Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

29 marca 2019

NR 32 (Marzec 2019)

Zamień długopis na lupę - doświadczanie, eksperymentowanie, obserwowanie, czyli jak wprowadzić dziecko w świat przyrody

0 127

Współczesny uczeń coraz więcej czasu spędza w zamkniętych pomieszczeniach, podejmując aktywność online. Prowadzenie takiego trybu życia nie posiada żadnych pozytywnych stron, daje jedynie rodzicom złudne poczucie bezpieczeństwa.

Wielu opiekunów uważa, że ich dziecko siedząc w swoim pokoju nie jest narażone na żadne zagrożenia. Nie ulega wątpliwości, że to przekonanie jest dalece niezgodne z rzeczywistością. Oprócz tego, że internet nie jest miejscem, w którym młody człowiek może przebywać bez ograniczeń i bez zasad, to unikanie kontaktu ze środowiskiem naturalnym jest przyczyną wielu poważnych konsekwencji. Brak aktywności na świeżym powietrzu powoduje zakłócenia w rozwoju fizycznym i psychicznym. Dlatego każdy nauczyciel powinien dołożyć wszelkich starań, aby umiejętnie wprowadzić ucznia w świat tajemnic przyrody. Wówczas dziecko będzie nie tylko szukało okazji do obcowania z naturalnym środowiskiem, ale również nauczy się szacunku, wrażliwości i odpowiedzialności za to właśnie środowisko, dostrzeże różnorodność życia w przyrodzie oraz odkryje związki łączące człowieka z przyrodą. Nie ulega wątpliwości, że dziecko powinno posiadać pewien zasób wiedzy, przedmiot zainteresowań, a także ukształtowane postawy wobec naturalnego środowiska, w związku z tym jednym z głównych celów edukacji przyrodniczej jest rozwijanie procesów poznawczych uczniów, zaspokajanie ich potrzeb, ale również organizacja spotkań z przyrodą, zapewniająca jednocześnie bezpieczne warunki.

W jaki sposób możemy tego dokonać

1. Dostosuj metody. Jak powszechnie wiadomo metody podające nie przynoszą większych efektów. Dlatego warto dostosować metody nauczania do potrzeb ucznia. Poniższa grafika przedstawia propozycje metod nauczania edukacji przyrodniczej.

 



2. Wycieczki – zarówno te dalekie, jak i bliskie wszystkie mają pozytywny wpływ. Ważne, aby dzieci wyszły z ławek i doświadczyły różnych kwestii bezpośrednio. Las jest miejscem, które powinniśmy odwiedzać częściej, tam procesy i zjawiska przyrodnicze zachodzą w naturalny, niczym nie zaburzony sposób. W dzisiejszych czasach, gdy w każdym obszarze życia dąży się do ideału, nawet przyroda jest „zmuszana” do bycia idealną. Przycięte krzewy, drzewa, niemal ekspresowo sprzątane liście, raz w tygodniu koszone trawniki – to wszystko sprawia, że wiele procesów zachodzących w przyrodzie jest zaburzonych. Do zaistniałej sytuacji przyczynił się człowiek, który chce mieć nad wszystkim kontrolę.
3. Obserwacje – warto raz na jakiś czas zamienić książkę na lupę i zadbać o to, aby dziecko mogło brać bezpośredni udział w zjawiskach przyrodniczych. Podczas zajęć w terenie można proponować dzieciom obserwację, doświadczenie i eksperyment, możemy również pozwolić sobie na nieskomplikowane obliczenia. Praca z mikroskopem będzie dla dzieci dodatkową atrakcją.
4. Organizacja zajęć, zabaw, doświadczeń – wprowadzając dodatkowe zabawy nie musimy się obawiać, że tracimy bezproduktywnie czas, dziecko uczy się przez zabawę, więc takie działanie jest przyjemną formą spędzania czasu i jednocześnie naturalnym sposobem uczenia się. Przedstawiona tabela zawiera propozycje, które można wykorzystać podczas lekcji.

H. Gutowska podkreśla funkcje i zadania wycieczki w pracy z dziećmi(1)

  • Ułatwia poznanie otaczającej rzeczywistości, umożliwiając jej obserwację i dostarczając materiału spostrzeżeniowego
  • Wpływa na rozwój mowy i myślenia
  • Rozwija sferę emocjonalną, budzi poczucie estetyki, wrażliwości na piękno przyrody
  • Wpływa na kształtowanie postaw społecznych, umożliwia współprzeżywanie, wspólne radowanie się, uczy koleżeństwa, dyscypliny społecznej, solidarności
  • Budzi przywiązanie do ojczystych stron, do swego kraju, najbliższego otoczenia, kształtuje postawę patriotyzmu
  • Przyczynia się do kształtowania zaradności, wytrwałości, wytrzymałości, umiejętności współdziałania, przezwyciężania trudności, uczy zachowania się w różnych sytuacjach
  • Zbliża szkołę do życia, pokazując ludzi, ich życie, pracę i wyniki tej pracy; powiązanie człowieka z przyrodą, współodpowiedzialność za zmiany w środowisku;
  • Budzi różnorodne zainteresowania, np. przyrodnicze, krajoznawcze
  • Uczy metod poznawania rzeczywistości

 

Eksperymenty, doświadczenia(2)
Nazwa zabawy, eksperymentu, doświadczenia Potrzebne materiały, 
informacje dotyczące organizacji
Charakterystyka i opis 
podejmowanych 
działań
Kopciuszek
  • sól i pieprz, 
  • łyżka plastikowa, 
  • wełna
Jak oddzielić sól od pieprzu? Po zmieszaniu drobno zmielonego pieprzu i soli potrzyj plastikową łyżkę o wełnę i przyłóż do mieszanki. Czarne ziarna pieprzu „podskoczą” 
do łyżki i zostaną oddzielone.
Wniosek: Plastikowa łyżka naładowała się elektrycznie wskutek pocierania o wełnę. Ładunek elektryczny przyciąga ziarna pieprzu. Ponieważ ziarna pieprzu są lżejsze niż ziarenka soli, nawet przy większej odległości przezwyciężą swój ciężar
Telefon
  • dwa plastikowe kubeczki, 
  • pojemniki po jogurcie, 
  • cienki sznurek o długości kilku metrów, 
  • nożyczki
Przebić nożyczkami otwór w dnie każdego kubeczka, pojemniczka. Przewlec sznurek przez oba otwory, zawiązać supły. Dwie osoby prowadząc rozmowę telefoniczną – muszą stanąć w odległości, tak aby naprężyć sznurek telefonu. Sznurek powinien być cały czas mocno naprężony. Dźwięki docierają do odbiorcy dzięki ruchom i drganiom powietrza, które są przewodzone przez sznurek
Zaczarowane jajka
  • jajko, 
  • butelka o wąskiej szyjce (np. po soku Kubuś)
Czy uda się włożyć w całości jajko kurze do naczynia o węższej szyjce lub do małej obręczy?
Oczywiście. Na kilka dni przed zademonstrowaniem sztuczki należy jajko włożyć do mocnego octu, który zmiękczy skorupkę. Potem delikatnie uciskając, ostrożnie przesunąć je przez szyjkę karafki lub przez otwór pierścionka a następnie polać jajko zimną wodą. Przybierze ono poprzedni naturalny kształt i twardość
Pienisty potwór
  • plastikowa butelka, 
  • ocet, 
  • płyn do mycia naczyń, 
  • soda, 
  • miska
Butelkę napełniamy do połowy octem i dolewamy trochę płynu do mycia naczyń (można zabarwic farbką), ostrożnie mieszamy składniki, butelkę ustawiamy na środku miski, bierzemy 3 łyżeczki sody oczyszczonej i wsypujemy na środek papierowej chusteczki do nosa. Zwijamy ją i skręcamy końce i wrzucamy zawiniętą chusteczkę do butelki. 
Po kilku minutach z butelki zacznie wydobywać się piana.
Można ozdobić butelkę kolorowym papierem wtedy piana będzie wychodziła z paszczy potwora – smoka. Gdy mieszamy ocet z sodą oczyszczoną powstaje gaz zwany dwutlenkiem węgla. Tworzy on w occie bąbelki gazu, który reaguje z płynem do mycia naczyń. Powstaje przy tym tak dużo piany, że wydostaje się ona z paszczy potwora – butelki
Balonowa rakieta
  • długi kawałek cienkiej linki, 
  • balon, 
  • taśma klejąca, 
  • słomka.
Linkę przeciągamy przez słomkę jeden koniec linki mocujemy do klamki przy drzwiach, a drugi do oparcia krzesła. Linka powinna być bardzo mocno naprężona. Nadmuchujemy balon i mocno zaciskamy ustnik. Szczelnie zatykając otwór balonu, przymocowujemy go do słomki taśmą klejącą. Trzymając wylot, umieszczamy balon na jednym końcu linki, następnie odtykamy ustnik i puszczamy balon, balon poleci wzdłuż linki. 
Wniosek: kiedy powietrze wylatuje, balon pędzi w przeciwnym kierunku, tzn. jest pchany na drugi koniec linki
Balonowa  przygoda
  • drożdże np. suszone w ilości dwóch łyżeczek, 
  • ciepła woda, 
  • 3 łyżeczki cukru, 
  • balon, 
  • butelka po soczku
Do butelki wsypujemy drożdże i zalewamy je 50 ml ciepłej wody, następnie dodajemy cukier i całość mieszamy. 
Na otwór butelki naciągamy balonik.
Obserwujemy wzrost drożdży, podczas którego wydziela się dwutlenek węgla. Gaz będzie dostawał się do balonika powodując jego powiększanie się. Jeżeli chcemy przyspieszyć wzrost to butelkę wstawiamy do ciepłej wody
Znikająca woda
  • dwie podstawki, 
  • szklanka, 
  • świeczka, 
  • woda, 
  • zapałka
Zapaloną świeczkę stawiamy na podstawce, na której znajduje się woda, i przykrywamy szklanką. W trakcie eksperymentu świeczka zgaśnie, a woda zostanie wessana ze spodka do szklanki. 
Wniosek: Tlen z powietrza podtrzymuje płomień świecy, kiedy tlenu pod szklanką zabraknie, płomień zgaśnie. Powietrze, które zostanie w szklance, oziębi się i skurczy. W ten sposób zrobi miejsce dla wody, która wciśnie się do szklanki
Hodowla kryształów
  • słoiki z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Biologia w Szkole"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy