Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ze świata zoologii

9 lipca 2018

NR 24 (Listopad 2017)

Mandarynka – orientalne piękno

0 68

Ta wschodnioazjatycka kaczka od ponad półwiecza notowana jest także w Polsce. Bajecznie ubarwione samce mandarynki stały się inspiracją dla wykwintnych strojów chińskich możnowładców – mandarynów. Zauroczeni tą wyjątkowo barwną kaczką Anglicy, zaaklimatyzowali ją u siebie. W ich ślady poszli inni i obecnie w Europie żyją tysiące tych niesamowitych kaczek. Okazuje się jednak, że na naszym kontynencie nie jest ona gatunkiem zupełnie obcym.

Mandarynka (Aix galericulata) jest średniej wielkości kaczką: od dzioba do ogona osiąga 41–51 cm długości, rozpiętość jej skrzydeł wynosi 68–74 cm, a waga oscyluje w zakresie 430–610 gram. Jest jednym z dwóch gatunków kaczek tworzących rodzaj Aix. „Siostrzanym” taksonem mandarynki jest północnoamerykańska karolinka (Aix sponsa). Kaczory obydwu tych gatunków w szacie godowej wyglądają wręcz spektakularnie! O ile jednak samce mandarynki i karolinki w upierzeniu godowym różnią się zasadniczo, to samice wykazują spore podobieństwo w ogólnym schemacie upierzenia. To jeden z dowodów na bliskie powinowactwo obydwu tych gatunków. 

Samca mandarynki nie sposób pomylić z jakimkolwiek innym gatunkiem ptaka. W upierzeniu godowym wydaje się, iż posiada on wszystkie możliwe kolory – poczynając od białego, a skończywszy na czarnym. Czerwony dziób i żółte nogi kaczora oraz charakterystyczna „grzywa” z piór na policzkach i tyle głowy, a także wystające „stateczniki” na złożonych skrzydłach, są efektownym dopełnieniem niepowtarzalnego wyglądu kaczora mandarynki. Natomiast od czerwca do połowy sierpnia samce noszą szatę spoczynkową i upodabniają się do samic, choć dziób pozostaje czerwony (dziób samicy i ptaków młodych jest szary). 

Samica mandarynki nosi szatę zdecydowanie skromniejszą, ale i u niej można doszukać się sporej dozy elegancji. Głowa jest szara, a przy oku znajduje się wąska biała „obrączka”, tworząca za okiem wąską smugę (tzw. łezkę). Grzbiet samicy jest ciemnobrązowy, a boki i pierś upstrzone białawymi cętkami na brązowym tle.


Fot. Marek Stajszczyk

Z Dalekiego Wschodu 

Ojczyzną mandarynki jest Azja Wschodnia. Jej zasięg obejmuje strefę umiarkowanych lasów liściastych i mieszanych w zlewni Morza Japońskiego i Wschodniochińskiego. Na północy zasięg mandarynki sięga po dolinę rzeki Amur (na pograniczu Chin i Federacji Rosyjskiej) oraz wyspę Sachalin. Jej lęgi możliwe są w archipelagu Kuryli, ponieważ była wielokrotnie obserwowana w okresie wiosenno – letnim na wyspie Kunaszir (Netshaev 1969, Vinokurov i Shadilov 1985, Shibaev 2011, Lever 2013). 
Zasadnicza część lęgowego areału man­darynki obejmuje północno-wschodnie Chiny oraz południowo-wschodnie krańce azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej. Są to tereny południowej i wschodniej części dorzecza rzeki Amur i jego dopływu – Ussuri, na rosyjskim Dalekim Wschodzie oraz rzeki Sungari w północnochińskiej prowincji Mandżuria (Hei­longjiang). Mandarynka gniazduje także na Półwyspie Koreańskim (w obydwu państwach koreańskich) i w Japonii (od Hokkaido na północy, po Okinawę na południu) oraz na Tajwanie. 

Skrajnie zachodnia, izolowana populacja występuje w północnochińskiej prowincji Mongolia Wewnętrzna, a od niedawna wiadomo, iż mandarynka gniazduje także na skrajnym wschodzie Mongolii, nad rzeką Chałchyn – Goł. 

Mandarynki gniazdujące w północnej części areału (w dorzeczu Amuru i Sungarii), z racji ostrych zim, migrują na południe Chin. Te z Korei Północnej zimują prawdopodobnie w Korei Południowej. Populacja z Tajwanu jest w całości osiadła, podobnie w Japonii, choć część osobników z Hokkaido przelatuje jesienią na sąsiednią wyspę Honsiu.


Fot. Marek Stajszczyk

Biotop

Mandarynka w warunkach naturalnych jest ściśle związana ze starymi liściastymi i mieszanymi lasami. Są one dla mandarynki miejscem gniazdowania i żerowania. Mandarynka jest świetnie przystosowana do życia wśród drzew – lata między nimi z wyjątkową zwrotnością i porusza się po konarach z zadziwiającą zwinnością. Spędza sporo czasu stojąc lub siedząc na grubszych gałęziach drzew liściastych, porastających wyspy. 

W swojej ojczyźnie – Azji Wschodniej – mandarynka zasiedla wody stojące i rzeki, otoczone starymi lasami. Jej ulubionym środowiskiem są wolno płynące, średniej wielkości rzeki o naturalnym charakterze – obfitujące w mielizny, płycizny i zalesione wyspy oraz podmyte skarpy i zwalone do wody drzewa. A wszystko to w otoczeniu ­rosłych drzewostanów, ­złożonych nie tylko ze wschodnioazjatyckich buków, dębów, grabów, jesionów, klonów, lip, wiązów, ale także wielu innych drzew liściastych. W lasach strefy umiarkowanej Azji Wschodniej rosną też takie gatunki, jak np. bożodrzew gruczołkowaty (Ailanthus altissima), brusonecja chińska (Broussonetia papyrifera), brzostownica chińska (Zelkova sinica), chmielograb japoński (Ostrya japonica), eukomia wiązowata (Eucommia ulmoi­des), ewodia koreańska (Tetradium daniellii), grujecznik japoński (Cercidiphyllum japonicum), kasztanowiec japoński (Aesculus turbinata), korkowiec amurski (Phellodendron amurense), magnolia wierzbolistna (Magnolia salicifolia), makia amurska (Maackia amurensis), miszpelnik japoński (Eriobotrya japonica), mydleniec wiechowaty (Koel­reuteria paniculata), orzech ­mandżurski (Juglans mandshurica), paulownia omszona (Paulownia tomentosa), persymona (Diospyros kaki), skrzydłorzech japoński (Pterocarya rhoifolia),  sofora japońska (­Styphnolobium japonicum), stewarcja kameliowata (Ste­wartia pseudocamellia), styrakowce (Styrax japonicus i Styrax obassia), surmia żółtokwiatowa (Catalpa ovata), tulipanowiec chiński (Liriodendron chinense), i czeremcha amurska (Prunus maackii). Mandarynki znad Amuru i Sungari oraz z Korei i Japonii spędzają całe życie w otoczeniu tak bogatych gatunkowo lasów. Natomiast te z Okinawy i Tajwanu, żyją w klimacie podzwrotnikowym, gdzie lasy są wiecznie zielone i obfitują w przebogatą subtropikalną dendroflorę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy