Dołącz do czytelników
Brak wyników

Laboratorium

19 lipca 2018

NR 22 (Lipiec 2017)

Kasztanowiec – zwyczajny, ale niezwykły

0 48

Rośliny jako wielkie królestwo organizmów są nie mniej zróżnicowane niż zwierzęta. Możemy tutaj wskazać olbrzymią ilość bardzo interesujących z różnych powodów roślin. 

Wiele z nich zawdzięcza swoją sławę niezwykłym na tle innych roślin zachowaniom.  Myślę, że z tego właśnie powodu są znane rośliny mięsożerne, takie jak rosiczki Drosera, dzbaneczniki Nepenthes czy muchołówka Dionaea.

Interesujący jest też przypadek czułka wstydliwego Mimosa pudica, który mimo, że nie jest rośliną mięsożerną, to jest zdolny do wykonywania całkiem szybkich ruchów za pomocą swoich liści złożonych [1].

Inne rośliny mogą mieć szczególnie ciekawie zbudowane i efektowne kwiaty, odznaczać się nietypowym cyklem życiowym itp. Trzeba jednak przyznać, że znaczenie wielu roślin opiera się na występowaniu w nich określonych substancji chemicznych, które mogą być wykorzystywane na różne sposoby, np. jako środki lecznicze lub barwniki.

W dzisiejszym doświadczeniu chciałbym udowodnić, że nawet tak powszechnie spotykana roślina, jaką jest kasztanowiec (Fot. 1) może pomóc w uzyskaniu naprawdę ciekawego i pięknego efektu, który pozwala na zapoznanie się ze zjawiskami przemiany energii na poziomie wręcz molekularnym.


Fot. 1. Ulistniony pęd kasztanowca

Kilka informacji

Myślę, że dosyć trudno by było znaleźć osobę, która nie potrafiłaby rozpoznać kasztanowca – choćby z powodu charakterystycznych liści i owoców. Przydatne będzie jednak usystematyzowanie potrzebnej wiedzy.

Kasztanowiec (Aesculus) jest więc rodzajem drzew, a rzadziej także krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Do kasztanowców zalicza się ok. 25 gatunków europejskich, azjatyckich, a także pochodzących z Ameryki Północnej.

Warto zauważyć, że wszystkie występujące w Polsce gatunki kasztanowca  zostały introdukowane przez człowieka.

Wiele gatunków jest traktowanych jako rośliny ozdobne i są sadzone jako drzewa parkowe, alejowe oraz w przypadku nasadzeń przydrożnych. Mimo pewnej kłopotliwości, związanej z dosyć silnym zaśmiecaniem otoczenia liśćmi, torebkami nasiennymi, a także samymi nasionami kasztanowce są ciągle popularne.

Na terenie Polski spotkać można wiele gatunków  kasztanowca. Są to:

  • kasztanowiec czerwony (Aesculus carnea Hayne)
  • kasztanowiec drobnokwiatowy (Aescu­lus parviflora Walt.)
  • kasztanowiec francuski (Aesculus x plantierensis André)
  • kasztanowiec gładki (Aesculus glabra Willd.)
  • kasztanowiec japoński (Aesculus turbinata Blume)
  • kasztanowiec krwisty (Aesculus pavia L.)
  • kasztanowiec żółty (Aesculus flava Sol. ex Hope)
  • kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum L.) [2]

Jako zadomowiony antropofit najczęściej występuje kasztanowiec zwyczajny. Jego uprawę w Europie rozpoczęto w 1576 roku w ogrodach cesarza Maksymiliana II po sprowadzeniu ze Stambułu. Pod koniec XVI wieku pierwsze osobniki tej rośliny zostały przywiezione do Polski z Austrii. Za ciekawostkę należy uznać fakt, że aż do XIX wieku rozpowszechniona była niepoprawna opinia o pochodzeniu kasztanowca zwyczajnego z Indii.

Kasztanowiec zwyczajny dorasta do 25 metrów. Jego korona jest gęsta, kopulasta lub cylindryczna, a starsza kora łuszczy się płatami.

Charakterystyczne liście kasztanowca są dłoniastozłożone, zbudowane z 5–7 listków (odwrotnie jajowatych) o długości do 25 cm (Fot. 2). Charakterystyczne jest to, że dojrzałe pąki liściowe wydzielają stosunkowo dużo lepkiej wydzieliny.


Fot. 2. Liść złożony kasztanowca zwyczajnego

Kwiaty tej rośliny tworzą gęste, wiechowate i wzniesione kwiatostany (Fot. 3). Ich długość może dochodzić nawet do 30 cm. 


Fot. 3. Kwiatostan kasztanowca zwyczajnego

Płatki kwiatów są białe z żółtymi lub czerwonymi plamkami u nasady (Fot. 4). Kasztanowiec zwyczajny kwitnie w maju [3].


Fot. 4. Kwiaty kasztanowca zwyczajnego

Owoce kasztanowca często same bywają nazywane kasztanami. Z botanicznego punktu widzenia są to kolczaste torebki o średnicy do około 5 cm, zawierające od jednego do trzech nasion. Pojawiają się we wrześniu i październiku. Nasiona są bogate w skrobię i bywają zjadane przez zwierzęta łowne, np. jelenie, sarny i dziki [4].

Kasztanowiec jest także rośliną leczniczą. Roślina działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, rozkurczająco, przeciwkrwotocznie, poprawia stan naczyń krwionośnych [5]. Przy wykorzystaniu w lecznictwie nie można pominąć jednak faktu, że owoce tej rośliny są trujące, ponieważ zawierają związki z grupy saponin powodujące hemolizę czerwonych krwinek.

Doświadczenie 
i obserwacje
Aby zaobserwować interesującą nas 
właściwość kasztanowca potrzeb­ny bę­dzie nam niewielki fragment zdrew­nia­łego pędu tej rośliny (Fot. 5...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy