Są też zwolennicy teorii, że prokrastynację powoduje któraś z pięciu grup lęków. Mogą one występować pojedynczo lub równolegle. Wśród nich wymienienia się:

  1. Lęk przed oceną i porażką. Jest on obecny u osób, które myślą, że są niewystarczająco dobre, uważają, że nie są w stanie spełnić oczekiwań innych. Martwią się, jak ich zachowanie od­biorą inni. Konsekwencją tych obaw jest zaangażowanie się w nadmierne przygotowywanie, sprawdzanie, upew­nianie i zwlekanie lub zaniechanie właściwego działania. 
  2. Lęk przed sukce...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy