Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

6 września 2018

NR 14 (Marzec 2016)

Nauka przyjazna dla mózgu – wybierz swój styl

0 27

Niewątpliwie każdy z nas spotkał w swojej pracy dziecko, które mimo wielu wysiłków i dobrych chęci nie potrafi opanować przekazywanych wiadomości. Zastanawiamy się wówczas, jak uczeń, który nie posiada żadnych zakłóceń w rozwoju, może mieć tak poważne problemy. Odpowiedź jest prosta – przekazywanie informacji przez nauczyciela powinno być dostosowane do indywidualnych preferencji dziecka. Mózg jest organem, który lubi naukę, jednak powinna ona przebiegać w określonych, przyjaznych dla danej osoby warunkach.

Ucząc się, wykorzystujemy różne zmysły, z których jeden jest zawsze dominujący, jednak nie powinniśmy zaniedbywać pozostałych. Podobnie jest w przypadku półkul mózgowych – mimo, że każda z nich ma zupełnie inne funkcje, to tylko zaangażowanie obu zwiększa potencjał mózgu i daje pożądane efekty. 

Style uczenia się

Możemy wyróżnić cztery główne style uczenia się, które angażują w ten proces różne zmysły.

SPOSOBY REAGOWANIA, ZACHOWANIA, DZIAŁANIA, ODBIORU CECHY ZWIĄZANE Z PROCESAMI POZNAWCZYMI
WZROKOWIEC SŁUCHOWIEC  DOTYKOWIEC  KINESTETYK 
Odbieranie informacji Uczy się, patrząc, korzystając z pomocy wizualnych lub oglądając pokazy na żywo Uczy się, słuchając, mówiąc, czytając na głos, dyskutując lub głośno myśląc Uczy się, doznając na skórze, poprzez zmysł dotyku, korzystając z dłoni lub palców, odczuwanie fizyczne lub emocjonalne Uczy się, angażując się w aktywność ruchową, eksplorację, poprzez wykorzystanie ruchów mięśni, gdy jego ciało jest w ruchu
Wrażliwość na otoczenie  Dostrzega nawet drobne szczegóły w otoczeniu, ma potrzebę przebywania w ładnych pod względem estetyki miejscach, jest podatny na dekoncentrację z powodu wizualnego nieładu Potrzebuje stałych bodźców słuchowych, jeśli jest cicho, sam staje się twórcą dźwięku – nucąc, gwiżdżąc lub mówiąc do siebie. Wyjątek stanowi czas nauki, wówczas występuje potrzeba odcięcia się od zakłócających bodźców słuchowych wytwarzanych przez innych Jest wrażliwy na doznania fizyczne, uczucia własne i innych, ogromną rolę przywiązuje do komunikacji pozawerbalnej, zwraca uwagę na wyraz twarzy, język ciała, tembr głosu, silniej odbiera uczucia innych osób niż wypowiadane przez nich słowa, brak możliwości odcięcia się od negatywizmu lub uczuć innych, by skoncentrować się na lekcji Jest wyczulony na ruch i każdą formę działania w otoczeniu, potrzebuje miejsca, by się poruszać, jego uwagę przyciąga ruch innych osób, sam również potrzebuje ruchu, żeby się uczyć
Spostrzeżenia podczas pierwszego kontaktu Twarz, ubranie, zewnętrzne oblicze – cechy wyglądu  Imię, nazwisko, dźwięk głosu, sposób mówienia Jakie uczucia towarzyszą mu w obecności danej osoby Jak się zachowuje dana osoba, co robi, wspólna aktywność
Ruchy oczu W trakcie myślenia występuje tendencja do spoglądania ku górze, w trakcie słuchania i rozmowy konieczny jest kontakt wzrokowy  Występuje tendencja do spoglądania w lewo i w prawo w kierunku uszu, rzadko zostaje nawiązany kontakt wzrokowy Można zauważyć tendencje do patrzenia na innych, aby odczytywać wyraz ich twarzy i język ciała, w trakcie słuchania wzrok jest odwrócony bądź spuszczony, pozycja oczu jest odpowiednia dla przetwarzania informacji na poziomie emocjonalnym W trakcie słuchania i myślenia wzrok jest spuszczony lub odwrócony, kontakt wzrokowy z mówcą jest nikły, ponieważ nie sprzyja to ciągłemu ruchowi, gdy coś się dzieje w pobliżu, wzrok niemal natychmiast wędruje w tym kierunku
Mówienie Opisywane są elementy wizualne, np. kolor, kształt, wielkość i wygląd, zdarza się, że podejmowane jest nieświadome rysowanie, bazgranie podczas rozmowy  Opisywane są dźwięki, głosy, muzyka, efekty dźwiękowe, hałas w otoczeniu oraz słowa innych osób Opisywane jest cielesne samopoczucie, doznania fizyczne i emocjonalne, całość jest wyrażana poprzez ruch rąk i komunikację pozawerbalną Opisywane jest działanie, aktywność, rozmowa nie trwa zbyt długo, w jej trakcie można zaobserwować określone ruchy
Pamięć Wysoki poziom pamięci w zakresie elementów wizualnych otoczenia oraz tego, co zostało wydrukowane i narysowane Wysoki poziom pamięci w zakresie elementów słuchowych np. dialog, muzyka, dźwięk Wysoki poziom pamięci w zakresie wydarzeń związanych z uczuciami i doznaniami fizycznymi. Elementem zapamiętywanym jest również ruch rąk Wysoki poziom pamięci w zakresie sytuacji dotyczących aktywnego działania i ruchów ciała

Tab. 1. Opracowanie własne na podstawie red. A. Piekarska. Poradnik pedagoga szkolnego, D. Zając Style uczenia się i wykorzystanie półkul mózgowych, Raabe. Warszawa 2013.

W jaki sposób nauczyciel może podnieść efektywność nauczania?
Obserwacja 
– w klasach I i II należy prowadzić obserwacje dzieci i na jej podstawie wstępnie określić styl uczenia się. Ważne, aby zachować notatki z tego typu obserwacji, które w przyszłości potwierdzą lub wykluczą przypuszczenia.
Neurodydaktyka 
– nawet najmłodszym uczniom można wspomnieć o fakcie, że istnieją sposoby uczenia się, które lubi mózg. Z moich doświadczeń wynika, że dzieci wykazują bardzo duże zainteresowanie tego typu kwestią, szukają dodatkowych informacji, chcą korzystać z zasad neurodydaktyki.
Dostosowanie 
– ten element początkowo wymaga wiele czasu i pracy, warto jednak podkreślić, że zgodnie z zasadą indywidualizacji nauczania jest to obowiązkiem każdego nauczyciela. Aby ułatwić uczniom przyswajanie materiału, należy dostosować sposób przekazywania wiedzy do preferowanego przez nich stylu uczenia się. W ramach realizacji tego zadania nauczyciel powinien uatrakcyjniać swoje lekcje, wykorzystując różnorodne pomoce i metody, właściwe do indywidualnego stylu, a jednocześnie do możliwości całej klasy.
Diagnoza 
– najbardziej odpowiednim momentem na przeprowadzenie wstępnej diagnozy jest klasa III, jeśli chcemy, aby była w pełni rzetelna, badanie należy powtórzyć na kolejnym etapie edukacyjnym. Ogromny problem stanowi brak narzędzi dostosowanych do możliwości dzieci młodszych, kwestionariusz Dawida A. Kolba jest zbyt skomplikowany, dlatego jako uzupełnienie artykułu przygotowałam formularz nadający się do diagnozowania tej grupy wiekowej.
Dokumentacja 
– z przeprowadzonych badań należy sporządzić dokumentację zawierającą stosowną analizę, zestawienie, podsumowanie i wnioski. Warto przygotować również te informacje w postaci prezentacji multimedialnej i przedstawić je zarówno uczniom, jak i rodzicom. 

Sposoby przekazywania wiedzy z uwzględnieniem stylu uczenia się

Nazwa stylu Sposób Preferowane aktywności i umiejętności szkolne  Bodźce zakłócające 
proces uczenia się 
Wzrokowiec
  • Wykorzystanie ilustracji, diagramów, prezentacji multimedialnych, krzyżówek, filmów, programów komputerowych, wykresów, wydrukowanyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy