Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

25 lipca 2018

NR 20 (Marzec 2017)

Wiosenne inspiracje

0 199

Budząca się do życia przyroda zachęca do przeprowadzenia atrakcyjnych, wiosennych zajęć z uczniami i jest kopalnią znakomitego materiału dydaktycznego, po który bez nakładów finansowych może sięgać w swoim otoczeniu każdy nauczyciel. Nawet krótkie wyprawy w okolice szkoły czy najprostsze uprawy roślin mogą dostarczyć znakomitych okazji ku temu, żeby uzmysłowić dzieciom, że w przyrodzie nic nie odbywa się za sprawą przypadków, że wszystko, co się w niej dzieje, jest powiązane gęstą siecią wzajemnych zależności między światem żywym i nieożywionym. Oczywiście nauce w terenie powinna towarzyszyć praca z różnego rodzaju materiałami źródłowymi, bez których trudno wyobrazić sobie kształtowanie takich umiejętności, jak pozyskiwanie rzetelnej wiedzy, rozwijanie ciekawości poznawczej czy dociekliwości w poszukiwaniu odpowiedzi na nurtujące dzieci pytania. 

Przebiśniegi, sasanki, zawilce i przylaszczki nie bez powodu zakwitają już na początku wiosny, eksponując kwiaty czasami nawet między leżącym gdzieniegdzie śniegiem. Muszą zdążyć wytworzyć nasiona, zanim gęste korony drzew pokryją się liśćmi i utkają tym samym szczelną zasłonę utrudniającą przenikanie życiodajnych promieni słonecznych do najniższych warstw roślinności. Ptaki także mają jasno określony cel swojego możliwie najwcześniejszego powrotu: muszą zdążyć nareperować stare lub zbudować nowe gniazda, złożyć jaja, wykarmić i wyprowadzić lęgi zanim biologiczny zegar wskaże godzinę ponownej wyprawy do cieplejszych i zasobniejszych w pokarm miejsc na Ziemi. 

Zamieszczone niżej propozycje wiosennych zajęć dydaktyczno-wychowawczych stanowią przykłady różnych pomysłów na zajęcia z uczniami klas II– III. Stanowią ofertę, z której nauczyciel może skorzystać w całości lub częściowo, dobierając zadania i czas odpowiednio do możliwości i wieku swoich uczniów. 

Cele główne zajęć przedstawiają się następująco:

  • rozwijanie zainteresowań przyrodniczych uczniów w oparciu o wnikliwą obserwację i bliższe poznawanie rodzimej przyrody,
  • ukazanie dzieciom gęstej sieci zależności, łączącej przyrodę ożywioną z nieożywioną,
  • utrwalanie i pogłębianie wiadomości i umiejętności z różnych dziedzin edukacji wczesnoszkolnej w powiązaniu z edukacją przyrodniczą,
  • kształcenie postawy prawdziwego przyjaciela przyrody. 

Obserwacja długości dnia i nocy zimą i wiosną (edukacja przyrodnicza i polonistyczna w klasach II–III)

Należy przygotować:

  •     3 tarcze zegarów całodobowych (na takich zegarach łatwiej będzie pokazać dzieciom różnice w długości dnia i nocy na przedwiośniu, w pierwszym dniu wiosny i w jej pełni).

Wykonanie zadania:

  • uczniowie w ramach pracy domowej poczynią obserwację lub pozyskają informacje z dowolnych źródeł, o której godzinie wschodzi i zachodzi słońce 21 marca i 30 kwietnia (26 stycznia wzeszło o 7.22, zaś zaszło o 16.29); później wspólnie w klasie zaznaczą to na poszczególnych tarczach zegarów, rysując odpowiednio wskazówki,
  • wycinek koła oznaczający długość dnia na każdym zegarze pokolorują na żółto, zaś długość nocy – na szaro. 

Propozycja zapisania wniosków z poczynionych obserwacji:
Uzupełnij zdania odpowiednio dobranymi wyrazami: dłuższe, równy, dłuższy, krótszy, krótsze 

  • Na przedwiośniu (10 lutego) dzień był .............................................................. niż noc.
  • W pierwszym dniu wiosny (21 marca) dzień był .............................................................. nocy.
  • Na koniec kwietnia dzień był wyraźnie .............................................................. od nocy.
  • Wiosną dni są coraz .............................................. a noce coraz ............................................ .

Zegar wędrówek ptaków (edukacja przyrodnicza, matematyczna i polonistyczna w klasach II–III) 

Należy przygotować:

  • zegary ptasich wędrówek (po jednym na każdą parę uczniów),
  • różne źródła informacji o życiu ptaków (dostępne atlasy przyrodnicze, książki o tematyce ornitologicznej, internet),
  • zestaw pytań, na które odpowiedzą uczniowie w oparciu o analizę zegara ptasich wędrówek i inne dostępne źródła informacji naukowej:
    - jakie gatunki ptaków należą do najpóźniej wracających do Polski?
    - dlaczego w marcu nie słyszymy głosu kukułki?
    - który ptak przylatuje do Polski pod koniec zimy?
    - w jakich miesiącach większość ptaków wysiaduje swoje potomstwo?
    - w którym miesiącu przylatuje muchołówka szara?
    - czy prawdą jest, że najwięcej ptaków przylatuje do Polski w kwietniu? 
    - dlaczego w czerwcu i lipcu rzadko słyszymy koncerty większości ptaków śpiewających? 
    - czy wilga należy do zwiastunów wiosny?
    - która jaskółka wraca do Polski wcześniej: dymówka czy oknówka?
    - przez ile miesięcy będą gościć w Polsce bociany?, 
  • krótkie wierszyki tematycznie związane z przylotem ptaków, np:
    Nie żądam żadnej dopłaty! 
    Nie potrzebuję gotówki! 
    Zgłaszać się: dudki, szpaki, 
    sikory i muchołówki! 
    Ja zeszłoroczną budkę 
    odstąpię komuś z chęcią! 
    Sumienny dostawca mieszkań – 
    – wierny przyjaciel dzięcioł.


    Prosimy lisy, zające,
    wiewiórki i sarny 
    o puszki, kłaczki sierści,
    każdy włosek – nawet marny!
    Prosimy was, miłe ssaki:
    pomóżcie!
    Będziemy wdzięczne – ptaki.


    Lecimy – będziemy w czasie krótkim.
    Czy gotowe są dla nas budki?
    Spodziewamy się, że tak!
    W imieniu wszystkich braci – szpak.

​​​

Przebieg zajęć:

  • uczniowie zapoznają się z zegarem ptasich wędrówek i innymi źródłami informacji o ptakach (pracują w parach),
  • każda para dzieci przygotowuje się do odpowiedzi na pytania dotyczące ptasich wędrówek,
  • uczniowie siedzą w kręgu na dywanie i trzymają przed sobą zegary ptasich wędrówek; wybrane losowo dzieci odpowiadają na pytania związane z wymienionymi na zegarze gatunkami ptaków, nauczyciel i pozostałe dzieci czuwają nad poprawnością odpowiedzi,
  • podsumowaniem zajęć będzie przeczytanie na głos krótkich wierszyków związanych z ptasimi powrotami.

Kalendarz kwitnienia roślin wiosennych (edukacja przyrodnicza i matematyczna w klasach II–III)

Należy przygotować:

  • kalendarz kwitnienia roślin wiosennych dla każdego ucznia,
  • przybory do pisania,
  • dostępne atlasy roślin,
  • dostęp do Internetu.
Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XI
Nazwa rośliny
Miłek wiosenny       X X              
Zawilec gajowy                        
Śnieżyczka przebiśnieg                        
Konwalijka dwulistna                        
Pierwiosnek wyniosły                        
Fiołek leśny                        
Wawrzynek wilcze łyko                        
Przylaszczka pospolita                        
Szczawik zajęczy                        

Przebieg zajęć:

  • uczniowie samodzielnie uzupełniają kalendarze kwitnienia roślin wiosennych według wzoru: miłek wiosenny – kwiecień, maj,
  • ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy