Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

25 czerwca 2018

NR 26 (Marzec 2018)

Jak rozpoznać indywidualne zdolności dziecka i rozwijać jego potencjał?

0 55

Rozpoznawanie i wspieranie indywidualnych zdolności dzieci i młodzieży jest jednym z najważniejszych zadań szkoły, a jednocześnie czasami prawdziwym wyzwaniem. Tymczasem i dla nauczyciela, i dla ucznia może to być prawdziwa przygoda.

Dzięki zaawansowanym badaniom naukowym wiemy coraz więcej na temat czynników wpływających na rozwój inteligencji, zdolności, talentów i możliwości poznawczych dzieci. Dziś nie jest to już prosty spór „geny czy środowisko” – wiemy, że znaczenie mają tutaj i czynniki genetyczne czy też wrodzone (np. związane z rozwojem w okresie płodowym), i rozmaite czynniki środowiskowe, w tym wpływ rodziny, rówieśników i szkoły.

Dzięki temu wiemy, że choć dzieci przychodzą na świat z pewnym potencjałem, to dopiero od okoliczności i środowiska będzie zależało, czy potencjał ten się rozwinie, czy też nie. Może więc być tak, że nawet wyjątkowe talenty dziecka pozostaną niedostrzeżone, a potencjał – zaprzepaszczony. Albo przeciwnie: że dziecko tylko umiarkowanie zdolne odniesie życiowy sukces, ponieważ jego otoczenie pomogło mu optymalnie rozwinąć jego zdolności.

Wszystkie dzieci są zdolne?

Taką tezę stawiają G. Hüther i U. Hauser. Ich stanowisko każe nam się zastanowić nad sposobem, w jaki dotychczas patrzyliśmy na zdolności, i dostrzec potencjał w każdej uczennicy i każdym uczniu. Autorzy zwracają uwagę na to, że każde dziecko ma ogromny potencjał i – zważywszy na wyjątkową plastyczność i możliwości uczenia się rozwijającego się mózgu – ma duże szanse osiągać w szkole (i poza nią) satysfakcjonujące wyniki. Zauważają też, że wiele dziecięcych zdolności nie wiąże się wprost z wiedzą i umiejętnościami szkolnymi, przez co jeszcze łatwiej można je pominąć. Tymczasem ich rozwijanie również może mieć duże znaczenie – te nieszablonowe zdolności mogą niespodziewanie okazać się przydatne w przyszłości, ale też ich rozwijanie przez dziecko może być czynnikiem stymulującym cały jego rozwój.

Zwykle, gdy mówimy o zdolnościach dzieci, myślimy zwłaszcza o tych szczególnie utalentowanych, wybitnych uczniach, których potencjał trudno przeoczyć. Jednak w praktyce w zasadzie każdy uczeń dysponuje jakimiś zdolnościami. Z tego powodu wprowadzono istotne rozróżnienie terminologiczne – o zdolnościach czy uzdolnieniach mówimy w kontekście potencjału wykazywanego przez niemal wszystkie dzieci i młodzież, natomiast dla zdolności wybitnych, przejawianych przez niewielu ludzi, rezerwujemy określenie „talent”.

To oczywiste, że nie każdy może być osobą utalentowaną. Każdy uczeń zasługuje jednak na możliwość odkrycia tego, z czym najlepiej sobie radzi; swoich predyspozycji w jakimś kierunku – a także na możliwość ich rozwijania. Może to mieć ogromne znaczenie dla jego przyszłości.

To oczywiste, że nie każdy może być osobą utalentowaną. Każdy uczeń zasługuje jednak na możliwość odkrycia tego, z czym najlepiej sobie radzi; swoich predyspozycji w jakimś kierunku – a także na możliwość ich rozwijania. Może to mieć ogromne znaczenie dla jego przyszłości. 

Diagnozowanie zdolności

Zdolności uczennic i uczniów zwykle ujawniają się po prostu podczas nauki szkolnej lub przypadkowo; stosunkowo rzadko prowadzone są celowe, planowe i pogłębione diagnozy w tym kierunku. Tymczasem warto poświęcić trochę czasu na taką diagnozę – dzięki temu ryzyko, że przeoczymy potencjał jakiegoś dziecka, będzie znacznie mniejsze. Jest to ważne zwłaszcza z tego powodu, że nierzadko zdolności wielu dzieci mogą pozostać ukryte, np. ze względu na cechy ich zachowania i temperamentu. Dzieci bardziej ciche, introwertyczne, wycofane czy nieśmiałe mogą nie ujawniać całego swego potencjału. Z kolei w przypadku dzieci wykazujących różne trudne zachowania (np. impulsywne, agresywne) lub specyficzne trudności w uczeniu się (np. dysleksję), problemy te mogą tak silnie skupiać naszą uwagę, że „przykryją” potencjał dziecka.

W diagnozie zdolności uczniów wyróżnić można dwa podejścia:

  1. Psychologiczne – koncentrujące się na rozpoznawaniu uzdolnień za pomocą specjalistycznych testów i narzędzi psychologiczno-pedagogicznych (wymagających określonych uprawnień zawodowych do ich stosowania). Narzędzia te badają zwłaszcza poziom intelektualny, uzdolnienia specjalne oraz sferę osobowości. Badania z ich użyciem przeprowadzane są przede wszystkim poza szkołą (głównie w poradniach psychologiczno-pedagogicznych) i stanowią bardzo ważny element diagnozy zdolności dziecka, nie dają jednak ich pełnego obrazu i powinny być uzupełniane metodami pedagogicznymi.
  2. Pedagogiczne – polegające na rozpoznawaniu uzdolnień przede wszystkim przez obserwację oraz przy użyciu narzędzi, z których korzystać mogą osoby niekoniecznie mające w tym kierunku uprawnienia zawodowe (nie tylko nauczyciele, lecz także rodzice).

Same metody diagnostyczne dzieli się też na:

  1. Ilościowe – oceniające zdolności ucznia w oparciu o mierzalne wskaźniki, umożliwiające porównywanie jego wyników z wynikami innych osób lub jego samego na przestrzeni czasu, a także postawienie diagnozy w oparciu o zweryfikowaną teorię; są to testy, kwestionariusze, sprawdziany i konkursy czy olimpiady....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy