Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekologia

22 sierpnia 2018

NR 16 (Lipiec 2016)

O gatunkach bliźniaczych

0 166

Gatunki bliźniacze to gatunki, które spełniają następujące kryteria:
- są do siebie bardzo podobne morfologicznie, to znaczy różnią się tylko drobnymi szczegółami cech wyglądu;
- są mimo to rozrodczo izolowane lub mieszańce między nimi zdarzają się rzadko.

Artykuł ten będzie dotyczył zagadnień ornitologicznych, więc poniżej zamieszczam listę gatunków bliźniaczych dotyczącą polskiej fauny ptasiej:

  • pierwiosnek i piecuszek,
  • trzcinniczek i łozówka,
  • słowik rdzawy i słowik szary,
  • pełzacz leśny i pełzacz ogrodowy,
  • mysikrólik i zniczek,
  • sikora uboga i sikora czarnogłowa,
  • muchołówka żałobna i muchołówka białoszyja,
  • orlik krzykliwy i orlik grubodzioby.

Czasami w literaturze można przeczytać o dodatkowej parze gatunków bliźniaczych: dzięciole zielonym i dzięciole zielonosiwym, choć różnica w ich upierzeniu jest widoczna dość wyraźnie. 

Gatunki powyższe kształtowały się w wyniku zlodowacenia znacznej części Europy Północnej i Środkowej oraz Alp. Mamy więc do czynienia z klasyczną specjacją powstałą dzięki barierze geograficznej – lodowcowi, czyli z tzw. specjacją allopatryczną.

Do dzisiaj wyraźnie widać, gdy spojrzy się na zasięgi niektórych par bliźniaczych, który gatunek powstał w Europie Zachodniej, a który we wschodniej jej części. Gatunkami zachodnimi są bez wątpienia: pełzacz ogrodowy, zniczek i słowik rdzawy, a ich wschodnie odpowiedniki to: pełzacz leśny, mysikrólik i słowik szary.

Wszystkie wymienione w tym artykule gatunki bliźniacze różnią się śpiewem godowym, ale tylko niektóre zdołały wykształcić odmienne preferencje siedliskowe.

Przykładowo: pełzacz ogrodowy preferuje lasy liściaste, pełzacz leśny – iglaste, zniczek preferuje lasy mieszane, mysikrólik – iglaste, sikora uboga często występuje w starszych podmokłych lasach, czarnogłówka woli wierzbowe zarośla dolin rzecznych, trzcinniczek lubi strefę szuwarów bliżej lądu, a łozówka wybiera kępy krzewów w pobliżu łąk lub wód.

Bardzo ciekawy jest przykład dwóch podobnych do siebie gatunków: bekasa kszyka (Gallinago gallinago) i bekasa dubelta (Gallinago media). Dubelt jest średnio o 60% cięższy od kszyka i jest też poligyniczny, co u kszyka jest obserwowane rzadziej i w mniejszym natężeniu.

Obydwa gatunki zajmują niemal identyczne siedliska (podmokłe łąki, torfowiska), żywią się pierścienicami, drobnymi skorupiakami i mięczakami, a ich samice składają tę samą liczbę jaj (cztery).

Zastanawiające jest, czy rozdzielenie się obydwu gatunków musiało nastąpić wskutek istnienia bariery geograficznej. Uważam, że możliwy był inny scenariusz, bez bariery (tzw. specjacja sympatryczna).

HIPOTEZA: Na początku powstał mutant – samiec – który był większy od samców gatunku przodka i wydawał wskutek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy