Dołącz do czytelników
Brak wyników

Matematyczne wędrówki ścieżkami polskiej przyrody

Artykuły | 24 lipca 2019 | NR 34
91

Cały świat przyrody ożywionej i nieożywionej da się opisać za pomocą... matematyki. Czasem w postaci prostego odliczania, a innym razem – w formie długich skomplikowanych wzorów. Zanim jednak dzieci zrozumieją, że rzeczywiście tak jest, zwróćmy ich uwagę na to, że matematyka i przyroda to dwie siostry nierozłączki. Pozwólmy uczniom dostrzegać ten związek, nauczmy ich patrzeć na otaczający świat oczami matematyka, przekonajmy ich o istnieniu niezgłębionej Księgi Przyrody, której na próżno szukać w księgarniach. Idąc za radą Comeniusa, „uczmy dzieci nie tylko z książek, ale także z nieba, ziemi, dębów i buków”. Wpajajmy im miłość do ojczystej przyrody, która chętnie odsłoni przed nimi swoje tajemnice i ukaże niezmierzone bogactwo, a także pomoże pokonać matematyczne trudności i rozwinie rozmaite – nie tylko przyrodnicze czy matematyczne naukowe talenty.

Scenariusz dnia aktywności w kl. III
 

Czas trwania zajęć 4 godziny lekcyjne
Cele ogólne
  • ukazanie dzieciom ścisłego związku matematyki z przyrodą
  • rozwijanie zainteresowań przyrodniczych uczniów
  • budzenie miłości do ojczystej przyrody
Cele szczegółowe Uczeń:
  • aktywnie uczestniczy w poznawaniu bogactwa i piękna rodzimej przyrody
  • dostrzega związek matematyki z przyrodą
  • rozumie konieczność poszanowania przyrody
  • współuczestniczy w wykonywaniu pomocy dydaktycznych o charakterze matematyczno-przyrodniczym
  • potrafi „czytać” Księgę Przyrody
  • poznaje osiągnięcia Fibonacciego – wybitnego matematyka i badacza przyrody 
  • umie w sposób wybiórczy korzystać z różnych źródeł informacji naukowej
Metody i formy pracy
  • pogadanka
  • rozmowa kierowana
  • działania praktyczne pod kierunkiem nauczyciela
  • praca indywidualna i zespołowa z różnymi źródłami informacji
Materiały i środki dydaktyczne Dostępne atlasy przyrodnicze roślin i zwierząt, internet, komputer, płyta CD „Odgłosy Polskiej Przyrody” lub inny materiał prezentujący odgłosy przyrody, odtwarzacz płyt CD, zestaw kartek z nazwami ptaków (do losowania podczas podziału na grupy), materiały i środki dydaktyczne zamieszczone przy opisach wykonania poszczególnych zadań

 

Przebieg zajęć:
I. Część wstępna
  • Nauczyciel zaprasza dzieci na Koncert Polskiej Przyrody. Odtwarza głosy ptaków i ssaków z płyty „Odgłosy Polskiej Przyrody” lub z innego źródła. Zachęca uczniów do matematyczno-przyrodniczych wędrówek ścieżkami polskiej przyrody – proponuje wykonanie zadań eksponujących ścisły związek matematyki z przyrodą. 
II. Część główna
  • Uczniowie pracują indywidualnie i w kilkuosobowych zespołach pod kierunkiem nauczyciela, wykonując kolejne zadania o charakterze matematyczno-przyrodniczym. Nauczyciel czuwa nad tym, aby skład zespołów zmieniał się przy kolejnych zadaniach. Dobór uczniów do poszczególnych zespołów powinien być losowy, ale z uwzględnieniem treści przyrodniczych, np. losowanie kartek z nazwami polskich ptaków (I grupa – drozdy, II grupa – wilgi, III grupa – kowaliki, IV grupa – trzcinniczki itp.). 


Przyrodniczo-matematyczny ptasi zegar muzyczny 

Należy przygotować: 

  • duży arkusz styropianu, 
  • szpilki, 
  • 24-godzinną tarczę zegara, 
  • ilustracje ptaków polskich, 
  • zestaw nazw ptaków śpiewających dla każdej grupy, 
  • wycinki z gazet zawierające informacje o różnych gatunkach ptaków, 
  • dostęp do internetu, 
  • atlasy ptaków.

Wskazówki dotyczące realizacji zadania

Nauczyciel: 

  • informuje uczniów, że w okresie wiosennym śpiew poszczególnych gatunków ptaków można przyporządkować godzinom na zegarze całodobowym – zachęca do wspólnego wykonania takiego zegara na podstawie zgromadzonych materiałów, ilustracji oraz wiedzy pozyskanej z różnych źródeł informacji naukowej;
  • rozdaje każdej grupie zestaw nazw ptaków tworzących „ptasi zegar”, takich jak: muchołówka żałobna, pleszka, kopciuszek, kos, zięba, skowronek, puszczyk, lerka, słowik, włochatka, uszatka, rudzik, derkacz, kwiczoł, sójka, świergotka, przepiórka, wilga, ortolan, sikora, kowalik, drozd, dzwoniec, szczygieł, pierwiosnek, lelek, trznadel, świstunka, kukułka, płomykówka, kuropatwa, dzierlatka;
  • przydziela zadania poszczególnym grupom, np. I grupa wyszukuje informacje na temat tego, jakie ptaki śpiewają między godz. 6.00 a 9.00, a kolejne grupy – odpowiednio w kolejnych godzinach;
  • po prezentacji wyników pracy poleca poszczególnym grupom przypiąć na tarczy zegara kartki z nazwami ptaków śpiewających w poszczególnych godzinach, a także ilustracje i wycinki z gazet;
  • w podsumowaniu zwraca uwagę na to, że „Ptasi zegar” działa przez całą dobę, nie tylko w dzień;
  • wykorzystuje zegar jak najczęściej – do różnorodnych ćwiczeń z uczniami w odczytywaniu dobowych wskazań zegara.
     

Uwaga!

„Ptasi zegar” nie musi być wykonany podczas jednych zajęć – można dokończyć pracę nad nim np. w ciągu miesiąca, zastąpić odręczne napisy pismem drukowanym – chodzi o to, aby dzieci same doskonaliły zegar, wyszukując potrzebne informacje i materiały, dostrzegały swoje postępy w wykonaniu zadania, w praktyczny sposób uczyły się, że „nie od razu Kraków zbudowano”…


Co ma wspólnego z przyrodą matematyczny ciąg liczb Fibonacciego?

Należy przygotować:

  • krótką informację dotyczącą sylwetki wybitnego matematyka Leonarda Fibonacciego i jego niezwykłych odkryć matematyczno-przyrodniczych, kilka kwiatów (np. lilię, stokrotkę, jaskra, ostróżkę, nagietka lub inne), ulistnioną gałązkę dowolnego drzewa.

Wskazówki dotyczące realizacji zadania

Nauczyciel:

  • zapoznaje dzieci z odkryciem naukowym matematyka Leonardo Fibonacciego i wskazuje na niezwykły związek tego odkrycia z przyrodą:
    - Leonardo Fibonacci żył w średniowieczu, w latach 1170–1250. Był synem kupca z Pizy i podobnie jak ojciec prowadził handel z Arabami. Jego największą pasją była jednak matematyka, więc zamiast jedwabiu czy przypraw wolał importować do Europy… na przykład cyfry indo (arabskie), którymi posługujemy się do dziś.
    - Fibonacci opracował ciąg liczbowy oparty na zasadzie, że każda kolejna liczba tego ciągu jest sumą dwóch poprzednich:
    - 0 – 1 – 1 – 2 – 3 – 5 – 8 – 13 – 21 – 34 – 55 – 89 itd.
    - (0 + 1 = 1, 1 + 1 = 2, 1 + 2 = 3, 2 + 3 = 5, 3 + 5 = 8, 5 + 8 = 13 itd.)
    - Później odkryto związek ciągu liczb Fibonacciego z botaniką, zoologią, a także ze sztuką i architekturą. Okazało się bowiem, że prawie wszystkie kwiaty mają liczbę płatków odpowiadającą jednej z liczb ciągu Fibonacciego (lub jej wielokrotności). Kwiaty lilii zawsze mają 3-krotne płatki, jaskra 5 płatków, ostróżki 8, nagietka 13, astra 21, a stokrotki 34, 55 lub 89 płatków. Zaś gdy jednemu z liści na gałązce drzewa przyporządkujemy liczbę 0, to kolejny listek ułożony tak samo na tej gałązce będzie odpowiadał którejś z liczb ciągu Fibonacciego;
  • poleca uczniom sprawdzić, czy rzeczywiście liczbom ciągu Fibonacciego odpowiadają liczby płatków kwiatów i numery listków na gałązce drzewa (zajęcia należy przeprowadzić najpierw w klasie, a potem w okolicy szkoły);
  • podsumowuje zajęcia stwierdzeniem, że przyroda jest opisana matematyką i dlatego warto uczyć się obu przedmiotów.

Matematyczna wędrówka z kalendarzem pylenia roślin

Należy przygotować: 

  • kalendarz pylenia roślin dla każdego ucznia.

Wskazówki dotyczące realizacji zadania
Nauczyciel:

  • rozdaje uczniom kalendarze pylenia roślin;
  • poleca zapoznać się z informacjami zawartymi w otrzymanych kalendarzach, a następnie kieruje do dzieci serię pytań sprawdzających umiejętność odczytywania treści zawartych w rozdanym materiale, np.:
    W jakim miesiącu szczaw rozpoczyna pylenie? (w maju)
    Kiedy olcha kończy pylenie? (w kwietniu)
    Jakie rośliny pylą najdłużej? (komosa, babka, bylica, pokrzywa i większość traw)
    Jakie rośliny rozpoczynają pylenie latem? (komosa i lipa)
    Czy to prawda, że kwitnienie różnych gatunków roślin i związane z nim pylenie odbywa się o każdej porze roku? (tak, to prawda, pomimo że w listopadzie i grudniu rośliny nie pylą);
  • zwraca uwagę dzieci na to, że miłe wędrówki ścieżkami polskiej przyrody nie zawsze sprzyjają zdrowiu – w przypadku alergików czasami prowadzą do przykrych skutków (wysypki, zaburzeń w oddychaniu, kaszlu, łzawienia),
  • informuje,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy