Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia pedagogiczna

3 lipca 2018

NR 25 (Styczeń 2018)

Perfekcyjni w każdym calu – kiedy perfekcjonizm ucznia staje się przeszkodą

0 58

Dbałość o szczegóły i standardy wykonania, wysokie wymagania wobec samego siebie – może się wydawać, że są to zdecydowanie zalety ucznia. Jednak kiedy takie tendencje nadmiernie się nasilają i przekształcają w perfekcjonizm, to, co do tej pory mogło pomagać osiągać dobre efekty, teraz zaczyna przeszkadzać i uwierać.

Wiele osób uważa perfekcjonizm za zaletę. Wynika to jednak z niezrozumienia tego, co dokładnie to określenie oznacza. Często w mowie potocznej utożsamia się bowiem perfekcjonizm z „wysokimi standardami pracy”, podczas gdy te dwa zjawiska, choć pod pewnymi względami podobne, różnią się. Gdyby iść tym tropem, należałoby określić perfekcjonizm jako „zbyt wysokie standardy pracy”. Zbyt wysokie i w efekcie, paradoksalnie, mogące sabotować nasze wysiłki, z czasem prowadząc do nawet całkiem niesatysfakcjonujących – lub żadnych – rezultatów.

Co gorsza, perfekcjonizm nie tylko odbija się na efektywności pracy dotkniętych nim dzieci i dorosłych, lecz także niekorzystnie wpływa na nasze samopoczucie fizyczne i psychiczne, naszą samoocenę, a nawet relacje z innymi ludźmi.


Konsekwencje perfekcjonizmu

Uogólniając, perfekcjonizm definiuje się jako cechę osobowości, postawę lub strategię behawioralną (typowy sposób działania). Może ona być mniej lub bardziej nasilona; przy mniejszym nasileniu zwykle mówi się o „tendencji” do perfekcjonizmu (która, co istotne, z reguły się nasila i może się rozwinąć w „pełnowymiarowy” perfekcjonizm).

Istotą perfekcjonizmu jest trudne do przełamania uczucie natrętnego przymusu, by wszystko robić „idealnie” lub „najlepiej”. W efekcie dana osoba stawia sobie niezwykle wysokie wymagania i nie akceptuje możliwości wystąpienia jakiegokolwiek niedociągnięcia. Wymagania te są częstokroć dużo wyższe od ogólnie przyjętych czy oczekiwanych przez otoczenie. Na przykład piątka uchodzi (jak sama nazwa wskazuje) za bardzo dobrą ocenę i satysfakcjonuje znaczną większość uczniów, tymczasem perfekcjonistyczne dziecko może wymagać od siebie wyłącznie szóstki lub akceptować piątkę ze sprawdzianu tylko wtedy, kiedy osiąga maksimum punktów. Uczeń perfekcjonistyczny może być zadowolony ze swojej pracy pisemnej tylko wtedy, kiedy zostanie oceniona najwyżej 

Początkowo rozwijający się perfekcjonizm może przyczyniać się nawet do bardzo dobrych wyników –  ale to też tylko wówczas, kiedy u danego ucznia w parze z ambicją idą możliwości. Jeśli bowiem tak nie jest, uczeń doświadcza szeregu niepowodzeń i odczuwa silną frustrację, nie potrafi zaakceptować faktu, że jego możliwości nie dorównują standardom, które sobie narzuca. Jednak nawet u tych uczniów, którzy początkowo świetnie sobie radzą, z czasem ujawnia się coraz więcej negatywnych następstw perfekcjonizmu. 

z całej klasy. Podobne nastawienie może wykazywać w zakresie aktywności sportowej (musi być najlepszy i perfekcyjnie wykonywać ćwiczenia), artystycznej czy np. przy prowadzeniu zeszytu (nie akceptuje żadnych błędów, literki muszą być równe itp.).

Początkowo rozwijający się perfekcjonizm może przyczyniać się nawet do bardzo dobrych wyników – ale to też tylko wówczas, kiedy u danego ucznia w parze z ambicją idą możliwości. Jeśli bowiem tak nie jest, uczeń doświadcza szeregu niepowodzeń i odczuwa silną frustrację, nie potrafi zaakceptować faktu, że jego możliwości nie dorównują standardom, które sobie narzuca. Jednak nawet u tych uczniów, którzy początkowo świetnie sobie radzą, z czasem ujawnia się coraz więcej negatywnych następstw perfekcjonizmu. Po pierwsze, uczniowie ci poświęcają coraz więcej czasu na „dopieszczanie” realizowanych przez siebie zadań, tak długo, aż będą z nich w pełni zadowoleni. Mogą więc np. tak długo poprawiać zadany do domu projekt, że przekroczą czas dany im na realizację, co może skutkować obniżeniem oceny. Podczas sprawdzianu mogą tak długo doprowadzać do perfekcji pierwsze zadanie, że zabraknie im czasu na pozostałe itd. Perfekcjonizm może więc powodować, że uczeń nie tylko będzie poświęcał zbyt wiele czasu na dane zadanie, lecz także będzie robił to kosztem innych działań. Nie będzie bowiem w stanie oderwać się od realizacji tego pierwszego, dopóki nie będzie z niego całkowicie zadowolony, a to może nawet nie zdarzyć się nigdy!

Ten brak satysfakcji z efektów swojej pracy może skutkować spadkiem motywacji do pracy i wiary w swoje możliwości, pogorszeniem samopoczucia, a także silnym, czasem wręcz paraliżującym lękiem przed porażką. Osoby o perfekcjonistycznym nastawieniu kierują się w życiu zasadą „wszystko albo nic”. Jeśli czują, że nie będą w stanie osiągać maksymalnych wyników, mogą nawet całkowicie zrezygnować z podejmowania wysiłku. Przez otoczenie tacy uczniowie są wówczas często spostrzegani jako mający zbyt niską motywację, tymczasem problem leży raczej w tym, że ich motywacja sukcesu jest zbyt wysoka! Wszystko to może skutkować nawarstwianiem się u ucznia zaległości, a także wagarowaniem. W końcu uczeń dochodzi do wniosku, że zaległości są już tak duże, że nie ma szans, aby nadrobić je na oczekiwanym (czyli bardzo wysokim) poziomie. W efekcie mogą po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy