Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna , Otwarty dostęp

22 czerwca 2018

NR 27 (Maj 2018)

Kiedy życie jest słodkie i toczy się na kanapie, czyli jak powstaje i do czego prowadzi otyłość

262

Proszę tylko spojrzeć na uczniów w swojej klasie. Ilu z nich ma zaokrąglone kształty? Czy to coś nadzwyczajnego? Kto z nas nie zna powiedzenia „Motylem byłem, ale utyłem”, które niestety odnosi się również do najmłodszych. Według ekspertów z Instytutu Żywności i Żywienia w latach 70. poprzedniego wieku mniej niż 10% uczniów, podczas gdy obecnie już co piąte dziecko w wieku szkolnym boryka się z nadwagą lub otyłością dziecięcą

Otyłość jest chorobą cywilizacyjną

Problem otyłości jest globalny, a o jego skali świadczy fakt, że w Stanach Zjednoczonych dotyczy on już co trzeciego mieszkańca. W Polsce szacuje się, że ok. 64% mężczyzn i 49% kobiet ma nadmierną masę ciała. Ponadto wiadomo, że otyłość może prowadzić do rozwoju innego poważnego schorzenia – cukrzycy typu 2. Według najnowszych światowych danych sporządzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO): 1 na 10 osób ma nadwagę, 1 na 3 osoby cierpi na otyłość, a 1 osoba na 11 – na cukrzycę. Zarówno otyłość, jak i cukrzyca zostały uznane przez Światową Organizację Zdrowia za choroby cywilizacyjne i są jednym z poważniejszych wyzwań stojących przed współczesną medycyną. 

Jak sprawdzić, czy ktoś jest otyły?

Jednym z powszechnie stosowanych mierników jest tzw. indeks masy ciała (z ang. body mass index – BMI), który możemy łatwo obliczyć. Wystarczy podać swoją płeć, wagę i wzrost oraz wpisać te dane do jednego z kalkulatorów dostępnego na stronie internetowej, np. bmi-online.pl

Jeśli obliczona wartość BMI to 30 lub więcej, to osoba taka jest uważana za otyłą, a wartość ponad 25 świadczy o nadwadze (//www.who.int/topics/obesity/en/). 

Skąd bierze się otyłość?

Obserwowany rozwój otyłości jest w dużej mierze efektem drastycznej zmiany stylu życia, m.in. spożywania przetworzonego pokarmu o dużej zawartości tłuszczu i cukrów oraz braku lub ograniczonemu wysiłkowi fizycznemu. Oczywiście nie można pominąć czynników genetycznych, które również mogą przyczynić się do rozwoju tej cywilizacyjnej choroby. Ponadto problem ten dotyczy coraz młodszych ludzi.

Do jakich innych schorzeń może prowadzić otyłość?

Osoby dorosłe borykające się z otyłością mogą zachorować na cukrzycę typu 2, która stanowi 90% wszystkich przypadków wśród cukrzyc. Występuje kilka typów cukrzycy. Ten najbardziej znany, oprócz cukrzycy typu 2, którą można kontrolować dzięki zmianie stylu życia, m.in. odpowiedniej diecie i ćwiczeniom lub podawanym doustnie lekom, to cukrzyca typu 1 – wymagająca podawania insuliny. Podczas rozwoju cukrzycy zostaje uszkodzona trzustka, przestaje ona funkcjonować prawidłowo i wydzielać adekwatne ilości insuliny w stosunku do poziomu cukru (glukozy) we krwi (powstaje tzw. insulinooporność występująca w cukrzycy typu 2). Natomiast u chorych na cukrzycę typu 1 uszkodzenia trzustki są tak poważne, że nie jest ona w stanie produkować insuliny i trzeba ją podawać pacjentom w postaci zastrzyków.

Oprócz pierwotnych problemów związanych z uszkodzeniami procesów metabolicznych u ludzi z otyłością i cukrzycą pojawia się wiele wtórnych ­zaburzeń. Cukrzycy towarzyszy m.in. poliuria (częste oddawanie moczu, związane z uszkodzeniem nerek), polidypsja (nadmiernie łaknienie), nieświeży oddech, nadwaga czy otyłość (w przypadku cukrzycy typu 2), spadek wagi (w przypadku cukrzycy typu 1), zaburzenia widzenia przejawiające się rozmytym obrazem (spowodowane mikrouszkodzeniami na­­-
czyń włosowatych w siatkówce oka), huśtawka nastrojów (zmęczenie, osłabienie), wypadanie włosów, swędzenie i piecze­nie skóry, choroby układu krążenia, zabu­rzenia układu rozrodczego. Występuje silna zależność pomiędzy procesami patologicznymi o ­charakterze i ­podłożu metabolicznym (otyłość, cukrzyca) a po­­-
jawieniem się zaburzeń funkcji rozrodczych, takich jak zaburzenia cyklu menstruacyjnego i poronienia u kobiet, spadek poziomu testosteronu, zaburzenia procesów spermatogenezy u mężczyzn, hypogonadyzm (niedorozwój gonad: jąder i jajników) czy nawet niepłodność. 

Cukrzycę można zdiagnozować dopiero po przeprowadzeniu testów laboratoryjnych określających poziom glukozy i insuliny we krwi. Powszechnie stosuje się test obciążenia glukozą. Cukrzyca typu 2 w pierwszym stadium może być leczona poprzez zmianę diety i trybu życia, czyli zwiększenie aktywności fizycznej. Jeśli to nie odniesie skutku, należy oprócz tego włączyć leki kontrolujące poziom cukru we krwi. Najczęstszymi powikłaniami cukrzycy są choroby układu krążenia (choroba wieńcowa) oraz retinopatia cukrzycowa (patologiczne zmiany w siatkówce oka spowodowane uszkodzeniami naczyń krwionośnych), neuropatia cukrzycowa (uszkodzenie układu nerwowego), tzw. stopa cukrzycowa (niedostateczne ukrwienie prowadzące do braku czucia w stopach, owrzodzenia, nieleczona może doprowadzić nawet do amputacji), a także nefropatia cukrzycowa (niewydolność nerek).

Związki pomiędzy mózgiem, otyłością, dojrzewaniem płciowym i płodnością

Z uwagi na epidemię otyłości i obserwowany wzrost problemów z płodnością coraz częściej zwraca się uwagę na korelację między podwyższoną masą ciała a zaburzeniami funkcji rozrodczych. Badania wskazują na to, że otyłość może prowadzić do przyspieszenia dojrzewania płciowego u dziewczynek. Dane dotyczące chłopców nie są tak jednoznaczne.

Procesy rozmnażania są uwarunkowane statusem metabolicznym organizmu i sterowane przez oś podwzgórze – przysadka mózgowa – gonady (PPG). Nadrzędną funkcję w tej osi pełni podwzgórze, gdzie wydzielana jest gonadoliberyna – GnRH (ang. gonadotropin releasing hormone), która stymuluje uwalniane z przysadki mózgowej gonadotropin: hormonu luteinizującego (LH) i hormonu ­folikulotropowego (FSH) oraz hormonów płciowych z gonad (estrogenów, progesteronu, testosteronu). W latach 70. XX dowiedziono, że pobudzenie neuronów wydzielających gonadoliberynę powoduje zapoczątkowanie dojrzewania płciowego, a za odkrycie roli hormonów produkowanych w podwzgórzu w regulacji procesów rozrodczych przyznana została Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii. Najnowsze badania z zakresu neuroendokrynologii wykazały, że peptyd kisspeptyna współdziała z neurokininą B i dynorfiną, w ramach tak zwanych neuronów KNDy (skrót pochodzi od pierwszych liter od nazw neuropeptydów: kisspeptyna, neurokinina B, dynorfina) i reguluje procesy rozmnażania. Ponadto wykazano, że kisspeptyna i jej receptory są wrażliwe na zmiany statusu metabolicznego organizmu, choć informacje dotyczące tego systemu w otyłości i cukrzycy są bardzo ubogie. Zburzonemu statusowi ­metabolicznemu ­organizmu często ­towarzyszy hamowanie wydzielania GnRH i LH, a co się z tym wiąże – upośledzenie procesów steroidogenezy, przerwanie cykliczności procesów rozmnażania i upośledzenie zachowań seksualnych, a w skrajnych przypadkach niepłodność.

Neurony KNDy zlokalizowane są w części mózgu zwanego podwzgórzem, a dokładnie są w jądrze łukowatym podwzgórza, gdzie występują również peptydy regulujące procesy metaboliczne (prowadzące do wykorzystania energii i składników odżywczych z pożywienia). Stąd też integracja procesów metabolicznych i rozrodczych może odbywać się w tym rejonie mózgu. Jak wynika z powyższych informacji, choć otyłość zewnętrznie manifestuje się wzrostem wagi i gromadzeniem tkanki tłuszczowej, to do jej powstaw...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy