Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

30 stycznia 2019

NR 31 (Styczeń 2019)

Jak pokazać to, co niewidzialne, czyli scenariusz pt. „Składniki chemiczne organizmów”

500

Wrzesień 2018 r. przyniósł wiele nowego zarówno uczniom, jak i nauczycielom. Ze względu na wprowadzaną obecnie reformę oświaty zmianie uległa podstawa programowa, a także programy nauczania przedmiotów przyrodniczych. W zeszłym roku po raz pierwszy od prawie dwudziestu lat w planie lekcji piątoklasistów pojawiła się biologia. Obecni jedenastolatkowie oraz ich o rok młodsi koledzy, którzy trafili do ławek w ramach prób obniżenia wieku szkolnego, będą musieli zmierzyć się z zagadnieniami dotyczącymi między innymi czynności życiowych organizmów. Część tematów może być dla nich dość skomplikowana i abstrakcyjna. Do tej grupy należy niewątpliwie znaczenie pierwiastków oraz związków chemicznych dla żywych organizmów. Jak przybliżyć uczniom tego typu treści? Dróg z pewnością jest wiele, najprościej jednak w sposób obrazowy – poprzez pogadankę ilustrowaną ciekawymi pokazami. 
Trudnym zagadnieniem dla młodszych uczniów może być na wstępie samo rozróżnianie pierwiastków oraz związków chemicznych. Ponieważ nie mieli oni wcześniej lekcji chemii, warto objaśnić te terminy i usystematyzować związane z nimi wiadomości. Z pomocą mogą przyjść nam kolorowe klocki. Będą one symbolizowały rożne atomy. Przy ich pomocy zbudujemy jednobarwne domki – pierwiastki oraz kolorowe piramidki – związki chemiczne. Pomożemy też uzmysłowić uczniom zróżnicowanie stopnia skomplikowania tej ostatniej grupy. W tym celu pokażmy trzyelementowy zestaw odzwierciedlający budowę znanej uczniom wody oraz pokaźną kostkę, która będzie obrazowała wygląd dokładniej nieokreślonego białka. Podczas pokazu uczniowie wraz z nauczycielem spróbują także podać przykłady innych pierwiastków i związków chemicznych ważnych dla życia różnych organizmów, a swoje spostrzeżenia zanotują w karcie pracy.

POLECAMY

Temat zajęć Składniki chemiczne organizmów
Grupa docelowa 5 klasa
Formy i metody pracy pogadanka, pokaz
Środki dydaktyczne duże kolorowe klocki, przykłady produktów i przedmiotów związanych z: wodą (butelka wody mineralnej, słoik wody kranowej), solami mineralnymi (np. muszla, kość, róg, pancerzyk raka, skorupka jajka, butelka wody mineralnej), białkami (np. jajko, kartonik mleka, serek, ziarna fasoli i grochu), cukrami (np. cukierek, bułka, ziemniak, skrobia ziemniaczana, banan, bawełniana apaszka), tłuszczami (np. ziarna słonecznika, orzechy, masło orzechowe, kawałek słoniny, masło), zdjęcie nici DNA, łyżeczka, chusteczka higieniczna
Czas realizacji 45 minut


Zasadniczym fragmentem lekcji jest przybliżenie uczniom znaczenia podstawowych grup związków chemicznych – wody, soli mineralnych, białek, tłuszczów, cukrów oraz kwasów nukleinowych. Przygotowania do tej części zajęć rozpocznijmy od przejrzenia dostępnych nam zasobów – szkolnej pracowni przyrody, gabinetu chemicznego i naszych własnych szafek kuchennych. Omawiając kolejne grupy związków, pokazujmy uczniom nasze zbiory. Wspólnie identyfikujmy je i przy ich pomocy określajmy funkcję omawianych substancji chemicznych. Dużą liczbę informacji będziemy porządkować na bieżąco przy pomocy karty pracy. Pozwoli ona zaoszczędzić też sporo cennego czasu.
Przewidziano bardzo niewiele czasu na omówienie chemicznych podstaw budowy organizmów piątoklasistom. Pracując z wolniejszą lub mniej zaawansowana grupą, nie zdążymy przeprowadzić lekcji w proponowanej formie podczas jednej jednostki zajęciowej. Można przemyśleć wtedy przełożenie części materiału na następną lekcję lub też ograniczyć prezentowane treści, dla przykładu omawiając kwasy nukleinowe podczas tematu związanego z budową komórki zwierzęcej. Zbyt wiele jednak nie usuwajmy – chemiczne podstawy życia to jednak podstawa do dalszej pracy.

Przebieg zajęć:

  • Nauczyciel przeprowadza wstępną organizacyjną część lekcji. Podaje temat i tłumaczy, że dziś uczniowie dowiedzą się, jakie substancje budują organizmy żywe. 
  • Nauczyciel pyta uczniów, czy wiedzą, jak nazywają się najmniejsze elementy, z których zbudowany jest świat. Pokazuje uczniom kolorowe klocki, informując, że atomy tak jak klocki różnią się od siebie. Buduje jednobarwny i kolorowy murek. Objaśnia, że atomy też mogą łączyć się w różny sposób. Jeśli połączą się takie same, otrzymujemy pierwiastek chemiczny, jeśli różne – związek chemiczny. 
  • Nauczyciel zapisuje na tablicy nazwy PIERWIASTEK i ZWIĄZEK CHEMICZNY, pod nimi wpisuje nazwy WODÓR i WODA. Uczniowie podają inne przykłady substancji chemicznych. Nauczyciel zapisuje na tablicy w odpowiednich miejscach, na końcu uzupełnia listę i podkreśla kluczowe dla życia człowieka pierwiastki (wodór, węgiel, tlen, azot, fosfor, siarka) i związki chemiczne (woda, sole mineralne, cukry, białka, tłuszcze, kwasy nukleinowe). Uczniowie wykonują pierwsze zadanie z karty pracy.
  • Nauczyciel prowadzi pogadankę ilustrowaną pokazami. Pokrótce omawia znaczenie kolejnych związków chemicznych. Za każdym razem zapisuje na tablicy ich nazwę i pokazuje wybrane przedmioty i produkty. Uczniowie nazywają je. Podczas pokazu nauczyciel na bieżąco objaśnia funkcje pełnione przez związki chemiczne. Tam, gdzie to możliwe, naprowadza uczniów na odpowiedzi.
  • W trakcie prezentacji tłuszczów nauczyciel przekłada odrobinę masła orzechowego na chusteczki higieniczne. Obok niego umieszcza nieco rozduszonego jabłka. Chusteczki składa na pół i rozdaje w klasie. Uczniowie będą mogli sprawdzić, wokół którego produktu powstaje plama tłusta, a gdzie mokra.
  • Po omówie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy