Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

18 września 2018

NR 12 (Listopad 2015)

Ważki – obserwacje na wakacje

0 29

– I jak – biorą? – to było częste pytanie, gdy ludzie spotykali mnie nad wodą uzbrojonego w słusznej wielkości siatkę entomologiczną. Tłumaczyłem wtedy, że nie łowię ryb, ale badam ważki. To potrafiło wzbudzić spore emocje: Co takiego?! Ważki? – niektórzy nie wiedzieli, co to za stworzenia. Ale gdy spotykali mnie w kolejne dni, z przejęciem opowiadali, że rzeczywiście, kiedy się przyjrzeli, dostrzegali nad wodą owady „z takimi niebieskimi skrzydełkami”. Mieli na myśli świtezianki (rodzaj Caloperyx). W istocie świtezianki rzucają się w oczy: są stosunkowo duże, o intensywnym połyskliwym kolorze, ruchliwe.

Kiedy i jak obserwować?

W ciągu roku kalendarzowego pierwsze ważki pojawiają się w Polsce w wiosenne słoneczne i ciepłe dni (z temperaturą powyżej 10°C). To dwa gatunki, które zimują w postaci owada dorosłego: straszka pospolita (Sympecma fusca) i syberyjska (S. paedisca). Z kolei na pierwsze wylatujące w danym roku gatunki trzeba poczekać, w zależności od pogody aż do ostatnich dni kwietnia, a niekiedy dłużej. To gatunki wiosenne. Latem te same siedliska zamieszkiwane są przez inne gatunki zwane letnimi. Niektóre ważki latają aż do jesieni. 
W przebiegu dnia występuje jedna zasadnicza zależność: ważki są widoczne, kiedy świeci słońce. Kiedy zachodzi za chmury, nagle „znikają”. Można by żartobliwie stwierdzić, że ważki to dzieci słońca. Stąd czas letnich wakacji jest idealny do rozpoczęcia ich obserwacji. Wystarczą do tego dobre chęci i oczy. Przydać się może również lornetka o przybliżeniu optycznym 7–10 razy. Na początku możemy popaść w lekką konfuzję z powodu podobieństwa niektórych gatunków i szybkości akcji nad wodą. Jak wszędzie, również w przypadku ważek, doświadczenie zdobywa się z czasem. Warto uważać, by z powodu zapatrzenia się w biologię tych owadów nie zrobić jednego kroku za dużo i nie wpaść do wody.

Helikopterki

W Polsce występują 73 gatunki ważek. Uważny obserwator szybko dostrzeże, że ważka ważce nierówna i że można wśród nich wyróżnić osobniki o dwóch planach budowy ciała. Pierwsze, zasadniczo mniejsze, o skrzydełkach w spoczynku złożonych nad odwłokiem lub lekko rozchylonych, zaliczane są do ważek równoskrzydłych (Zygoptera). Drugie: większe, o skrzydłach rozłożonych w trakcie spoczynku, które zalicza się do ważek różnoskrzydłych (Anisoptera). Te ostatnie, dzięki rozbudowanym umiejętnościom awiacyjnym, w tym zdolności do lotu zawisającego, kojarzone są niekiedy z małymi helikopterkami.

Terytorializm

Po wspomnianym wylocie i dojrzewaniu owady wracają nad wodę. Wydaje się, że liczebnie dominują tam samce. Są wybarwione jaskrawiej od samic. Ponadto w ciągu dnia przybywają nad zbiorniki wodne raczej przed swoimi partnerkami i od razu wyk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy