Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

21 maja 2019

NR 33 (Maj 2019)

Dalej w świat, czyli lekcja o budowie i znaczeniu owoców

316

Czy pomidor to owoc czy warzywo? Skąd nasienie ma siłę, by kiełkować pod ziemią? Dokąd lecą nasiona dmuchawca? Dzisiejsza lekcja biologii w klasie piątej przyniesie odpowiedzi na te i inne dziecięce pytania.

Czerwiec jest bardzo dobrym momentem, by zgodnie z programem wprowadzać uczniów w zagadnienia dotyczące świata roślin, sposobów ich rozmnażania i rozprzestrzeniania się. Oczywiście większy wybór smakowitych pomocy naukowych mielibyśmy we wrześniu i w październiku, teraz jednak możemy obserwować, jak kwiaty powoli przekwitają i przekształcają się w owoce. Poza tym z początkiem czerwca na straganach i w naszych ogródkach pojawiają się pierwsze czereśnie, truskawki, maliny, porzeczki... Można kupić też zielone strąki groszku. Bardziej dyskretnie owocować zaczynają drzewa i krzewy w sąsiadującym ze szkołą parku. Unoszący nasiona biały topolowy puch powleka trawniki, z wiązów i klonów osypują się oskrzydlone orzeszki, na lilakach formują się wydłużone torebki, a na kasztanowcach torebki koliste i kolczaste. W zaroślach ukrywają się dawno już przekwitłe rośliny zielne, z których najłatwiejsze do obserwacji owoce ma chyba czosnaczek. Na trawniku znajdziemy „dmuchawce” mniszka lekarskiego i „serduszka” tasznika pospolitego, na łące – pierwsze ozdobione dzióbkiem niełupki jaskrów. Pamiętajmy też o ubiegłorocznych zbiorach przyrodniczych. Może trafią się nam żołędzie, kasztany, jarzębina. Zdobycie orzechów laskowych i włoskich to pestka.

Lekcje biologii to dobry moment na przybliżenie i połączenie ze sobą pojęć oraz zjawisk znanych dzieciom z życia codziennego. W niektórych przypadkach będziemy musieli zmierzyć się z utrwalonymi, również wśród dorosłych, błędami. Co wspólnego mają kwiaty i owoce? Zagadnienie zilustrować może pospolity tasznik, na którego pędach powyższe organy znajdują się na różnych etapach tworzenia. On też, przy ewentualnej pomocy innych roślin dziko rosnących, uzmysłowi dzieciom, że owoce nie muszą być spektakularne – duże, kolorowe i soczyste. Na przykładzie pomidora wyjaśnimy natomiast botaniczną koncepcję owocu, rozumianego jako organ chroniący nasiona i przyczyniający się do ich rozprzestrzeniania. Dla niektórych dzieci może być zaskoczeniem, że jest jednocześnie warzywem i owocem. W końcu ostatecznie rozprawimy się z teorią, że szyszki to owoce sosny lub świerku. Wspominaliśmy o tym omawiając grupę nagonasiennych, ale przecież teraz widzimy, jak zbudowane są prawdziwe owoce. Poza tym repetitio mater studiorum est.

Po co właściwie są owoce i ukryte w nich nasiona? Jeśli nasi uczniowie się zastanowią, sami na to pytanie odpowiedzą. Siali przecież na wcześniejszych etapach edukacji „żytko wielkanocne” i robili ozdoby z rzeżuchy. Teraz mogą dokładniej przyjrzeć się wewnętrznej budowie nasienia fasoli i wyszukać, gdzie właściwie znajduje się młoda roślinka. Z tematem kiełkowania nasion nieodłącznie związane jest zagadnienie rozsiewania się ich w przestrzeni. Terminy anemo- czy hydrochoria są naturalnie zbyt trudne na tym etapie edukacji. Warto jednak zwrócić uwagę na strategie prezentowane przez różne gatunki, zwłaszcza, że sporo z nich jest dobrze znanych z życia codziennego. Każdy maluch dmuchał przecież w „dmuchawce”, wiele dzieci obrzucało się „rzepami” i ze zgrozą obserwowało ptaki zjadające czereśnie z drzewa. Analiza tych zdarzeń pozwoli zrozumieć, skąd wzięły się młode rośliny na hałdzie piasku stojącej od pół roku w kącie podwórza. Od tego już tylko o krok do pytania, jak powstaje las na porzuconym polu lub zboczu wygasłego wulkanu.
 

POLECAMY

Temat zajęć: Cechy roślin okrytonasiennych. Budowa owocu.
Grupa docelowa 5 klasa
Formy i metody pracy pogadanka, obserwacja przyrodnicza, pokaz
Środki dydaktyczne  karty pracy, lupy, nóż, szalki, owocujące pędy (tasznika, klonu, mniszka i innego gatunku dziko rosnącego), owoce (ogórek, pomidor, czereśnia, orzech włoski i inne), zdjęcia owoców (kokos, łopian), szyszka sosny, nasiona (np. kasztanowca, grochu, maku, dyni, kawy, fasoli), namoczone ziarno fasoli, kiełki roślin (wyhodowane przez uczniów w ramach zadania dodatkowego na szóstkę lub zakupione w sklepie), rzep krawiecki, talerzyk z ziemią, słoik z wodą. Dodatkowo dla chętnych - cebula, kłącze (np. imbiru), bulwa (ziemniaka), rozłogi (np. truskawki).
Czas realizacji 45 minut
Miejsce realizacji sala lekcyjna



Przebieg zajęć:

  • Nauczyciel pyta dzieci, dlaczego rośliny tworzą kwiaty. Pokrótce tłumaczy, w jaki sposób powstaje z nich owoc, wprowadzając przy tym termin zalążnia. Rozdaje uczniom lupy oraz pędy tasznika. Uczniowie obserwują je i wykonują pierwsze zadanie z karty.
  • Nauczyciel pyta dzieci, jakie znają owoce i czym się one różnią (używając nazw owoce suche i mięsiste). Na bieżąco pokazuje wymieniane owoce (o ile je posiada w zbiorze). Później prezentuje te owoce, które jeszcze nie zostały wspomniane, w tym owoce na pędach roślin dziko rosnących.
  • Nauczyciel pokazuje pomidora i ogórka – pyta, czy to też są owoce. Prawdopodobnie część dzieci powie, że są to warzywa. W takiej sytuacji nauczyciel tłumaczy, że kucharze używają nazwy o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy